Yaxın Şərqdə Tramp administrasiyasının İran etirazçılarını hərbi yolla dəstəkləmək təhdidini yerinə yetirəcəyi ilə bağlı gözləntilər yüksəkdir. İsrail kəşfiyyatının hesablamalarına görə, Vaşinqton yaxın həftələrdə Tehrana hücumlar başlada bilər. Trampa bu yaxınlarda küçə etirazlarını sərt şəkildə yatırmaq cəhdlərinə görə tənqid olunan İran rəhbərliyinə qarşı tədbirlər üçün variantlar təqdim edildi. Müstəqil hesablamalar göstərir ki, İranda hökumət əleyhinə hərəkat geniş vüsət alır, lakin öldürülən etirazçıların sayı ilə bağlı hesablamalar əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir.
Yanvarın 11-də İranın müxalifət televiziya kanalı “Iran International” məlumatlı mənbələrinə istinadən ABŞ-ın yaxın həftələrdə İrana zərbə endirə biləcəyi barədə məlumat yayıb.
Onların fikrincə, yaxınlaşan eskalasiyanın əlamətlərindən biri Yaxın Şərqdə Amerika hərbi mövcudluğunun artmasıdır: bölgəyə çoxlu sayda hücum texnikası yerləşdirilib və bu prosesin yaxın günlərdə davam etməsi gözlənilir. Görünür, İsrail tərəfini təmsil edən "Iran International" mənbələrinə görə, yəhudi dövləti yalnız ABŞ qərar verərsə və İranın cavab zərbəsi İsrail ərazisinə təsir edərsə, İrana qarşı hərbi hücumu dəstəkləyəcək.
Bu yaxınlarda “The New York Times” qəzetinin məlumatına görə, Trampa Tehranın etirazçıları təqib etməkdən çəkindirmək üçün hazırlanmış bir sıra hərbi ssenarilər təqdim edilib. Qəzetin mənbələrinə görə, bu variantlardan bəziləri İslam Respublikasının təhlükəsizlik aparatının əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədilməsini nəzərdə tutur. Eyni mənbələrə görə, Ağ Ev İran ərazisinə güclü zərbələrin İran ictimai rəyini səfərbər edə və onu ali lider Əli Xameneyinin rəhbərlik etdiyi siyasi elitanın ətrafında birləşdirə biləcəyindən qorxur. Tehranın qisas olaraq Yaxın Şərqdə yerləşən Amerika qoşun mövqelərinə atəş aça biləcəyi və ya ABŞ-ın bölgədəki diplomatik nümayəndəliklərini hədəf ala biləcəyi ilə bağlı da qorxular var. ABŞ rəsmiləri özəl olaraq bildiriblər ki, Vaşinqtonda İrana qarşı hərbi əməliyyatlarla bağlı yekun qərar hələ verilməyib. “Axios” nəşrinin mənbələri öz növbəsində qeyd edirlər ki, bəzi ABŞ rəsmiləri bu mərhələdə genişmiqyaslı hərbi əməliyyatların hökumət əleyhinə hərəkatı sadəcə olaraq sarsıda biləcəyinə əmindirlər. Ağ Ev tərəfindən nəzərdən keçirilən "mülayim" variantlar arasında İran rəhbərliyinə psixoloji təzyiq, məsələn, ABŞ aviadaşıyıcı zərbə qrupunun bölgəyə yerləşdirilməsi də var. Bu arada, “Axios” mənbələri bildirir ki, Tramp administrasiyası Tehrana qarşı kiberhücumlar və informasiya əməliyyatları da nəzərdən keçirir.
İran etirazları dekabrın 28-də milli valyuta olan İran rialının rekord həddə devalvasiyası ilə başladı. Küçə etirazları daha sonra İslam Respublikasına yayıldı və təhlükəsizlik qüvvələri etirazçıları təqib etməyə başladı. Tramp özü nümayişçilərin polis tərəfindən hədəfə alınacağı təqdirdə İran hakimiyyətini dəfələrlə güc tətbiq etməklə hədələyib. Amerika lideri sosial mediada elan etdi ki, "İran əvvəlkindən daha çox azadlıq arzusunda ola bilər. Amerika Birləşmiş Ştatları kömək etməyə hazırdır". Lakin ölənlərin sayı ilə bağlı təxminlər fərqlidir: etirazların ilk həftəsində qırx nəfərin öldürüldüyü bildirilsə də, müxalifət indi ölənlərin sayını minlərlə hesablayır. İran tərəfi istənilən nəticəyə hazır olduğunu iddia edir. Parlamentin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf artıq ABŞ-ın hücumu halında Tehranın həm Yaxın Şərqdəki Amerika hərbi obyektlərinə, həm də İsrail ərazisinə zərbələr endirəcəyinə söz verib. İranın ali rəhbərliyi etirazların təşkilində xarici qüvvələri günahlandırır, eyni zamanda barışmaz görünmək istəmir. Prezident Məsud Pezeşkian bildirib: "Biz dinc etirazları rəsmi olaraq tanıyırıq və etirazçılarla dialoqu öz vəzifəmiz hesab edirik. Ölkə daxilindəki bütün etirazçı tərəflərlə görüşməyə hazırıq". İran prezidentinin sözlərinə görə, əsl nümayişçilər iqtisadi vəziyyətin pisləşməsinə narazılıqlarını bildirsələr də, buna baxmayaraq dinc etiraz aksiyası keçirirlər. Qərb mediası həmçinin İran rəhbərliyinin keçmiş müttəfiqlərindən biri, keçmiş Suriya prezidenti Bəşər Əsədin bir ildən çox əvvəl sığınacaq aldığı Rusiyanı mümkün "qaçış yolu" kimi qeyd edir. İsrail kəşfiyyat mənbəyi Amerikanın "Al-Monitor" nəşrinə bildirib ki, "İran rejiminin süqutu Yaxın Şərq üçün tarixi bir dönüş nöqtəsi, misli görünməmiş miqyaslı bir hadisə olardı. Yalnız İsrail deyil, demək olar ki, bütün Yaxın Şərq belə bir inkişafa ümid edir... Tehran rəhbərliyinin və onun simvolizə etdiyi hər şeyin potensial yoxa çıxması bölgəyə rahat bir nəfəs almaq və yeni bir yola qədəm qoymaq imkanı verəcək".
Nahid SALAYEV
