Ölkəmizlə strateji müttəfiqlik əlaqələrinə malik Türkiyədə bu ay keçiriləcək referendum ərəfəsində iqtidar və müxalifət düşərgələrinin bir-birinə qarşı ittihamları gedərək daha sərt xarakter alır.
Xatırladaq ki, Türkiyədə hakim Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP) ilə yanaşı, referenduma çıxarılan məsələləri Milliyətçi Hərəkat Partiyası (MHP) da dəstəkləyir. Amma ana müxalifət sayılan Cumhuriyyət Xalq Partiyası (CHP), eləcə də kürdyönümlü Xalqların Demokratik Partiyası (HDP) referenduma çıxarılan məsələlərə qarşıdır. Bu fonda tərəflər arasında ziddiyyətlər gedərək daha kəskin xarakter alır. Tərəflər bir-birini indi ən müxtəlif məsələlərdə ittiham edir. Məsələn, CHP lideri Kamal Kılıçdaroğlu bildirir ki, Türkiyədə 15 iyul çevriliş cəhdi barədə hökumətin əvvəlcədən məlumatı olub. Onun sözlərinə görə, hökumətin bu çevriliş cəhdindən nəinki xəbəri olub, hətta hadisələr onun nəzarəti altında cərəyan edib:"Hazırda iqtidarda 120-180 arası "ByLock" sistemindən istifadə edən fətullahçı var. Bu şəxslərin adı açıqlanmalıdır. Hökumətdə bu şəxslərin siyahısı var və onu açıqlamaq istəmirlər. Bu siyahıları gizlədirlər. Bu halda insanın ağlına gələn yeganə şey də budur ki, çevriliş cəhdi məhz onların nəzarəti altında törədilib."9.30-da çevriliş olarmı?", - deyə soruşdum, cavab olaraq cəhdə hazırlaşanların vaxtından əvvəl aşkar edildiklərini bildirdilər. Deməli, bunların əvvəlcədən xəbərləri olub. Eyni zamanda FETÖ-çülərin ifadələri də bu ehtimalı gücləndirir"- Kılıçdaroğlu bildirib.
Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə Kamal Kılıçdaroğlunu 15 iyul dövlət çevrilişi cəhdi barədə hökumətin əvvəlcədən məlumatlı olduğuna dair iddialarını sübut etməyə çağırıb: "Guya 15 iyul çeviliş cəhdi hakimiyyətin nəzarəti altında cərəyan edib. Əlində sənədlər varsa, açıqla. 16 apreldən sonra bu sənin işinə yaramayacaq. İndi açıqla". Bununla yanaşı, Ərdoğan referendumdan sonra terrora, o cümlədən FETÖ-yə qarşı mübarizənin yeni dalğasının başlayacağını bildirib: "Suriyada Əl-Babın terrorçulardan təmizlənməsi ilə "Fərat Qalxanı" hərəkatının birinci mərhələsini başa çatdırdıq. Bundan sonra yeni əməliyyatlar olacaq. Digər bölgələrdə də terror təşkilatlarını məhv etmək üçün yeni əməliyyatlara hazırlıq görürük. Yeni əməliyyatlara yeni adlar verəcəyik". Ərdoğan bildirib ki, baharı gözləyən bütün terror təşkilatları, yəni PKK, YPG, İŞİD və FETÖ üçün çox gözəl sürprizlər olacaq: "Qarşıdakı aylar Allahın izni ilə Türkiyənin və türk millətinin baharı, terrorçuların isə qara qışı olacaq".
Bununla yanaşı, hakim düşərgə CHP-nin özünü terrorla əlaqədə ittiham edir. Türkiyənin daxili işlər naziri Süleyman Soylu bu xüsusda bildirir: "CHP lideri mövqelərini gücləndirmək üçün PKK və FETÖ ilə razılaşdı. Kılıçdaroğlu terrorla mübarizə dönəmində düşmənlərlə razılaşdı, bununla referenduma qarşı çıxmaq üçün güclənmək niyyətində olduğunu göstərdi". Nazir TBMM-də kifayət qədər səsə malik olmadıqları üçün MHP ilə ortaq məxrəcə gəldiklərini, CHP-nin isə PKK və FETÖ ilə birləşdiyini vurğulayıb. Belə vəziyyət göstərir ki, referendum dövründə və ondan sonra Türkiyədə hakimyyətlə müxalifət arasında münasibətlər daha gərgin həddə olacaq. Bu arada onu da qeyd edək ki, Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhddən sonrakı 8 ay ərzində 113 mindən çox insan hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən FETÖ ilə əlaqələrdə şübhəli bilinərək saxlanıb. 50 minə yaxın insan FETÖ işi ilə əlaqədar həbs edilib. Hazırda 47 mindən çox insan Gülənlə əlaqələrdə şübhəli bilinərək həbsdə saxlanır. Ümumilikdə FETÖ işi ilə bağlı 113260 nəfər həbs edilib. Lakin sonradan onların 65,36 min nəfəri azadlığa buraxılıb. Həmin şəxslərdən 41,5 min nəfəri hüquq-mühafizə orqanlarının nəzarəti altındadır. FETÖ ilə əlaqələrdə şübhəli bilinən 863 nəfər isə ölkədən qaçıb. Bütün bunlar fonunda FETÖ məsələsi referenduma az müddət qaldığı bir vaxtda daha çox gündəmə gətirilir, siyasi mübarizə məqsədilə istifadə olunur. Hələlik isə proqnozlar ondan ibarətdir ki, Türkiyədə, müəyyən müxalif qüvvələrin qarşı çıxmalarına baxmayaraq, prezident üsul-idarəsi tətbiq olunacaq.
Qeyd edək ki, konstitusiyaya təklif olunan dəyişikliklər və əlavələr qəbul olunacağı təqdirdə, millət vəkillərinin sayı 550-dən 600-dək artırılacaq, parlament üzvü seçilmək yaşı 25-dən 18-ə endiriləcək. Parlament və prezident seçkiləri beş ildən bir eyni gündə keçiriləcək. Yeni vitse-prezidentlər postu yaradılacaq. Prezident əsas qərar verən şəxs olmaqla yanaşı, nazirlərin təyini, büdcənin hazırlanması, baş hakimlərin seçilməsinə qərar verəcək. Yalnız prezident fövqəladə hal elan etmək və parlamenti buraxmaq iqtidarında olacaq. Parlament nazirlərin təyinatının təsdiqlənməsi hüququnu itirəcək.
hakim düşərgə iddia edir ki, islahatlar qərar qəbulunu sabitləşdirəcək və keçmişdə Türkiyəni şikəst saxlayan parlament koalisiyaları sistemini aradan qaldıracaq. Dəyişikliklər və əlavələr ümumilikdə Türkiyədə idarəetmə formasının dəyişdirilməsini və prezident idarəçiliyinin tətbiqini nəzərdə tutur.
Tahir TAĞIYEV
