Bir vaxtlar yayı yaylaqda, qışı qışlaqda keçirərdi baba-nənələrimiz. Yazın qədəmi torpağa dəyər-dəyməz, yaylaq hazırlığına başlanardı və bu hazırlıq o qədər maraqlı olardı ki…
Bu gün təəssüf ki, yaylaq yerlərimizin çoxu bədnam ermənilər tərəfindən işğal altında saxlanır. Bu səbəbdən də illərdir həmin yaylaq yerlərimizə köç edə bilmirik.
Azərbaycanda tarixən yaylağa çıxma ənənəsi olduğundan, hazırda da bəzi bölgələrin sakinləri yaylaq yerlərinə çıxırlar. Əsrlər boyu formalaşan yaylaq ənənəmizin bu gün təbliğinə böyük ehtiyac var. Bu gün yaylağın təbliği, yaylaq yerlərimizin tanıdılması çox aktualdır. Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda yaylaq və elat ənənələrinin yaşadılması və təbliği məqsədilə iyulun 26-da ilk dəfə olaraq Gədəbəy rayonunda Milli Yaylaq Festivalına start verildi.
İyulun 28-dək davam edən festival Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyi (TİKA), “Cavadxan” Tarix və Mədəniyyət Fondu, Gədəbəy Rayon İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı, Mədəniyyət Nazirliyi, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Dövlət Turizm Agentliyi, Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi, Azərbaycan Atçılıq Federasiyası və Dünya Etnoidman Konfederasiyasının rəsmi dəstəyilə keçirildi.
Gədəbəy rayonunun ərazisində yerləşən Düzyurd-Miskinli yaylağında unikal konsepsiya əsasında təşkil olunan Milli Yaylaq Festivalına təşkilatçı və tərəfdaş qurumların rəhbər şəxsləri, dövlət və hökumət rəsmiləri, diplomatlar, 16 ölkədən nümayəndələr, o cümlədən, Dünya Etnoidman Konfederasiyasının sədri Bilal Ərdoğan, eləcə də yerli və xarici turistlər qatıldılar.
Qeyd edək ki, Milli Yaylaq Festivalı günlərində mədəni-etnoqrafik hissədə aşıqların deyişməsi, milli rəqslər (yallılar, cəngilər), xalq mahnıları, müxtəlif xalq səhnələri və tamaşaları, əski xalq oyunları (dirədöymə, çilingağac, əzəldəyməz, müçük, aşıq-aşıq, molla mindi) təşkil olundu, yaylaq kulinariya nümunələri (odun üzərində bişən xörəklər – dovğa, çoban buğlaması, sacüstü kətələr, kabablar və sair) təqdim edildi. Həmçinin, tətbiqi sənət nümunələrinin nümayişi və satış-sərgisi təşkil olundu. Qoçların, qurdbasarların (çoban itlərinin) və yerli yorğa atların sərgi müsabiqəsi keçirildi. Yaylaq və spesifik kənd təsərrüfatı mallarının yarmarkası fəaliyyət göstərdi. Festival müddətində ölkəmizdə tolerantlıq və multikulturalizmin əyani nümayişi olaraq, Azərbaycanda yaşayan müxtəlif etnik qrupların mədəni proqramları və nümunəvi çıxışları da maraqla qarşılandı.
Festivalın milli yaylaq (idman) oyunları şərti adı altında keçirilən hissəsində qədim kökə söykənən yorğa at yarışları (müxtəlif məsafə və kateqoriyalarda), milli güləş yarışı, çaparaq at yarışları, çoban güləşi (kəmər güləşi), nümunəvi çıxışlar, atüstü milli oyunlar – çövkən, baharbənd, sürpapaq, piyalə, ər endir (atüstü güləş), gərdək qaçırmaq, zorxana, kəndirbazlıq və oxatma təşkil olundu.
Bildirək ki, Yaylaq Festivalının eko-etnoturizm hissəsində isə turistlər üçün köhnə ənənəvi üslubda düzəldilmiş yurdlarda qalmaq imkanı yaradılmışdı. Şərti olaraq XVIII əsrin ənənəvi yaylağına səyahət də təşkil edildi. Belə ki, burada turistlər gün ərzində adi kənd həyatını yaşadılar. Yəni inək, qoyun-keçi otarıldı, onlar sağıldı, ot biçildi, taya düzəldildi, atlara qulluq olundu, nehrə çalındı, tətbiqi sənətlə məşğul olundu, milli xörəklər bişirildi. Həmçinin, bölgənin məşhur yerlərinə – Koroğlu qalası, Mahrasa məbədi, Qız qalası və digər məkanlara turlar, at gəzintiləri, “Alman izləri” adlı xüsusi ekskursiyalar təşkil olundu.
