Ölkəmizdə toxumçuluğun inkişafı, yeni bitki sortlarının meydana çıxarılması sahəsində müəyyən problemlərin olduğu məlumdur. Hətta mütəxəssislər bildirirlər ki, ölkənin əlaqədar elmi-tədqiqat institutlarında bu sahədə çox cüzi işlər görülür. Onların yanaşmalarına görə, bu gün Azərbaycanda toxumçuluğun inkişafı, seleksiyası, artırılması, yeni növlərin yaradılması işləri daha geniş səviyyədə reallaşdırılmalı olduğu halda, bu sahədə işlər elə də sürətli getmir.
Ən çox irada məruz qalan faktor xarici ölkələrdən ölkəmizə gətirilən toxumlar, tinglərdir ki, onlar hesab edirlər ki, başqa iqlimə xas olan torpaqlara məxsus toxumların ölkəmizdə inkişafı elə də perspektivli deyil. Bütün bunlarla yanaşı, əks fikirlərin də şahidi oluruq.
Bu gün Azərbaycanda yeni növ toxumların yetişdirilməsi, artırılması, inkişafı gündəmə gəlib. Əlbəttə, yeni yaradılan toxum növləri ölkəmizin iqlim şəraitinə uyğun olmalıdır.
Onu da bildirək ki, Kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimov Bakıda keçirilən “Azərbaycanda ərzaq və kənd təsərrüfatında Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin (DİM) yerinə yetirilməsində özəl sektorun cəlb olunması və investisiya fəallığının təmin edilməsi” mövzusunda beynəlxalq konfransda bildirib ki, ölkəmizdə quraqlığa və xəstəliyə davamlı yeni toxum sortları yaradılacaq. Nazir bildirib ki, bu məqsədlə dövlət tərəfindən kompleks tədbirlər həyata keçirilir: "Aidiyyəti dövlət orqanları, o cümlədən, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi müvafiq tədbirlər planı müəyyənləşdirir, eləcə də Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən quraqlığa və xəstəliyə davamlı toxum sortlarının əldə edilməsi istiqamətində iş aparılır” - deyə qeyd edən nazirin sözlərinə görə, hazırda müasir toxumçuluq müəssisələrinin yaradılması istiqamətində də iş gedir.
Xəstəliyə və quraqlığa davamlı toxum sortlarının yaradılması üçün Azərbaycanda nə kimi şərait var? Bu sahənin inkişafı asan, yoxsa çətin başa gəlir?
“Azərbaycanda toxumçuluğun inkişafı və yeni toxum sortlarının yaradılması üçün hər cür şərait var”
Əkinçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutunun istehsalat üzrə direktor müavini, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Atif Zamanov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu gün Azərbaycanda yeni növ toxum sortlarının yaradılması üçün geniş şərait var. A.Zamanovun sözlərinə görə, toxumçuluğun inkişafı çətin proses olsa da, həyata keçirmək mümkündür: “Toxumçuluğun inkişaf etdirilməsi asan məsələ deyil, bu, illərlə başa gələn bir prosesdir. Azərbaycanda toxumçuluğun inkişafı və yeni toxum sortlarının yaradılması üçün hər cür şərait var. Bizim beynəlxalq toxumçuluq mərkəzləri ilə sıx əlaqələrimiz və müqaviləmiz var. Əməkdaşlıq etdiyimiz mərkəzlərdən hər il 1000, 1500 nümunə alırıq və həmin nümunələri respublikamızın müxtəlif bölgələrində, Tərtərdə, Qobustanda, Cəlilabadda və başqa yerlərdə əkirik. Bu torpaqların bəziləri suvarılan sahədır, bəziləri dəmyədir, bəziləri yarımdəmyədir, yəni bu torpaqlarda həmin toxumların sınağını keçiririk. Burada toxumun bütün əlamətləri öyrənilir, tədqiq edilir, biz onları tam öyrəndikdən sonra toxumları seçirik. Elə toxumlar var ki, xəstəliyə, quraqlığa davamlıdır, amma məhsuldarlığı azdır, yaxud da, əksinə, xəstəliyə, quraqlığa davamsızdır, lakin məhsuldarlığı çoxdur. Biz bu cür sortları tarazlaşdırırıq, hibridləşdiririk, onların içindən fərd-fərd seçib üzərində uzun illər işləyirik və ortaya yeni bir sort qoyuruq”.
A.Zamanov hesab edir ki, bizim yaxşı toxum sortları da var və bu sortların yetişdirilməsi davamlı xarakter alıb. O bildirdi ki, yaxşı sortlar gəldikcə pis, keyfiyyətsiz sortlar tozluq sistemindən çıxarılır. “Bizim institutda əsasən dənli və yem bitkiləri üstünlük təşkil edir. Taxıl, arpa, qarğıdalı, yem bitkilərindən yonca, soya, xaşa bizim sahəyə daxil olan bitkilərdir”.
A.Zamanovun sözlərinə görə, xaricdən Azərbaycana gətirilən toxumlar əsasən sınaq xarakterlidir. Yüksək keyfiyyətə malik sortları seçdiklərini, həmin sortlarla yerli sortların hibridləşdirilməsini həyata keçirdiklərini deyən müsahibimiz bildirdi ki, bunların içindən də qaneedici fərdləri seçərək onun üzərində iş aparılır: “Bizim özümüzün aborigen buğda sortlarımız var ki, onlar quraqlığa, xəstəliyə davamlıdır. Biz həmin sortları da hibridləşməyə daxil edirik. Çünki həm onların məhsuldarlığı azdır, həm də boyları hündürdür. Onlardan toxumçuluqda istifadə etmirik, hibrid kombinasiyalarda istifadə edirik. Çalışırıq ki, onların yaxşı xüsusiyyətləri bizim aldığımız yeni formada özünü göstərsin”.
İradə SARIYEVA
