Azərbaycanda müəllim olmaq istəyən namizədlər müxtəlif mərhələli imtahan prosesi keçirlər. Müəllimlərin əlavə yerləşdirilməsi üzrə müsabiqənin müxtəlif mərhələləri olur. Onlardan biri və əsası müsahibə mərhələsidir. Qeyd edək ki, müsahibə zamanı namizədlərin ixtisası üzrə bilik və bacarıqları, psixoloji durumu və ümumi dünyagörüşü yoxlanır.
Müəllim olmaq istəyən şəxslərin psixoloji vəziyyətinin dərindən yoxlanılması vacib bir məsələdir və bu da müvafiq qurumlar tərəfindən həyata keçirilir. Bildirək ki, son illər ən aktual məsələlərdən biri müəllimlərin psixoloji vəziyyətinin yoxlanılması ilə bağlı idi. Bilirik ki, əvvəlki dövrlərdə müəllimlərin psixoloji durumunun yoxlanılması tətbiq edilmirdi. Ancaq bu ildən bu məsələyə Təhsil Nazirliyi daha böyük önəm verir.
Ekspertlər bildirirlər ki, müəllimlərin psixoloji vəziyyətinin normal olması tədrisdə mühüm amillərdən biridir. Onlar hesab edirlər ki, müəllimin psixoloji vəziyyətinin anormallığı tədrisin də keyfiyyətinə, onların şagirdlərlə davranışına mənfi təsir göstərir.
Kamran Əsədov: “Müəllimlərin işə qəbulu zamanı onların psixoloji hazırlığına xüsusi diqqət etmək lazımdır”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, təlim-tərbiyə və tədris prosesinin uğurlu nəticəsi üçün müəllimlərin bilik və bacarıqları ilə yanaşı, onların psixoloji durumları də əsas şərtlərdən biridir. “Təəsüf ki, bu gün Azərbaycan mətbuatında, demək olar ki, bütün xarakterli informasiyalarda müəllimlərin də adı hallanır. Bu təkcə onların maddi ehtiyaclarına görə deyil, eyni zamanda, psixoloji hazırlıqsızlıqlarına görə də baş verir.
Təhsil İşçilərinin Peşəkar İnkişafı İnstitutunun apardığı araşdırmalar göstərir ki,
- Tədris etdiyi fəndə zəif olan;
- Fənn bilikləri yerində, amma metodikası zəif, fənni çatdıra bilməyən;
- Fənn bilikləri, metodikası yerində, amma uşaqlarla işləyə bilməyən;
- Yaxşı dərs qura bilən, amma şagird nailiyyətini qiymətləndirmək problemli;
- Sinif idarəçiliyində çətinliyi olan müəllimlər var.
Belə problemlərin çözülməsi istiqamətində də treninqlər, seminarlar təşkil olunur.
Hesab edirəm ki, müəllimlər təlimlərə beş ildən bir deyil, ilboyu, daha dəqiqi, peşəkarlığındakı qüsur aradan qaldırılana qədər cəlb olunmalıdırlar.
Böyüməkdə olan nəslin hərtərəfli tərbiyəsi məktəblərin qarşısında duran daimi və başlıca problemdir. Bu mühüm problemin həlli məktəblərimizdə çalışan pedaqoji kollektivlərin hər bir üzvünün ümumi hazırlığından, dünyagörüşü, əqidəsi, pedaqoji-psixoloji bilik, bacarıq, qabiliyyətindən və s. asılıdır.
Məlum olduğu kimi, təlim-tərbiyə işi iki tərəfin – öyrədən, tərbiyə edən müəllim və öyrənən, tərbiyə olunan şagird, başqa sözlə, təsir edən və təsir olunanlar arasında baş verən mürəkkəb bir prosesdir. Müəllim həmin prosesdə aparıcı, təşkil və idarəedici, istiqamətləndirici rola malikdir. Müəllim öz üzərinə düşən bu vəzifəni müvəffəqiyyətlə yerinə yetirmək üçün, hər şeydən əvvəl, ayrı-ayı şagirdləri, bütünlükdə sinif kollektivini yaxından duymalı, hiss etməli, başa düşməli, tanımalıdır. Yəni əgər müəllim bir şagirdə və ya şagird kollektivinə hər hansı cəhətdən təsir göstərmək istəyirsə, onda onları həmin təsirə məruzqalma halına ram etməyi bacarmalıdır. Ayrı-ayrı fərdlər və ya şagird kollektivi yalnız o zaman müəllimin təsirinə məruz qala bilər ki, onlar özlərini könüllü, şüurlu surətdə həmin təsirə yönəltmiş olsunlar. Göründüyü kimi, təsiretmə və təsirolunma müəllimlə şagird arasındakı qarşılıqlı əlaqədən, daha doğrusu, bu əlaqəni tənzim edən, sahmana salan qarşılıqlı əlaqədən asılıdır. Əgər müəllimlə şagird arasındakı münasibətlər obyektiv, həqiqi köklər üzərində yaradılmışsa, bu halda həm təsir etmək, həm də təsirolunma səmərəli nəticə verə bilər. Bu qeyd edilənlərdən aydın olur ki, məktəblərdə aparılan təlim-tərbiyə işlərinin müvəffəqiyyət və səmərəliliyi müəllim-şagird münasibətlərindən, psixoloji dildə desək, şəxsiyyətlərarası münasibətlərdən çox asılıdır. Məlumdur ki, şagirdlərin ayrı-ayrı müəllimlərə və fənlərə münasibətləri fərdi xarakter daşıyır. Şagirdlərin müəllimə qarşı olan subyetktiv münasibətləri nə qədər müxtəlif olsa da, bunlar tədricən sinif kollektivinin həmin müəllimə olan ümumi obyektiv rəyinə - münasibətinə çevrilir. Sinif kollektivinin bu və ya digər müəllimə münasibəti çox vaxt onun tədris etdiyi fənnə də münasibətini müəyyənləşdirir. Təsadüfi deyil ki, bəzi məktəblərdə bu və ya digər fənn müəllimini dərs dediyi siniflərin bütün şagirdləri sevir, hörmət edir, onun dərsinə həmişə hazırlıqlı gəlməyə səy göstərirlər. Bu halın əksinə də rast gəlmək olar”. O bildirdi ki, təlim-tərbiyə işlərinin müvəffəqiyyətliliyində müəllim-şagird münasibətləri mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Ekspertin fikrincə, təəssüf ki, cinsi işgəncə yetkinlik yaşına çatmamış, yeniyetməlik dönəmindəki uşaqlar arasında daha çox müşahidə olunur. “Təsadüfi hal deyil ki, bu problemlər daim yuxarı siniflər, yəni 10-11 yaşından başlayır, intensivlik 8, 9, 10,11-ci siniflər arasında daha çox rastlanır. Ona görə də müəllimlərin işə qəbulu zamanı bu məsələyə, onların psixoloji hazırlığına xüsusi diqqət etmək lazımdır.
Müəllim işləmək istəyən şəxslərin psixolji durumunun yoxlanması müsbət haldır. Bununla belə hesab edirəm ki, müəllimlər 6 aydan bir intensiv psixoloji müayinələrdən keçməlidirlər. Ola bilər ki, işə götürülərkən psixoloji vəziyyəti yerində olub. Amma elə travma yaşayıb ki, onun psixoloji vəziyyətində gərginliklər, problemlər var. Bunun üçün də yaxşı olardı ki, şəbəkələşdirilmiş müəssisə formalaşdırılsın. Onlar müayinələrdən mütəmadi keçsinlər ki, problemlər vaxtında aşkarlansın” -deyə K.Əsədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
