Azərbaycan universitetlərinin beynəlxalq ali təhsil sisteminə inteqrasiyası vacib məsələlərdən biridir. Məlum olduğu kimi, Təhsil Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən müxtəlif layihələr, proqramlar nəticəsində bu sahədə müəyyən addımlar atılıb.
Bu gün ən aktual məsələ kimi Azərbaycan ali məktəblərində distant təhsilin yüksək səviyyədə qurulmaması diqqəti cəlb edir. Baxmayaraq ki, bu məsələ qanunvericilik sənədlərində öz əksini tapıb və ali təhsilin əlçatan olmasında distant təhsilin rolu qeyd edilib. Uzun illərdir dünyanın bir sıra ali məktəblərində distant təhsilə üstünlük verilir.
Distant təhsil nədir, o ali təhsili necə əlçatan edir?
Ekspertlər vurğulayırlar ki, distant təhsil tədris prosesinin elektron, telekommunikasiya, proqram-texniki vasitələr əsasında təşkil olunduğu formadır. Distant təhsil öyrədən və öyrənən arasında əlaqəni telekommunikasiya və kompyuter şəbəkələri vasitəsilə operativ, müntəzəm dialoq, əks əlaqə əsasında, uzaq məsafədən həyata keçirir.
Distant təhsilin xarakterik xüsusiyyətlərinə, həmçinin, çeviklik, modulluluq, iqtisadi səmərəlilik, müəllimin yeni rolu, təhsilin keyfiyyətinə xüsusi nəzarət, təlimin xüsusiləşdirilmiş vasitə və texnologiyalarından istifadə və s. məsələlər aiddir.
Distant təhsildə informasiyalar öyrənənlərə çap materialları, elektron materiallar, elektron dərslik, televerilişlər və s. formalarda təqdim edilir. Bu tədris informasiyalarının kitablar, disklər, audio-video kasetlər kimi daşıyıcıları var. Distant təhsildə tədris metodik kompleksdən, kompyuter, televizor, audio-video maqnitofon, multimedia texnikası və s. kimi təlim vasitələrindən istifadə olunur.
Təhsilin distant forması müəyyən səbəblər üzündən təhsilini artırmaq imkanı olmayan və yeni ixtisas almaq arzusunu həyata keçirə bilməyən potensial şəxslərə real təhsil imkanları yaradır. Bu təhsil forması ənənəvi təhsil formalarına nisbətən öyrənənlərin müstəqilliyini, fəallığını, şüurluğunu, yaradıcılığını optimal şəkildə inkişaf etdirir.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, uzun müddətdir Azərbaycanda da distant təhsil sisteminə keçilməsi ilə bağlı fikirlər mövcud olsa da, bəzi istisnaları nəzərə almasaq, demək olar ki, bu sahədə elə də böyük addımlar atılmır.
Məlahət Mürşüdlü: “Düşünürəm ki, Təhsil Nazirliyi bu istiqamətdə hərəkətə keçməli, distant təhsil tətbiqi üçün müvafiq mexanizmlər hazırlanaraq qəbul edilməlidir”
Tanınmış təhsil eksperti Məlahət Mürşüdlü hesab edir ki, bu gün Azərbaycan ali məktəblərinin şəraiti, maddi-texniki bazası distant təhsilin həyata keçirilməsinə imkan verir: “Düşünürəm ki, maddi-texniki bazası imkan verən universitetlərə artıq vaxt itirmədən distant təhsil tətbiq etməyə imkan verilməlidir. Elə UNEC-in özündə distant təhsil üçün çox zəngin maddi-texniki baza, müasir tələblərə cavab verən ayrıca mərkəz, təhsil studiyaları, savadlı müəllim heyəti mövcuddur. Bütün bunlar imkan verir ki, Azərbaycanda ilk olaraq UNEC-də bu təhsil formasından istifadə edilsin. Düşünürəm ki, Təhsil Nazirliyi bu istiqamətdə hərəkətə keçməli, distant təhsil tətbiqi üçün müvafiq mexanizmlər hazırlanaraq qəbul edilməlidir”.
İlqar Orucov: “...ali təhsil müəssisələrimiz bu prosesə hazır deyil”
Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın üzvü, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Azərbaycanda distant ali təhsilin indiyə qədər reallaşmaması bir çox amillə bağlıdır. “Məsələ burasındadır ki, distant təhsilin tətbiq edilməsinə qanunvericilik imkan versə də, distant təhsili həyata keçirməli olan ali təhsil müəssisələrimiz bu prosesə hazır deyil. Son dövrlərdə Azərbaycan İqtisad Universiteti (UNEC) bu istiqamətdə bir çox arzularını ifadə edir, lakin hələlik bunlar arzu kimi qalır. Çünki biz müasir dünyanın çağırışlarından danışırıqsa, əlbəttə, ilk növbədə, ali təhsil sahəsində bu istiqamətdə aradan qaldırılmalı olan probelmlərin həllinə diqqət yetirməliyik. Distant ali təhsili həyata keçirəcək universitetlərin özünün bu prosesi reallaşdıracaq komandası yoxdur. Biz dəfələrlə demişik ki, xaricdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələr Azərbaycan universitetlərində tədris prosesinə cəlb edilməlidirlər. Onlar bu dövlətin vəsaiti hesabına xarici ali məktəblərdə təhsil alıblar, bu gənclər xarici universitetlərin mühitini görüblər. Bu gənclər sonradan xarici ölkələrə magistr təhsili almağa göndərilsin. Bilirsiniz ki, son dövrlər magistr təhsilinin maliyyələşməsi ilə bağlı işlər görülüb və bu işləri cənab Prezidentin tapşırığı ilə Gənclər Fondu həyata keçirib. İlk seçim bu il oldu. Növbəti mərhələdə artıq doktorantura pilləsində təhsil almalari ilə bağlı bizim gənclərimizin seçimi başlayacaq. Dövlət başçısı, dövlət, əslində, yeni nəsil alimlər yetişməsində maraqlıdır. Bu alimlər dünyada gedən elmi proseslərin içində olacaqlar, ən müasir texnologiyalarından istifadə edərək dünya elmində və təhsilindəki yenilikləri Azərbaycana gətirə biləcəklər. Bunu təəssüf ki, yaşlı nəsil bacarmır”.
İ.Orucov qeyd edir ki, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti distant ali təhsilin tətbiq edilməsində maraqlıdır və bu ali məktəbə son illər davamlı olaraq xaricdə təhsil alan gənclər cəlb edilir, burada gənclər dərs deyirlər. “Yəni onlar distant təhsil prosesini həyata keçirməyə hazırdırlar, universitetin maddi-texniki bazası var. Amma məsələ burasındadır ki, bəzi universitetlərimiz özləri bu işdə maraqları olmalıdırlar. Bizim ali məkəblərin idarə olunmasında mövcud olan bəzi neqativlər onları dünyanın qabaqcıl ali məktəblərindən geri salır. Dünyanın çağırışlarına cavab verə bilməyən universitetlərimiz təəssüf ki, distant təhsili həyata keçirməyə hazır deyillər. Düşünürəm ki, ali məktəblərdə distant təhsili reallaşdırmaq üçün elə də böyük maliyyə vəsaiti tələb olunmur. Əsas istək olmalıdır” - deyə İ.Orucov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
