Dünyanın xüsusi diqqət mərkəzinə olan İranda etirazlar qəddar şəkildə yatırdılır, artıq minlərlə etirazçının öldürülməsi xəbərləri gəlir. Qlobal ictimaiyyət Birləşmiş Ştatların bütün bunlara necə reaksiya verəcəyini gözləyir. Prezident Donald Tramp sosial şəbəkədə çoxsaylı ultimatumlar səsləndirib, yazıb ki, "kömək artıq yoldadır".
Trampın birinci prezidentliyi dövründə 2019-2020-ci illərdə Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının İranın kütləvi qırğın silahlarına qarşı mübarizə üzrə ofisinin direktoru olan Riçard Qoldberq Trampın İrana qarşı növbəti addımının sərt ola biləcəyini vurğulayır. Qoldberq deyir ki, prezident öz qırmızı xətləri məsələsində çox ciddidir, açıq deyib ki, küçələrdə indi görünən kütləvi qətllərə dözümlü yanaşmayacaq, buna qarşı sərt addımlar atılacaq: "Hamımızın gördüyünü o da aydın görür, rejim gerçəkdən də uçurumun kənarındadır. Bu, potensial tarixi məqamdır. Bu, nə 2009-cu ildir, nə 2019-cu, nə də 2022-ci il. Rejim açıq-aşkar böyük qorxu içindədir. Görürlər ki, bu proses dayanmır, rejimin kütləvi qətllərinə baxmayaraq, insanlar küçələrə çıxırlar. Bu, orqanik baş verir. Xalq artıq dözmür. Etirazlar ölkə boyu yayılıb". Onun fikrincə, prezident seçimlərində çox ehtiyatlı olmalıdır. O, həm xalqa səlahiyyət vermək, həm rejimi maksimum gücsüz etmək, həm də dinc sakinlərə ziyan vurmamaq istəyir.
Bəs, seçimlər hansılardır? Qoldberq deyir ki, Tramp artıq başlayıb. İranla ticarət edən ölkələrə 25 faiz tarif elan edib, iranlıları etirazları davam etdirməyə çağırıb, köməyin artıq yolda olduğunu deyib: "Prezidenti tanıyan biri kimi inanmıram ki, o, aydın plan olmadan bu cür açıqlamalar verib insanları təhlükəyə atsın. Düşünürəm ki, bu, kiber və hərbi əməliyyatların qarışığı olacaq. Bizim anlamadığımız, bilmədiyimiz gizli fəaliyyət ola bilər. Məqsəd rejimi dağıtmaq, hakimiyyətdən salmaq olacaq". Bu gizli hərəkətlərə ali dini liderin hədəfə alınması daxil ola bilərmi? "Heç nə istisna olunmur", – Qoldberqin bu suala cavabı belə olub. Tramp uzunmüddətli müharibələrin tərəfdarı deyil. R.Qoldberq deyir ki, İranla bağlı seçim çoxdur. ABŞ-ın hava qüvvələri üstün mövqedədir. İranın havadan elə müdafiə sistemi yoxdur ki, bu qüvvələrə, yaxud donanma hava qüvvələrinə nəsə edə bilsin. Uzaqmənzilli bombardmançı isə iyun müharibəsində gücünü göstərib. İrana qarşı hansısa addımdan sonra Ağ Ev hansı ssenariyə üstünlük verə bilər? Qoldberqin fikrincə, Tramp həmişə deyib ki, buna İran xalqı özü qərar verməlidir: "Aydındır ki, İran xalqı elə bir hökumət istəyir ki, onun maraqlarını təmsil etsin, iqtisadiyyatı inkişaf etdirsin, sanksiyalara məruz qalmasın, terroru maliyyələşdirməsin, pullarını xarici müharibələrə göndərməsin, insanlara gündəlik zülm etməsin, ölkə boyu insanları öldürməsin; elə bir gələcək istəyir ki, insanlar normal həyata qayıda bilsin, qadınlar necə geyinəcəklərini özləri seçə bilsin, azad olsunlar. Məncə, prezidentin görmək istədiyi İran da məhz budur". Bəs, Venesuelada baş verənlər İranda təkrarlana bilərmi? Nikolas Maduronun hazırda ABŞ-da həbsdə olmasına baxmayaraq, Karakasda hakimiyyətdə faktiki, onun adamlarıdır. R.Qoldberq bunu təsəvvür etməyi çətin sayır, çünki əksər mühafizəkarlar Birləşmiş Ştatlar ilə hər hansı əlaqəni kəsər. Onun sözlərinə görə, İrandakı rejim Venesuela ilə eyni deyil: "İdeologiya, dini baxımdan eyni deyillər. Onları birləşdirən Amerikaya nifrətləridir, birlikdə işləyir, narkotik və terrorçuluğu maliyyələşdirirlər. Amma rejimlər çox, çox fərqlidir, tarixləri, mədəniyyətləri, dinləri fərqlidir". Etirazçılar silahsızdır, onları küçələrdə öldürürlər. Bu halda sıravi iranlılar dövlət qurumlarını necə ələ keçirə bilərlər? Qoldberq deyir ki, bəzi kiçik şəhərlərdə bu artıq müəyyən qədər baş verib. Böyük şəhərlərdə isə rejim maksimum zorakılığa əl atıb, kiçik şəhərlərdə baş verənlərin təkrarlana biləcəyindən qorxur: "Məncə, küçələrdə minlərlə insanın birbaşa avtomat silahlardan atəşlə öldürülməsi məhz buradan qaynaqlanır. Amma əgər ABŞ xalqın obyektləri və institutları ələ keçirməsinə güc və imkan verəcək üsullarla müdaxilə etsə, ABŞ prezidenti insanlara çox mühüm kömək göstərmiş olar".
Nahid SALAYEV
