Azərbaycan tolerantlığın ünvanıdır. Ölkəmizdə tarixən mövcud olan tolerantlıq əsrlərdən bəri bir ənənəyə, daha doğrusu, həyat tərzimizə çevrilib. Azərbaycan xalqının daxilinə sirayət edən, genetik xüsusiyyətinə çevrilən tolerantlıq, multikultural ənənəyə hörmət hissi gözəl nümunədir.
Bizim ulu babalarımız tarixən xeyriyyəçilik etməyi, başqa xalqların nümayəndələrinə dayaq olmağı, onlara humanist münasibət göstərməyi seviblər. Sirr deyil ki, paytaxtda bəzi kilsələr, məbədlər azərbaycanlı xeyriyyəçilərin maddi köməkliyi ilə inşa edilib. Allah evlərinin inşasına, yaxud təmirinə imkanlı şəxslər tarixən dəstək göstərib.
Ulularımızın xeyriyyəçilik ənənələri dövlətimiz tərəfindən davam etdirilir. Bu sahədə çeşidli işlər görülür. Dövlət dəstəyi ilə kilsələr, sinaqoqlar inşa edilir. Təmirə ehtiyacı olan məbədlər əsaslı şəkildə təmir-bərpa edilir.
Bildiyimiz kimi, bir sıra sosial-mədəni layihələrin həyata keçirilməsində Heydər Əliyev Fondunun, onun rəhbəri UNESCO və İSESCO-nun xoşməramlı səfiri, millət vəkili Mehriban xanım Əliyevanın misilsiz xidmətləri var.
Məlum olduğu kimi, Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi ilə Heydər Əliyev Fondu nəinki Azərbaycanda, hətta onun hüdudlarından kənarda irimiqyaslı layihələr həyata keçirir, məktəblər tikir, təmirə ehtiyacı olan binaları təmir etdirir.
Azərbaycanda tarixən qeyri-islam dinlərinə də hər zaman sayğı və qayğı göstərilib. Başqa dinlərə məxsus inanc məbədləri Heydər Əliyev Fondu tərəfindən təmir edilib.
Bilirik ki, Heydər Əliyev Fondunun tolerantlıq ənənələrinin yayılmasına, multikultural dünyagörüşümüzün dünyada tanıdılmasına, eləcə də digər sahələrə böyük töhfələr verir. Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi irimiqyaslı layihələrdən biri xristian dünyasında böyük əks-səda verdi. Bu, Fondun Vatikanda gördüyü xeyriyyə işi ilə bağlı idi.
Fondun Azərbaycan-Vatikan əlaqələrinin inkişafında böyük zəhməti olduğunu etiraf edən Vatikan təmsilçiləri qeyd edir ki, Azərbaycan-Vatikan əlaqələri bir reallıqdır. Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə Müqəddəs Marçellinio və Pietro katakombalarının bərpa edilməsi təbii ki, böyük hadisədir və bu hadisə tarix durduqca yaşayacaq. Vatikan rəsmiləri Fondun bu sahədə gördüyü işləri çox yüksək qiymətləndirib və onlar buna görə də Mehriban Əliyevaya minnətdarlıqlarını bildirib. Onlar vurğulayıb ki, Heydər Əliyev Fondunun Vatikanda həyata keçirdiyi tədbirlər təkcə katakombaların bərpası ilə bitmir. Fond, eyni zamanda, Vatikan Apostol kitabxanasında olan Azərbaycana aid əlyazmaların bərpasına da töhfə verib.
Qeyd edək ki, Roma Papasının Müqəddəs Arxeologiya üzrə Şurasının sədri kardinal Can-Franko Ravazi Mehriban Əliyevanın fəaliyyəti haqqında bunları deyib: "Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Fond tərəfindən dünya miqyasında uşaqlara, yaşlı və kasıb insanlara kömək göstərilməsi, müxtəlif humanitar layihələrin reallaşdırılması ilə bağlı məlumatımız var. Bir sözlə, Heydər Əliyev Fondu bir çox sahələrdə mühüm işlər görür. Azərbaycana səfərim zamanı bu ölkədə müxtəlif dinlərin, etnik qrupların, icmaların nümayəndələrinin bərabər hüquqlar əsasında, bir yerdə necə mehriban yaşamasının şahidi oldum. Azərbaycanda müsəlman, xristian və yəhudilər sülh şəraitində yaşayır".
Şura sədri vurğulayıb ki, Azərbaycana səfəri zamanı Bakı ilə yanaşı, Azərbaycanın regionlarını da gəzib, oradakı tarixi abidələrlə tanış olub.
"Zənnimcə, Azərbaycanda xarici qonaqlara təqdim etmək üçün gözəl imkanlar var. Belə ki, bu ölkədə turistlərin marağına səbəb ola biləcək bir çox görməli yerlər, böyük həssaslıqla qorunub saxlanan, müxtəlif mədəniyyətlərə aid tarixi abidələr var. Azərbaycanda dinindən, dilindən, irqindən asılı olmayaraq, hər kəs böyük qonaqpərvərliklə qarşılanır, çox xoş münasibət görür. Buna görə də Azərbaycana olan səfərlərim mənim üçün xoş xatirədir" - deyə Roma Papasının Müqəddəs Arxeologiya üzrə Şurasının sədri bildirib.
