Abutalıb Səmədov: "ABŞ gözlənilməzlik fürsətindən yararlanaraq hücuma keçəcək"
Sürgündə olan İran vəliəhdi Rza Pəhləvi keçən həftə Berlindəki mətbuat konfransında ABŞ ilə İran arasındakı atəşkəsi tənqid etdi. O, İranın rəhbərliyi ilə hər hansı danışıqların "yatıştırma siyasəti" olduğunu bildirdi və Qərb ölkələrini İrana qarşı müharibəyə qoşulmağa çağırdı. "Atəşkəs və danışıqlar - bütün bu narrativ birdən-birə praqmatistə çevrilmiş insanlarla iş görəcəyiniz fikrinə əsaslanır", - dedi o.
Pəhləvi konfransdan çıxarkən Almaniyanın federal mətbuat konfransı binasının önündə bir şəxs onu qırmızı maye ilə islatdı. Polis mayenin pomidor suyu olduğunu bildirdi. Polisin məlumatına görə, hadisəni törədən dərhal polis tərəfindən saxlanıldı. Pəhləvi xəsarətsiz çıxdı. ABŞ, İsrail və İran arasında aprel 2026-da müvəqqəti atəşkəs elan ediləndə Pəhləvi tənqidi mövqeyini açıqlamaq üçün 13 saat gözlətdi. Sonra paylaşdığı videoda atəşkəsin "bir çoxunu məyus etdiyini" iddia etdi - sanki İranlılar hava hücumlarının dayandırılmasından kədər duyurdu. Pəhləvi bununla yanaşı Avropa hökumətlərini passivlikdə ittiham edərək dedi: "Sual dəyişik gəlir. Əsl sual odur ki, Qərb demokratiyaları yalnız tamaşaçı qalarkən neçə İranlı həyatını itirəcək." Rza Pəhləvi ABŞ-İran atəşkısini pusləməklə nə demək istəyir? Demək istəyur ki, Amerikanın əlaltısı deyil? "Dünyada bir çoxları hesab edir ki, ABŞ İranla atəşkəsə getməməli, danışıqlar aparmamalı və bütün hərbi gücünü səfərbər edərək İranı məğlub etməyə çalışmalıdır - yalnız bu halda İran həm nüvə proqramından, həm balistik raket proqramından imtina edər, həm də bundan sonra proksi qüvvələrə yardımını dayandırar, ABŞ-ın yalnız bütün gücünü səfərbər edərək İrana qarşı ən qəti addımlar atması halında bu rejim dəyişə bilər və müxalif şəxslər iqtidara gələ bilər. Onlardan biri də Rza Pəhləvidir. O, da hesab edir ki, hakimiyyətə gəlməsi üçün atəşkəs və danışıqlar olmamalıdır - ən qəti addımlar atılmalıdır. Lakin Rza Pəhləvi hakimiyyətə iddialı bir adam kimi bu cür düşünə bilər, onun bəyanatlarından da görünür ki, İran ətrafında və müharibənin gedişində yaranmış reallıqları bilmir və ya anlamır. O, anlamır ki, bu məcburi atəşkəsdir - ABŞ buna getmək məcburiyyətində qalıb. Bunu Tramp da açıq şəkildə etiraf etdi: bizim əsas məqsədimiz yeni qüvvələr cəlb etmək, silah-sursat daşımaq və daha da güclənmək idi." Bunu məsələ barədə "Bakı-Xəbər"ə danışan politoloq Abutalıb Səmədov deyib. Onun fikrincə, proses ABŞ administrasiyasının planlaşdırdığı kimi də inkişaf etmir: "Tramp və ətrafının düşüncəsinə görə İrana vurulan aviazərbələr, şəhərlərin və mühüm obyektlərin dağıdılması, ölkə rəhbərliyinə daxil olan şəxslərin öldürülməsi son nəticədə hakimiyyəti daha güzəştli mövqe tutmağa məcbur etməli idi. Çünki dağılan şəhərlər, strateji obyektlər, həlak olan hakimiyyət nümayəndələri və dinc insanlar normal bir dövləti düşünməyə vadar etməli idi. Bu isə danışıqlara zəmin yaratmalı idi. Eyni hadisə 1999-cu ildə Serbiya bombalanarkən baş vermişdi: 78 gün ABŞ və müttəfiqləri quru əməliyyatı aparmadan ölkəni