V Ba­kı Bey­nəl­xalq Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu mul­ti­kul­tu­ra­liz­min ye­ni ide­o­lo­ji əsa­sı ki­mi və azər­bay­can­çı­lıq təb­li­ğa­tı...

Sentyab­rın 30-da bö­yük uğur­la ba­şa ça­tan V Ba­kı Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu yad­da­qa­lan ol­du. Fo­rum çər­çi­və­sin­də ke­çi­ri­lən təd­bir­lər­də, müx­tə­lif möv­zu­lu pa­nel­lər­də dün­ya­nı na­ra­hat edən xey­li mə­sə­lə mü­za­ki­rə­yə çı­xa­rı­lıb. Mü­za­ki­rə edi­lən hər bir mə­sə­lə Yer kü­rə­si və onun sa­kin­lə­ri üçün həd­siz ma­raq kəsb edib. Mul­ti­kul­tu­ra­lizm, mil­lət­lər ara­sın­da sül­hə, ba­rı­şa na­il ol­ma­ğın yol­la­rı­nın araş­dı­rıl­dı­ğı fo­rum­da ol­duq­ca də­yər­li mə­sə­lə­lər gün­də­mə gə­ti­ri­lib. 

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti İl­ham Əli­yev də­fə­lər­lə bə­yan edib ki, dün­ya­da mul­ti­kul­tu­ra­lizm və to­le­rantlı­ğın al­ter­na­ti­vi yox­dur. Döv­lət baş­çı­sı­nın bu ta­ri­xi fik­ri ar­tıq bü­tün dün­ya­da qə­bul olu­nub. Bə­li, mul­ti­kul­tu­ra­liz­min al­ter­na­ti­vi yox­dur. Öl­kə baş­çı­sı V Ba­kı Bey­nəl­xalq Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu­nun açı­lış mə­ra­si­min­də söy­lə­di­yi məz­mun­lu nitqdə qeyd edib: "...Biz he­sab edi­rik ki, bu mə­sə­lə da­im diq­qət mər­kə­zin­də ol­ma­lı­dır. Bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar, ay­rı-ay­rı öl­kə­lər bu mə­sə­lə ilə bağ­lı öz möv­qe­yi­ni bil­dir­mə­li­dir­lər. Çün­ki bu gün əf­sus­lar ol­sun ki, dün­ya­nın müx­tə­lif yer­lə­rin­də mul­ti­kul­tu­ra­lizmlə bağ­lı fərqli, bəd­bin fi­kir­lər səs­lə­nir. Bə­zi­lə­ri he­sab edir ki, mul­ti­kul­tu­ra­lizm if­la­sa uğ­ra­yıb, bə­zi­lə­ri, ümu­miy­yət­lə, he­sab edir ki, be­lə bir mey­lə yol ver­mək ol­maz, bu zə­rər­li­dir. Bu çox təh­lü­kə­li fi­kir­lər­dir, ya­naş­ma­lar­dır. Çün­ki gə­lin ba­xaq, mul­ti­kul­tu­ra­liz­mə al­ter­na­tiv nə­dir, var­mı bu al­ter­na­tiv? Əl­bət­tə ki, var, am­ma ne­cə al­ter­na­tiv­dir? Mən he­sab edi­rəm ki, mul­ti­kul­tu­ra­liz­min al­ter­na­ti­vi kse­no­fo­bi­ya­dır, ay­rı­seç­ki­lik­dir, irqçi­lik­dir, is­la­mo­fo­bi­ya­dır, an­ti­se­mi­tizmdir. Bun­lar çox təh­lü­kə­li meyllər­dir. Biz ta­rix­də bir ne­çə də­fə gör­mü­şük ki, bu meyllə­rin güc­lən­mə­si han­sı bö­yük fə­la­kət­lə­rə yol açır. Ona gö­rə bü­tün mü­tə­rəq­qi bə­şə­riy­yət mul­ti­kul­tu­ra­lizm ide­ya­la­rı, ide­al­la­rı ət­ra­fın­da bir­ləş­mə­li­dir. Bu­ra­da bir­mə­na­lı möv­qe nü­ma­yiş et­di­ril­mə­li­dir. Biz, öz növ­bə­miz­də, öz fə­a­liy­yə­ti­miz­lə, səy­lə­ri­miz­lə öl­kə­miz­də möv­cud olan ab-ha­va­nı dün­ya­ya təq­dim edə­rək gös­tə­ri­rik ki, bu müm­kün­dür. Mul­ti­kul­tu­ra­liz­min dün­ya­da bir çox ün­van­la­rı var, on­lar­dan bi­ri Azər­bay­can­dır. Biz bun­dan son­ra da ça­lı­şa­ca­ğıq ki, həm bey­nəl­xalq aləm­də, həm öl­kə da­xi­lin­də, re­gi­on­da bu müs­bət meyllə­ri güc­lən­di­rək.