Məlum olduğu kimi, Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Vatikanda bərpa edilən Müqəddəs Marçellinio və Pietro katakombalarının açılış mərasimi böyük hadisə olub.
Azərbaycanın birinci xanımı, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva 2016-cı ilin 23 fevral tarixində baş tutan açılış mərasimində iştirak edib.
Əvvəlcə Mehriban Əliyeva Romadakı Massimo Sarayına gələrək burada Müqəddəs Marçellinio və Pietro katakombalarının bərpası ilə bağlı təqdimata qatılıb.
Muzeyin direktoru Rita Paris Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyevanı və digər qonaqları salamlayıb.
Professor Fabrizio Biskonti Roma katakombalarının bərpasına göstərdiyi diqqətə görə Mehriban Əliyevaya xüsusi minnətdarlığını bildirib. O, katakombaların tarixi barədə məlumat verərək onların bütün xristian dünyası üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb və bərpa işlərindən sonra əldə edilən nəticələrin möhtəşəm olduğunu deyib: "Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə biz tarixi məkanı qoruya bildik".
Vatikanın Mədəniyyət üzrə Pontifik Şurasının sədri kardinal Canfranko Ravazi Müqəddəs Marçellinio və Pietro katakombalarının dünya mədəniyyəti, xüsusilə də xristianlar üçün böyük mənəvi dəyəri olduğunu vurğulayıb: "Müsəlman ölkəsi olan Azərbaycanın Heydər Əliyev Fondu isə bu mənəvi dəyərin yaşamasına böyük dəstək verdi".
Canfranko Ravazi bildirib ki, məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşən katakombaların bərpası ilə bağlı bütün dünya xristianlarına müraciət edib, lakin müsbət cavab almadığını, yalnız Heydər Əliyev Fondunun bu çağırışa cavab verdiyini diqqətə çatdırıb.
Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyeva çıxışında Azərbaycanın ünvanına səslənən xoş sözlərə görə təşəkkürünü bildirib. Rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun dünya mədəni irsinin qorunmasındakı fəaliyyətindən danışan Mehriban Əliyeva ölkəmizin hər zaman dinlər və mədəniyyətlər arasında körpü olduğunu qeyd edib. M.Əliyeva bu gün də Azərbaycanda müxtəlif dinlərin nümayəndələrinin sülh və mehribanlıq şəraitində yaşadığını vurğulayıb: "Azərbaycan əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların təmas və ünsiyyət məkanı olub. Asiya ilə Avropa arasında yerləşən ölkəmizin mədəni müxtəlifliyinə bu coğrafi yerləşmə öz təsirini göstərib. Tarix boyu bu qədim torpaqda müxtəlif dinlərin, mədəniyyətlərin, etnik qrupların nümayəndələri sülh, qardaşlıq və hörmət şəraitində yaşayıblar. Minilliklərlə formalaşan bu ab-hava Azərbaycan cəmiyyətində qorunub saxlanıb.
Azərbaycan bu gün çoxmillətli, çoxkonfessiyalı ölkədir və yenə də tolerantlıq və dözümlülük ideyaları cəmiyyətdə çox güclüdür. Ölkəmizdə heç vaxt dini zəmində qarşıdurma olmayıb və olmayacaq. Azərbaycan dövlətinin siyasəti ondan ibarətdir ki, dini münasibətlər çox sağlam zəmində qurulub. Biz bütün dini tədbirləri, bayramları birgə keçiririk. Bizim din xadimlərimiz hər zaman birlik nümayiş etdirir. Əlbəttə, cəmiyyətdə hökm sürən tolerantlıq və dözümlülük ab-havası Azərbaycan xalqının yaşam tərzidir.
Əfsuslar olsun ki, son zamanlar dinlərarası münasibətlər də böhran yaşayır. Biz islamofobiya, ksenofobiya, antisemitizm kimi meyllərin güclənməsini görürük. Dini zəmində qanlı toqquşmalar, münaqişələr baş verir. Minlərlə günahsız insan həlak olur, milyonlarla insan öz doğma yurdlarını tərk edib qaçqın və məcburi köçkün həyatı sürməyə məcbur qalır. Eyni zamanda, sərhədlər bağlanır, antimiqrant meylləri güclənir. Əminəm, bu hallar bizim hər birimizi narahat edir və bu gün Azərbaycanın dünyaya mesajı ondan ibarətdir ki, multikulturalizm mümkündür. Azərbaycanda müşahidə olunduğu kimi, müxtəlif dinlərə və millətlərə mənsub olan insanlar, müxtəlif mədəniyyətlərin nümayəndələri birgə sülh və qardaşlıq şəraitində yaşaya bilər. Azərbaycan müsəlman aləminin ayrılmaz bir hissəsidir. Eyni zamanda, bizi Avropa ölkələri ilə güclü əlaqələr birləşdirir. Biz siyasi, iqtisadi, enerji, humanitar sahələrdə əməkdaşlıq qurmuşuq. Azərbaycan həm İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına, həm də Avropa Şurasına üzv olan nadir ölkələrdən biridir. Bu il ölkəmizdə "Multikulturalizm ili" elan olunub. Mən çox şadam ki, bu gün biz bir layihəni başa çatdırırıq, eyni zamanda, digər layihəyə start veririk. Yəni bizim əməkdaşlığımız davam edir. Fikrimcə, belə münasibətlər, belə əlaqələr dinlərarası münasibətlərin ən səmərəli, ən xeyirxah formasıdır. Mən bu gün fəxr edirəm ki, Azərbaycan dövləti xristian abidələri sırasında öz tarixi və mədəni dəyəri ilə xüsusi yer tutan Müqəddəs Marçellinio və Pietro katakombalarının bərpasına öz töhfəsini verib. Bərpa işlərində əməyi olan hər bir insana bir daha dərin minnətdarlığımı bildirirəm".