bombaladı, dağıntılara və insan itkilərinə son qoymaq üçün hakimiyyət danışıqlara razı olduğunu bildirdi. Son nəticədə bu Kosovanın müstəqilliyinə gətirib çıxardı. İndi eyni dağıntılar və insan tələfatı İranda baş verib. Üç mindən çox insan ölüb, ölkənin rəhbər şəxsləri öldürülüb və bundan sonra İran nəinki güzəştli mövqe tutur, əksinə özünü qalib elan edir. Yəqin ki, İrana zərbələr bir az da artırılsa, yenə də özünü qalib saymaqda davam edəcək. Son nəticədə quru əməliyyatı keçirilməsə İranı nüvə və balistik raket proqramlarından əl çəkməyə məcbur etmək mümkün olmayacaq. Necə deyərlər, daş qayaya rast gəlib. Belə bir şəraitdə ABŞ atəşkəsə getməyə məcbur idi ki, regiona əlavə qüvvələr cəlb edə bilsin. Hazırkı şəraitdə danışıqlar da nəticə verə bilməz, çünki yanaşmalar çox fərqlidir, ortaq məxrəcə gəlmək həddən artıq çətindir. Amma vaxt qazanmağa, bir qədər də güc toplamağa ehtiyac var idi, bu səbəbdən də atəşkəsə gedildi. Yəqin ki, ABŞ gözlənilməzlik fürsətindən yararlanmağa çalışacaq - xəbərdarlıq edilmədən hücuma keçəcək. Çünki əvvəlcədən xəbərdarlıq edildi ki, elektrik stansiyaları və körpülər vurulacaq, İran da vətəndaşları həmin obyektlərin ətrafına toplayaraq canlı qalxan təşkil etdi. Çünki İran hakimiyyəti üçün vətəndaşın elə ciddi bir dəyəri yoxdur. Amma İran rejimi əmindir ki, Amerika bu dinc insanları qırmağa cəsarət etməyəcək. Bu səbəbdən gözlənilməz hücuma ehtiyac var, ABŞ də yəqin ki, bunu planlaşdırıb. Rza Pəhləvi isə yalnız hakimiyyət barədə düşünür. O, yenidən hakimiyyətə gəlmək və İranda 1979-cu il inqilabının nəticəsində yarımçıq qalmış işlərini davam etdirmək istəyir. Ancaq bir şeyi dərk etmir ki, Rza Pəhləvini hakimiyyətə gətirmək üçün ABŞ-ın tələb olunan gücü yoxdur. ABŞ-ın gücü yalnız İrana ağır yaralar vurmağa çata bilər. Rza Pəhləvi o qədər də böyük nüfuza malik olmadığına görə onu hakimiyyətə gətirmək ümumiyyətlə mümkün deyil. Başqa nüfuzlu müxalif nümayəndə də yoxdur. Bu səbəbdən İranda hakimiyyət dəyişikliyi baş verməyəcək. Amma sual budur ki, İranı hansısa güzəştə məcbur etmək mümkün olacaqmı? Yalnız bu halda Tramp öz qələbəsini elan edə bilər. İndiyə qədər baş verənlər hələ qələbə elan etmək üçün kifayət deyil, Trampa əlavə "uğurlar" lazımdır. Bu mərhələ də yəqin ki, çox uzun sürməyəcək, yeni hərbi əməliyyatlar mərhələsində də ABŞ-ın öz məqsədlərinə çatması ehtimalı çox azdır. Buna baxmayaraq Tramp yenidən hücum etmək məcburiyyətindədir." Siyasi ekspert onu da əlavə etdi ki, Rza Pəhləvinin bu bəyanatı onun Amerikanın əlaltısı olmadığını sübut etməklə əlaqədar deyil. Nə qədər bəyanat versə də, əgər bir şəxs ABŞ-ın hərbi əməliyyatları nəticəsində hakimiyyətə gəlmək istəyirsə və bu yolla hakimiyyətə gələcəksə, bütün dünya onu Amerikanın əlaltısı kimi tanıyacaq, verilən bəyanatların isə heç bir əhəmiyyəti olmayacaq. Bu səbəbdən Rza Pəhləvinin məqsədi əlaltı olmadığını göstərmək deyil, bu addımların yanlış olduğunu, daha doğrusu, bu onun hakimiyyətə gedən yolunu açmadığını bəyan etmək istəyib. Ancaq o dərk etmir ki, onun istədiyini etmək ABŞ-ın imkanları daxilində deyil.
Akif NƏSİRLİ