Əf­sus­lar ol­sun ki, dün­ya­da təh­lü­kə­lər ar­tır. Biz bi­rin­ci Ba­kı Bey­nəl­xalq Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu­nu təş­kil edən­də bu gün möv­cud olan təh­lü­kə­lər yox idi. Son bir ne­çə il ər­zin­də dün­ya­da - həm bi­zim böl­gə­də, Ya­xın Şərqdə, Av­ro­pa­da, di­gər yer­lər­də çox təh­lü­kə­li, na­ra­ha­te­di­ci ha­di­sə­lər baş ve­rib və baş ve­rir. Qan­lı toq­quş­ma­lar, mü­ha­ri­bə­lər, bə­zi öl­kə­lər ta­ma­mi­lə da­ğı­dı­lıb, yüz min­lər­lə gü­nah­sız in­san hə­lak olub, mil­yon­lar­la, on mil­yon­lar­la in­san qaç­qın-köç­kün və­ziy­yə­ti­nə dü­şüb. Bu, öz növ­bə­sin­də, bun­dan əziy­yət çə­kən öl­kə­lər­də ra­di­ka­lizm meyllə­ri­ni güc­lən­di­rir. Həm­çi­nin bu öl­kə­lər da­ğı­lan­dan son­ra, - mən Ya­xın Şər­qi nə­zər­də tu­tu­ram, - in­san­lar öz can­la­rı­nı qur­tar­maq üçün Av­ro­pa­ya üz tut­ma­ğa baş­la­mış­lar. Miq­rantla­ra qar­şı çox al­çal­dı­cı hə­rə­kət­lə­rə yol ve­ril­miş­dir, ey­ni za­man­da, an­ti­miq­rant meyllər güc­lən­miş­dir. Bu, Av­ro­pa­da ra­di­kal qüv­və­lə­rin xey­ri­nə iş­lə­yir. Bə­zi Av­ro­pa öl­kə­lə­rin­də son seç­ki­lə­rə nə­zər sal­saq gö­rə­rik ki, ra­di­kal qüv­və­lər da­ha bö­yük dəs­tək alır. Nə­yə gö­rə? Çün­ki on­lar bu və­ziy­yət­dən is­ti­fa­də edə­rək da­ha bö­yük si­ya­si çə­ki­yə ma­lik olur­lar. Bu da Av­ro­pa­da ra­di­kal­laş­ma­ya yol açır. Bu çox təh­lü­kə­li meyldir".

Öl­kə baş­çı­sı vur­ğu­la­yıb ki, biz in­di si­vi­li­za­si­ya­la­ra­ra­sı di­a­loq­dan da­nı­şı­rıq, an­caq re­al­lıq­da si­vi­li­za­si­ya­la­ra­ra­sı toq­quş­ma­nın ilk tə­za­hür­lə­ri­ni gö­rü­rük. "Əgər bu meyllə­rin qar­şı­sı alın­ma­sa, çox bö­yük fə­la­kə­tə gə­ti­rib çı­xa­ra­caq. Bü­tün öl­kə­lər ağır və­ziy­yə­tə dü­şə bi­lər. Ona gö­rə in­di­ki za­man­da da­ha çox bu mə­sə­lə­lər gün­də­lik­də ol­ma­lı­dır, müs­bət meyllər üs­tün­lük təş­kil et­mə­li­dir. Bi­zi na­ra­hat edən mə­sə­lə­lər haq­qın­da açıq da­nış­ma­lı­yıq. Ba­kı Fo­ru­mu­nun məq­sə­di bun­dan iba­rət­dir. Mi­sal üçün, is­la­mo­fo­bi­ya bü­tün is­lam alə­mi­ni na­ra­hat edir, in­ci­dir. Çün­ki həm bə­zi küt­lə­vi in­for­ma­si­ya va­si­tə­lə­ri, həm də bə­zi qey­ri-hö­ku­mət təş­ki­lat­la­rı, bə­zi si­ya­sət­çi­lər qəs­dən is­lam haq­qın­da, di­ni­miz haq­qın­da mən­fi rəy for­ma­laş­dı­rır­lar. İs­la­mı ter­ror­la ey­ni­ləş­di­rir­lər. Hal­bu­ki, ter­ror­dan ən çox əziy­yət çə­kən elə mü­səl­man öl­kə­lə­ri­dir. Bə­zi Av­ro­pa öl­kə­lə­ri­nin rəh­bər­lə­ri "stop is­lam" de­yir­lər. Bə­zi­lə­ri de­yir ki, biz miq­rantla­rı qə­bul et­mə­yə ha­zı­rıq, an­caq mü­səl­man miq­rantla­rı yox. Bu nə­dir? Bu, XXI əsrdə Av­ro­pa­da ye­ni­dən­mi fa­şiz­min baş qal­dır­ma­sı­dır? Əf­sus­lar ol­sun ki, bu­na nə bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar, nə ay­rı-ay­rı öl­kə­lər re­ak­si­ya ve­rir, san­ki bu be­lə də ol­ma­lı­dır. Çox təh­lü­kə­li meyllər­dir və biz müt­ləq bu ba­rə­də da­nış­ma­lı­yıq. Mü­səl­man alə­min­də ge­dən ra­di­kal­laş­ma, ra­di­kal qüv­və­lə­rin da­ha bö­yük dəs­tək qa­zan­ma­sı da na­ra­ha­te­di­ci amil­lər­dir. Ona gö­rə he­sab edi­rəm ki, biz bu mə­sə­lə­lə­ri açıq şə­kil­də mü­za­ki­rə et­mə­li­yik" - de­yə öl­kə baş­çı­sı öz me­sa­jı­nı dün­ya­ya çat­dı­rıb.

Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev dün­ya­nı na­ra­hat edən, Azər­bay­ca­nı na­ra­hat edən, in­san­lı­ğı təh­did edən qlo­bal prob­lem­lə­ri gün­də­mə gə­tir­mək­lə öl­kə­mi­zin hu­ma­nist, sülhpər­vər bir öl­kə ol­du­ğu­nu bir da­ha təs­diq­lə­yib. 

Öl­kə baş­çı­sı­nın tə­bi­rin­cə de­sək, Azər­bay­can hu­ma­ni­tar əmək­daş­lı­ğa hə­mi­şə bö­yük diq­qət ye­ti­rib və bu­na na­il olub.

Qon­şu­luq, dostluq şə­ra­i­tin­də ya­şa­dı­ğı­mız Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­nın hö­ku­mə­ti səd­ri­nin mü­a­vi­ni Ol­qa Qo­lo­dets pre­zi­dent Vla­di­mir Pu­ti­nin fo­rum iş­ti­rak­çı­la­rı­na təb­rik mək­tu­bu­nu oxu­yub. Pu­ti­nin mək­tu­bun­da "V Ba­kı Bey­nəl­xalq Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu­nun açı­lı­şı mü­na­si­bə­ti­lə si­zi təb­rik edi­rəm. Si­zin fo­rum nis­bə­tən qı­sa müd­dət­də dün­ya­da ge­niş ta­nı­nıb, ən ak­tu­al prob­lem­lə­rin mü­za­ki­rə­si üçün tə­lə­bat du­yu­lan mə­ka­na çev­ri­lib. Bu gün Azər­bay­can pay­tax­tı növ­bə­ti də­fə, ara­la­rın­da məş­hur si­ya­sət­çi­lər və ic­ti­mai xa­dim­lər, müx­tə­lif sa­hə­lər üz­rə No­bel mü­ka­fa­tı la­u­re­at­la­rı, bir sı­ra döv­lət­lə­rin el­mi və ya­ra­dı­cı zi­ya­lı­la­rı­nın nü­ma­yən­də­lə­ri olan ali qo­naq­la­rı qə­bul edir. Fo­ru­mun zən­gin gün­də­li­yi mü­a­sir bey­nəl­xalq mü­na­si­bət­lər üçün hu­ma­ni­tar əmək­daş­lı­ğın get-ge­də ar­tan əhə­miy­yə­ti­ni əks et­di­rir. Siz qiy­mət­li təc­rü­bə mü­ba­di­lə­si apa­ra­caq, mə­də­niy­yət, elm və təh­sil, ət­raf mü­hi­tin qo­run­ma­sı sa­hə­lə­rin­də iki­tə­rəf­li və çox­tə­rəf­li əla­qə­lə­rin da­ha da ge­niş­lən­di­ril­mə­si perspek­tiv­lə­ri­ni mü­za­ki­rə edə­cək­si­niz. Əmi­nəm ki, si­zin ün­siy­yə­ti­niz ma­raq­lı və sə­mə­rə­li ola­caq, müx­tə­lif öl­kə­lə­rin və qi­tə­lə­rin xalqla­rı ara­sın­da eti­ma­dın və qar­şı­lıq­lı an­laş­ma­nın möh­kəm­lən­mə­si­nə xid­mət edə­cək" - de­yə bil­di­rib.

