Azərbaycanda son 5 il ərzində psixi və davranış pozuntuları olan (psixoaktiv maddələrin qəbulu ilə bağlı pozuntular istisna olmaqla) xəstələrin sayı açıqlanıb. Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumatda qeyd olunur ki, son 5 ildə ilk dəfə qoyulmuş diaqnozla qeydə alınmış xəstələrin sayı 22 406 nəfərdir: “Onlardan 15 476 nəfərini kişilər, 6 930 nəfərini qadınlar təşkil edib. Son 5 ildə 0-17 yaş aralığında ilk dəfə bu diaqnoz qoyulan xəstələrin sayı 6908 nəfər, 18-29 yaş aralığında olan xəstələrin sayı 7598 nəfər, 30 yaş və yuxarı yaşlıların sayı 7900 nəfərdir”.
Son illər ərzində psixi xəstəliklərdən əziyyət çəkənlərin sayının artması təəssüf doğurur. Qadınlarla müqayisədə kişilər arasında psixi xəstəliklərin nə səbəbdən artdığını araşdırmaq məqsədilə mütəxəssislərə müraciət etdik.
Könül Vaqifqızı: “Psixi problemləri olan insanların və bununla bağlı xəstəliklərin artım tendensiyası bu gün tək Azərbaycanda deyil, bütün dünyada müşahidə olunmaqdadır”
Psixoloq Könül Vaqifqızı bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, psixi problemləri olan insanların və bununla bağlı xəstəliklərin artım tendensiyası bu gün tək Azərbaycanda deyil, bütün dünyada müşahidə olunmaqdadır: “Psixi problemi olan insan da digərləri kimi normal insandır. Və hansısa qeyri-adi özəlliyi yoxdur. Buna görə də onu cəmiyyətdən təcrid etməyə dəyməz. Amma Azərbaycanda bu məsələyə yanaşma fərqlidir. Belə bir problemi olan insanların reabilitasiyası aparılmır. Yəni psixi problemi olan o demək deyil ki, elə ancaq psixotrop dərmanlar qəbul etməli, ağır doza altında gün ərzində o, yalnız dərmanlar vasitəsilə sakitləşdirilməlidir. Bu, müalicə metodu deyil. Dünya praktikasında psixi problemli insanların müalicəsi üçün reabilitasiya metodu tətbiq edilir. Bu nə deməkdir? Belə insanların müalicəsi cəmiyyətin içində aparılır. Yəni xüsusi olaraq hansısa stasionar mərkəzlərə qəbul etmədən müalicə prosesi insanlarla qarşılıqlı ünsiyyət əsasında həyata keçir. Belə olduqda isə hər kəs bu kimi müalicə növlərinə normal yanaşar və qarşı tərəfi cəmiyyətdən kənarlaşdırmaz”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, təşvişli psixi pozuntulardan əziyyət çəkən insanlar özlərində daim emosional gərginlik hiss edir, daim nə isə pis bir hadisənin baş verəcəyini gözləyirlər. Belə xəstələrdə, eyni zamanda, təngnəfəsliyin yaranması, ürək döyüntüsünün dəyişməsi, tərləmə halları baş verir: “Panik pozuntulardan əziyyət çəkən insanlarınsa 2-3 dəqiqə ərzində sanki nəfəsləri dayanır. İnsan həmin an fikirləşir ki, mən ya öləcəyəm, ya da dəli olacağam. 2-3 dəqiqədən sonra bu hal ötüb keçir. Belə xəstələr öz səhhətlərindəki bu narahatlığa görə kardioloq, nevropatoloq və endokrinoloqlara müraciət edirlər. Amma həmin həkimlərin müayinələri zamanı heç bir mənfi hal aşkarlanmır, analizlərin nəticələri normal olur".
Kişilər arasında psixi xəstəliklərin artmasına gəlincə, psixoloq qeyd etdi ki, insanın beynində formalaşan bütün düşüncələr davranışları sayəsində qarşı tərəfə sərgilənir: “Davranışınsa 3 növü var: rasional, emosional və irrasional. Kişilərdə rasionallıq, qadınlarda daha çox irrasional və emosional davranış müşahidə olunur.
Hər hansı işi sevə-sevə yerinə yetirdiyimiz zaman məhsuldarlıq daha çox olur. Odur ki, emosionallığı qadınlarda keyfiyyət rəmzi kimi qiymətləndirmək olar. İrrasionallıq isə qərarsızlıqdır. Hər hansı bir elmin təkmilləşməsi və inkişaf etməsi üçün sorğu-suallar yaranır. Həmin sualların cavablarının tapılması nəticəsində elm inkişafa doğru gedir.
Kişilərə isə daha çox rasionallıq xasdır. Dolayısı ilə qadın davranışlarının kökündə irrasionallıq və emosionallıq dayanırsa, təbii ki, onlarda emosionallıq kişilərdən daha çoxdur. Məlumdur ki, qadınlar kişilərə nisbətən daha tez depressiyadan çıxır”.
Günel CƏLİLOVA
