Prezident Donald Tramp ABŞ-ın Qrenlandiya üzərində nəzarəti necə əldə edə biləcəyi ilə bağlı "bir sıra variantları" müzakirə edib. Ağ Evin mətbuat xidməti bildirir ki, müzakirə olunan variantlar arasında həm adanın satın alınması, həm də hərbi gücdən istifadə ehtimalı var. Ağ Evin açıqlamasında deyilir: "Prezident və onun komandası bu mühüm xarici siyasət məqsədinə nail olmaq üçün müxtəlif yolları müzakirə edir və əlbəttə ki, ABŞ silahlı qüvvələrindən istifadə baş komandanın ixtiyarında olan variantlardan biri kimi hər zaman nəzərdən keçirilir".
Ağ Ev verdiyi şərhdə bildirib ki, geniş muxtariyyətə sahib və Danimarka Krallığının tərkibinə daxil olan Qrenlandiya üzərində nəzarətin əldə edilməsi ABŞ üçün "milli təhlükəsizlik baxımından prioritetdir". Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, Danimarka NATO-nun üzvü kimi ABŞ-ın müttəfiqidir. Bu bəyanat Avropa liderlərinin Danimarkanı dəstəkləyən birgə açıqlama yaymasından sonra səsləndirilib. Danimarka Trampın nəhəng Arktika adasını əldə etmək planlarına qarşı çıxır. Tramp bir daha vurğulayıb ki, Qrenlandiya ABŞ-ın milli təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün zəruridir. Bu bəyanat Danimarkanın baş naziri Mette Frederikseni xəbərdar etməyə vadar edib ki, ABŞ tərəfindən istənilən hücum faktiki olaraq NATO-nun mövcudluğunun sona çatması demək olar.
Bu arada ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bildirib ki, Tramp administrasiyası Qrenlandiyaya müdaxilə etməyi planlaşdırmır. O, adanın Danimarkadan satın alınması variantını xatırladıb. Bu barədə “Wall Street Journal” və digər Amerika KİV-ləri məlumat yayıb. Bundan sonra ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndəsi BBC-yə bildirib ki, ABŞ amerikalılar və Qrenlandiya xalqı üçün faydalı olacaq möhkəm ticarət münasibətləri qurmağa çalışır: "Bizim ümumi rəqiblərimiz Arktikada getdikcə daha fəal olurlar. Bu isə ABŞ, Danimarka Krallığı və onların NATO-dakı müttəfiqləri üçün narahatlıq yaradır". Qrenlandiya və Danimarka daha əvvəl bəyan etmişdilər ki, Qrenlandiya ilə bağlı ABŞ-ın plan və niyyətlərini müzakirə etmək üçün ABŞ dövlət katibi Marko Rubio ilə mümkün qədər tez bir görüş keçirilməsini xahiş ediblər. Danimarkanın xarici işlər naziri Lars Lökke Rasmussen bildirib ki, ABŞ Dövlət Departamentinin rəhbəri ilə aparılacaq danışıqlar zamanı bəzi anlaşılmazlıqlar aradan qalxmalıdır. Danimarkanın NATO üzrə altı Avropalı müttəfiqi Kopenhagenə dəstək ifadə edib. Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İtaliya, Polşa, İspaniya və Danimarka liderlərinin birgə bəyanatında deyilir: "Qrenlandiya öz xalqına məxsusdur və yalnız Danimarka ilə Qrenlandiya onların qarşılıqlı münasibətlərinə dair məsələlər üzrə qərar qəbul edə bilərlər."
Birgə bəyanatı imzalayan Avropa ölkələri Arktikada təhlükəsizliyin təmin olunmasında ABŞ-la yanaşı öz maraqlarını da vurğulayaraq bildiriblər ki, NATO müttəfiqləri, o cümlədən ABŞ bu məqsədə kollektiv şəkildə nail olmalıdırlar. Onlar, həmçinin BMT Nizamnaməsinin prinsiplərinə, o cümlədən suverenlik, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərinə əməl olunmasına çağırıblar. Qrenlandiyanın baş naziri Yens-Frederik Nilsen bu bəyanatı alqışlayıb və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan dialoqa çağırış edib. Qrenlandiyanın gələcəyi ilə bağlı məsələ ABŞ-ın Venesuelada keçirdiyi hərbi əməliyyatdan sonra yenidən gündəmə gəlib. Həmin əməliyyat zamanı Amerika ordusunun elit bölmələri ölkənin prezidenti Nikolas Maduronu ələ keçirərək Nyu-Yorka aparıblar. Bu əməliyyatdan bir gün sonra Trampın milli təhlükəsizlik üzrə müşavirinin həyat yoldaşı Keti Miller sosial şəbəkələrdə ABŞ bayrağının rənglərinə boyanmış Qrenlandiya xəritəsini "TEZLİKLƏ" sözü ilə paylaşdı. Onun həyat yoldaşı Stiven Miller bəyan edib ki, ABŞ hökumətinin rəsmi mövqeyi ondan ibarətdir ki, Qrenlandiya ABŞ-ın tərkib hissəsi olmalıdır. CNN-ə verdiyi müsahibədə Miller Amerikaya Qrenlandiyanın ilhaqı üçün güc tətbiqinin istisna edilib-edilmədiyi sualına dəfələrlə belə cavab verib: "Heç kim Qrenlandiyanın gələcəyinə görə ABŞ-la müharibə aparmayacaq". Əhalisi 57 min nəfər olan Qrenlandiya 1979-cu ildən etibarən Danimarka Krallığının tərkibində geniş muxtariyyətə malikdir. Lakin onun müdafiə və xarici siyasətinə dair qərarlar hələ də Kopenhagendə qəbul edilir. Qrenlandiyalıların əksəriyyəti Danimarkadan tam müstəqilliyin tərəfdarıdır. Bununla yanaşı, ictimai rəy sorğuları göstərir ki, adanın əhalisinin böyük əksəriyyəti artıq Qrenlandiyada hərbi bazası olan ABŞ-a birləşməyə qarşıdır.
Nahid SALAYEV