Fo­rum­da O.Qo­lo­dets özü də fi­kir bil­di­rib: "...Bi­zi bir­ləş­di­rən bi­zim mə­də­niy­yə­ti­miz­dir. Zənn edi­rəm ki, bi­zim mis­si­ya­mız bu mə­də­niy­yə­ti gənclə­rə, bö­yü­mək­də olan nəs­lə ötür­mək­dir. Mən ilk növ­bə­də mə­də­niy­yət sa­hə­sin­də əla­qə­lə­rin ge­niş­lə­nə­cə­yi­nə ümid edi­rəm. Bi­zim gə­lə­cə­yi­miz, xalqla­rı­mız ara­sın­da qar­şı­lıq­lı an­laş­ma­nın gə­lə­cə­yi bu əla­qə­lər­dən ası­lı­dır. Əziz fo­rum iş­ti­rak­çı­la­rı, si­zin üzə­ri­ni­zə çox bö­yük mə­su­liy­yət dü­şür - in­san­la­rın sülh və həm­rəy­lik şə­ra­i­tin­də ya­şa­ma­sı­na, Yer üzün­də bü­tün in­san­lar üçün əl­ye­tər­li ola bi­lə­cək elm və tex­ni­ka na­i­liy­yət­lə­rin­dən is­ti­fa­də et­mə­yə im­kan ve­rə­cək ya­naş­ma­lar ha­zır­la­ma­lı­sı­nız".

Fo­rum­da BMT baş ka­ti­bi­nin mü­a­vi­ni xa­nım Ci­han Sul­ta­noğ­lu  təş­ki­la­tın baş ka­ti­bi Pan Gi Mu­nun fo­rum iş­ti­rak­çı­la­rı­na mü­ra­ci­ə­ti­ni oxu­yub və çı­xış edib: "...Bu gün bu­ra­da ol­maq­dan bö­yük şə­rəf his­si du­yu­ram və V Ba­kı Bey­nəl­xalq Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu­na BMT-nin baş ka­ti­bi Pan Gi Mu­nun mü­ra­ci­ə­ti­ni oxu­maq is­tər­dim: "Ba­kı Bey­nəl­xalq Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu­na və təd­bi­ri qə­bul edən za­ti-ali­lə­ri, Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­və sə­mi­mi sa­lam­la­rı­mı çat­dı­rı­ram. Mən may ayın­da İs­tan­bul­da ke­çi­ril­miş Dün­ya Hu­ma­ni­tar Sam­mi­tin­də Pre­zi­dent Əli­ye­vin şəx­si iş­ti­ra­kı­nı yük­sək də­yər­lən­di­ri­rəm.

Bu bir sı­ra mü­hüm möv­zu­la­ra həsr olun­muş ak­tu­al təd­bir­dir. Miq­rant və qaç­qın­la­rın in­san ka­pi­ta­lı ilə bağ­lı "də­yir­mi ma­sa"da ol­duq­ca mü­hüm mə­sə­lə mü­za­ki­rə olu­na­caq. Bü­tün dün­ya­da mü­na­qi­şə və zo­ra­kı­lıq nə­ti­cə­sin­də yurd-yu­va­sın­dan di­dər­gin düş­müş in­san­la­rın sa­yı ha­zır­da 65 mil­yo­na ya­xın­la­şır. Bu, İkin­ci Dün­ya Mü­ha­ri­bə­sin­dən son­ra ən yük­sək rə­qəm­dir. Bun­dan baş­qa, tə­bii fə­la­kət­lər və iq­lim də­yi­şik­li­yi nə­ti­cə­sin­də hər il 25 mil­yon in­san öz yur­dun­dan di­dər­gin dü­şür. Ümid­va­ram ki, bu "də­yir­mi ma­sa" Dün­ya Hu­ma­ni­tar Sam­mi­ti­nin nə­ti­cə­lə­ri­nin, miq­rantlar və qaç­qın­lar haq­qın­da Nyu-York Bə­yan­na­mə­si­nin ic­ra­sı­na töh­fə ver­mək üçün re­gi­o­nal və qlo­bal iş­ti­rak­çı­lar üçün für­sət ola­caq.