Vurğulayaq ki, müqəddəs Roma katakombalarının bərpası Heydər Əliyev Fondu ilə Müqəddəs Taxt-Tac arasında 2012-ci ildə imzalanmış ikitərəfli sazişə əsasən həyata keçirilib. İtaliya mətbuatı və ictimaiyyəti tərəfindən Fondun bu addımı dinlər və mədəniyyətlərarası dialoqun inkişafına verilən ən önəmli töhfələrdən biri kimi qiymətləndirilib.
Qeyd edək ki, ümumdünya mədəni irsinin qorunmasına böyük dəstək verən Heydər Əliyev Fondunun gördüyü işlər heyranlıqla qarşılanır. Mehriban Əliyeva Rusiyanın İTAR-TASS agentliyinə müsahibəsində Fondun beynəlxalq aləmdə gördüyü işlərə maraqlı izah verib: "... Yarandığı ilk gündən Heydər Əliyev Fondu nəinki Azərbaycanın, eləcə də ümumdünya mədəni irsinin qorunmasına böyük əhəmiyyət verir. Biz bir sıra iri layihələr həyata keçirmişik. Bizim "Azərbaycan - tolerantlığın ünvanı" layihəmiz var. Bu layihə çərçivəsində həm müsəlman məscidləri, həm də xristian kilsəsi bərpa edilib, Azərbaycanda yaşayan yəhudi uşaqları üçün məktəb və mədəni mərkəz inşa olunub. Avropada biz Versal Sarayının memarlıq abidələrinin, kafedral kilsənin vitrajlarının bərpasında, bir sıra digər layihələrdə də iştirak etmişik. Mən bir daha qeyd etmək istərdim ki, bu layihəni çox vacib hesab edirəm. Çünki dünyəvi müsəlman ölkəsi olan Azərbaycan yalnız xristian aləminə aid müqəddəs yerlərin və tarixi-mədəni abidələrin bərpasında iştirak etmir, eyni zamanda, ümumdünya əhəmiyyətli abidələri bərpa edir. Bu, Fondun siyasətidir və inanıram ki, məhz mədəniyyət, mədəni irs sadə olmayan bugünkü dünyanı birləşdirə bilər".
Qeyd edək ki, Roma Papasının Müqəddəs Arxeologiya üzrə Şurasının səlahiyyətli nümayəndəsi Fabrisio Biskonti Heydər Əliyev Fondunun xeyrirxah əməlini təqdir edərək bildirib: "...Roma şəhərinin ətrafında yerləşən 60-a yaxın katakomba arasında Müqəddəs Marçellinio və Pietro katakombaları xristian aləmi üçün ən mühüm və ən maraqlı abidələrdən biridir və Lavikano küçəsində yerləşir. Öz məzarının və anası imperatriça Yelenanın şərəfinə tikdirdiyi mavzoleyin yerləşdiyi bu katakomba imperator Konstantinin tolerantlığa verdiyi dəyərin göstəricisidir. Qeyd edim ki, saysız-hesabsız rəsm əsərləri də burada saxlanır. Onların arasında 100-ə yaxın əsər var ki, bunların kiçik bir hissəsini məhz Roma Papasının Müqəddəs Arxeologiya üzrə Şurası öz vəsaiti hesabına bərpa edib.
Bu baxımdan hazırda Heydər Əliyev Fondunun bizə göstərdiyi yardım tərəfimizdən olduqca yüksək dəyərləndirilir. Biz bundan böyük şərəf hissi duyuruq. Buna görə mən Fondun prezidenti Mehriban xanım Əliyevaya təşəkkürümü bildirmək istəyirəm ki, bu cür böyük xeyirxahlıq göstərib, bizim nüfuzlu arxeoloji abidəmizin bərpasına öz töhfəsini vermək qərarına gəlib".
Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi işlər tolerantlığa, dinlər, millətlərarası münasibətlərə böyük stimul, təkan verir. Azərbaycan həqiqətən də tolerantlığın vətənlərindən biridir. Tolerantlıq hissiyyatı genlərimizdə olmasaydı, o bu cür təbii şəkildə formalaşmazdı.
İradə SARIYEVA
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
