Azərbaycanda yas mərasimləri keçirilərkən süfrə açılması, ehsan verilməsi uzun illərdir ənənə halını alıb. Bir neçə ildir yas mərasimlərində bol süfrələrin açılması ciddi şəkildə tənqid edilir. Lakin hələ də yas mərasimlərindən dəbdəbəli ehsan süfrələrini yığışdırmaq mümkün olmayıb.
İctimaiyyət tərəfindən ciddi şəkildə müzakirə edilən bu məsələ israfçılıq, özünü göstərmə və s. kimi də qiymətləndirilir. Doğrudur, bəzi rayon və kəndlərdə yas mərasimləri zamanı yemək verilməsi dayandırılıb və hamı bir qayda ilə süfrəyə çay, limon, halva və xurma verir. Ancaq bu nümunələrin sayı elə də çox deyil.
Artıq yas mərasimlərində yeməyin yığışdırılması məsələsi rəsmiləşdirilməkdədir. Belə ki, “Dini etiqad azadlığı və dini qurumlar haqqında” qanun layihəsinin parlamentin payız sessiyasında qəbul olunacağı gözlənir. Sözügedən qanun layihəsində ölkə boyu yas məclislərində yemək verilməsi qadağası da əks olunub. Qanun qüvvəyə mindikdən sonra ehsan süfrəsinə yeni qaydalar tətbiq ediləcək.
Ekspertlər hesab edirlər ki, yas mərasimlərində yeməyin yığışdırılması qadağası rəsmiləşərsə, bunun yalnız müsbət əhəmiyyəti ola bilər. Onların fikrincə, Azərbaycanda yas məclislərində verilən ehsanlar bir çox hallarda o qədər dəbdəbəli olur ki, yalnız spirtli içkinin olmamasına görə toylardan fərqlənir. Bu halın aradan qaldırılmasında qanun layihəsində əks olunan məsələnin rəsmiləşməsi mühüm rol oynayacaq. Bu gün paytaxda fəaliyyət göstərən mərasim zallarında qurulan ehsan süfrələrinin vətəndaşların, ölü sahiblərinin maddi xərcləri hesabına başa gəldiyini deyən ekspertlər qeyd edirlər ki, bir şəxsin vəfat etməsi ailəsinin ən az 10-15 min manat xərcləməsinə səbəb olur.
İsmayıl Əhməd: “Bu sahədə ciddi maarifçilik işləri aparılmalıdır ki...”
İlahiyyatçı İsmayıl Əhməd hesab edir ki, yas mərasimlərində yeməyin yığışdırılmasına nail olmaq əsasən maarifçilik işindən keçir. “Bu sahədə ciddi maarifçilik işləri aparılmalıdır ki, insanlar yas mərasimlərində israfçılığa yol verilməsinin mənfi hal olduğunu bilsinlər” - deyə bildirdi.
Qanun layihəsində əks olunan qadağaya gəlincə, ekspert bildirdi ki, bu iş maarifçilik yolu ilə həll edilsə daha effektiv olar.
Əhməd Qəşəmoğlu: “Bu məsələ rəsmi şəkildə qanunla tənzimləndikdən sonra inanın ki, bunun müsbət nəticələrini bütün cəmiyyət görəcək”
Tanınmış sosioloq, professor Əhməd Qəşəmoğlu isə “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, yas mərasimlərində yeməyə qadağa qoyulması rəsmiləşərsə, bunun çox böyük əhəmiyyəti olacaq. “Bilirsiniz ki, uzun illərdir yas mərasimlərində yeməyin yığışdırılması məsələsi ilə bağlı fikirlər irəli sürürəm. Milli Məclisdə “Dini etiqad azadlığı və dini qurumlar haqqında” qanun layihəsində yas mərasimlərində yemək verilməsinə qadağa qoyulması ilə bağlı məsələnin yer almasını təqdir edirəm. Hesab edirəm ki, yas mərasimlərindən yemək tamamilə yığışdırılmalıdır. Bu məsələ rəsmi şəkildə qanunla tənzimləndikdən sonra inanın ki, bunun müsbət nəticələrini bütün cəmiyyət görəcək. Bəzən deyirlər ki, bu, mənəvi məsələdir və o maarifçilik yolu ilə həllini tapmalıdır. Lakin, göründüyü kimi, uzun illərdir yas yerində yeməyin yığışdırılması ilə bağlı maarifçilik işləri görülsə də, təbliğat aparılsa da, bu heç bir müsbət nəticə vermir. İnsanlar maarifçilik tədbirlərinə əhəmiyyət vermir, özlərini göstərmək üçün yas məclislərində bol ehsan verirlər. Belə məsələlərin maarifçilik yolu ilə deyil, inzibati qaydada həll edilməsi çox yaxşı haldır. Çünki maarifçiliyin işləmədiyi cəmiyyətdə inzibati qaydalar tətbiq olunmalıdır. Deyim ki, islamda ehsanla, yas məslislərində yemək verilməsi ilə bağlı heç bir göstəriş yoxdur. İslama görə, bizim ölüyə borcumuz onu kəfənləmək, cənazə namazı qılıb dəfn etməkdir. Yas məclislərində ehsan verilməsi, bolluca süfrə açılması sonradan quraşdırılıb. Fikrimcə, qanun qəbul edildikdən sonra yas məclislərindən yemək birdəfəlik yığışdırılacaq”.
Ə.Qəşəmoğlu bildirdi ki, bu gün şəhərimizdə fəaliyyət göstərən mərasim evlərində möhtəkirliklə, insanların ciblərini soymaqla məşğul olurlar. Onun sözlərinə görə, mərasim evlərində qiymətlər çox bahadır və məclisdə iştirak edən adam sayına görə yas sahibindən pul alırlar. Yas süfrələrinə əsasən köhnə yeməklərin, dəfələrlə istifadə olunmuş məhsulların qoyulduğunu deyən Ə.Qəşəmoğlu hesab edir ki, qəbul edilməsi gözlənilən qanun bu məsələni də aradan qaldıracaq. Onun bildirdiyinə görə, yas məclislərində iştirak edən insanların başı yeməyə, çeşidli təamlara qarışdığından, onlar heç mollaya da qulaq asmırlar. Ə.Qəşəmoğlu təklif edir ki, bütövlükdə, Azərbaycanda milli adət-ənənələrimizə uyğun şəkildə yeni toy və yas modelləri hazırlansın.
İradə SARIYEVA