Da­vam­lı in­ki­şaf, müx­tə­lif­lik və inklü­ziv­lik, elə­cə də mə­də­niy­yət­lə­ra­ra­sı di­a­loq­da me­dia ilə bağ­lı apa­ra­ca­ğı­nız mü­za­ki­rə­lər bu məq­səd­lə­rin ic­ra­sı­na də­yər­li töh­fə ver­mə­li­dir. İq­lim də­yi­şik­li­yi, əha­li ar­tı­mı, zə­if si­ya­si və iq­ti­sa­di sis­tem­lər bu re­gi­on­da və dün­ya­da in­san­la­rı tə­bii və tex­no­gen təh­lü­kə­lər ris­qi qar­şı­sın­da qoy­maq­da da­vam edir. Əgər biz Dün­ya Hu­ma­ni­tar Sam­mi­tin­də və bə­şə­riy­yət üçün onun gün­də­li­yin­də­ki öh­də­lik­lə­ri ye­ri­nə ye­tir­mək is­tə­yi­rik­sə, on­da da­vam­lı in­ki­şa­fa, föv­qə­la­də hal­la­ra ha­zır­lıq və ca­vab təd­bir­lə­ri­nə da­ha bö­yük sər­ma­yə­lər qoy­ma­lı­yıq. Dün­ya­da təx­mi­nən 130 mil­yon in­sa­nın hu­ma­ni­tar yar­dı­ma eh­ti­ya­cı var. Hə­min in­san­la­rı ağır əzab-əziy­yət­lə­rə dü­çar et­miş böh­ran­la­rın həl­li sa­də mə­sə­lə de­yil və vaxt tə­ləb edir. La­kin bi­zim ha­mı­mız mər­hə­mət nü­ma­yiş et­di­rə bi­lə­rik, əda­lət­siz­li­yə qar­şı sə­si­mi­zi ucal­da və də­yi­şik­lik na­mi­nə ça­lı­şa bi­lə­rik".

Çı­xı­şı­na da­vam edən C.Sul­ta­noğ­lu de­yib: "...Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin tə­şəb­bü­sü ilə ke­çi­ri­lən Ba­kı Bey­nəl­xalq Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu mü­hüm plat­for­ma­ya çev­ri­lib. Bu­ra­da bir sı­ra gör­kəm­li alim­lər, ta­nın­mış zi­ya­lı­lar və şəx­siy­yət­lər bir ara­ya gə­lə­rək mə­də­niy­yət­lə­ra­ra­sı di­a­lo­qun, to­le­rantlı­ğın və in­san­lar ara­sın­da qar­şı­lıq­lı an­laş­ma­nın da­ha da ge­niş­lən­di­ril­mə­si məq­sə­di­lə top­la­şır. Bu ba­xım­dan on­lar ar­tıq 2030-cu il üçün da­vam­lı in­ki­şaf gün­də­li­yin­də olan məq­səd­lə­rin ic­ra­sı­na öz töh­fə­lə­ri­ni ver­mək əz­min­də­dir.

Bu ilin əv­və­lin­də Azər­bay­can­da BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın VII Qlo­bal Fo­ru­mu da uğur­la ke­çi­ri­lib.

Əl­bət­tə, bu il, həm­çi­nin, Azər­bay­can üçün xü­su­si bir il­dir. Azər­bay­can öz müs­tə­qil­li­yi­nin 25-ci il­dö­nü­mü­nü qeyd edə­cək. Ya­ran­mış für­sət­dən is­ti­fa­də edə­rək si­zin ha­mı­nı­zı Azər­bay­ca­nın qa­zan­dı­ğı gö­zəl na­i­liy­yət­lər mü­na­si­bə­ti­lə təb­rik et­mək is­tə­yi­rəm".

Azər­bay­can­da baş ve­rən bü­tün uğur­lar dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nin nə­zə­rin­dən qaç­mır, ək­si­nə, on­lar bu ba­rə­də ağız­do­lu­su da­nı­şır.

Bə­li, bu il Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın döv­lət müs­tə­qil­li­yi­nin 25 ya­şı ta­mam olur. Bu 25 il ər­zin­də Azər­bay­can çox bö­yük na­i­liy­yət­lə­rə im­za atıb. Baş­lı­ca­sı isə sül­hün, əmi­na­man­lı­ğın və­tən­lə­rin­dən bi­ri ki­mi özü­nü dün­ya­ya təq­dim edə bi­lib. Azər­bay­can mul­ti­kul­tu­ra­liz­min əsas ge­ne­ra­to­ru­dur de­sək ya­nıl­ma­rıq. Azər­bay­can döv­lə­ti və xal­qı mul­ti­kul­tu­ra­liz­mə, to­le­rantlı­ğa nə­fəs, işıq ve­rir.

İra­də SA­RI­YE­VA

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ma­liy­yə dəs­tə­yi­lə çap olu­nur.