Kamilə Əliyeva: “İlk Milli Yaylaq Festivalı illər keçəcək, amma yaddaşlardan silinməyəcək”
Millət vəkili, professor, festivalın iştirakçılarından olan Kamilə Əliyeva bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, ilk Milli Yaylaq Festivalı illər keçəcək, amma yaddaşlardan silinməyəcək. Bu festival öz möhtəşəmliyi və ecazkarlığı ilə hələ uzun illər hafizələrdə qalacaq, yaşayacaq: “Festivalın keçirilməsində əsas məqsəd Azərbaycan xalqının zəngin və çoxəsrlik mədəni irsinin, yüz illərlə formalaşmış yaylaq və elat mədəniyyətinin nümayiş etdirilməsidir. Məkan kimi Gədəbəy rayonu təsadüfən seçilməyib. Bu bölgə öz təbiətinə, gözəlliyinə, milli adət-ənənələrlə, təbii sərvətlərlə zənginliyinə görə Azərbaycanın, eləcə də dünyanın unikal bölgələrindən biridir. Düzyurd-Miskinli yaylağında unikal konsepsiya əsasında təşkil olunan festivala təşkilatçı və tərəfdaş qurumların rəhbər şəxsləri, dövlət və hökumət rəsmiləri, diplomatlar, 16 ölkədən nümayəndə, o cümlədən, Dünya Etnoidman Konfederasiyasının sədri Bilal Ərdoğan, eləcə də yerli və xarici turistlər qatılıb”.
Xanım millət vəkili hesab edir ki, çoxsaylı qonağın ilk dəfə keçirilən Milli Yaylaq Festivalına qatılması da bu festivalın gələcəyindən, perspektivindən xəbər verir: “Bu gün sabitlik adası olan multikultural Azərbaycan ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi və uzaqgörən, müdrik siyasəti ilə dünyanın ən inkişaf edən dövlətlərindən birinə çevrilib. Ölkəmiz dünyanın milli-dini tolerantlıq mərkəzi, siyasi, iqtisadi, mədəni, humanitar, hərbi dialoq məkanıdır. Ölkəmizdə bir tədir başa çatar-çatmaz, dünya və regional miqyaslı digər bir nüfuzlu tədbir öz işinə start verir. Elə bu günlərdə paytaxt Bakımızda keçirilən 15-ci Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalını qeyd etmək olar. Bir həftə ərzində keçirilən tədbirə Azərbaycan layiqincə və uğurla evsahibliyi etdi. Azərbaycan bu festivalı möhtəşəm şəkildə reallaşdırmaqla daha bir zəfərinə, uğuruna imza atdı. Azərbaycanımız, paytaxtımız Bakı, onun gözəlliyi, inkişafımız bir daha dünyaya nümayiş olundu, hər kəs hər şeyi olduğu kimi gördü”.
Qiymət Məhərrəmli: “Yaylaq Festivalı çərçivəsində elat mədəniyyətini ölkə daxilində və xaricində təbliğ etmək imkanı əldə etdik”
AMEA-nın Folklor İnstitutunun əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qiymət Məhərrəmli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ölkəmizdə keçirilən bu festival bütün mənalarda effekt verəcək. Onun sözlərinə görə, festival çərçivəsində elat mədəniyyətini ölkə daxilində və xaricində təbliğ etmək imkanı əldə etdik: “Bu festival elat həyatının, mədəniyyətinin təbliğində xüsusi rol oynadı. Düşünürəm ki, üzümüzə gələn illərdə keçiriləcək növbəti festivallarda biz öz yaylaq mədəniyyətimizi daha çox tanıtmış olacağıq. Tarixən bizim xalqımız yayı yaylaqda, qışı qışlaq keçirib. Yaylağa köçmə ənənəsi bizə xasdır. Yaylağın öz ab-havası, ruhu var. Bu böyük bir törəndir”.
Q.Məhərrəmli bildirdi ki, yaylaq Azərbaycanda geniş yayılmış müvəqqəti yaşayış məskənlərindən biridir.
Onun sözlərinə görə, yaylaqlar, adətən, yüksək dağlıq yerlərdə, alp çəmənliklərində yerləşir. İlin 3-4 ayını yaylaqlarda keçirən maldar elatlar burada alaçıq və dəyələrdə yaşayırdılar: “Yaylaq mal-qaranın yay zamanı otarıldığı ərazi, yer olub. Maldarlıq meydana gəldikdən sonra yaylaqlardan geniş istifadə olunur. Azərbaycanda yaylaqların əksəriyyəti dəniz səviyyəsindən orta hesabla 2800 m-ə qədər yüksəklikdədir. Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarındakı alp və subalp çəmənlikləri qoyunçuluğun qədim yaylaqları sayılır. Yaylaq həm də sərinliyinə görə yay istirahəti üçün əlverişli olan dağ yeridir. Azərbaycanda təqribən 6 minillik tarixi olan yaylaqlardan indi də geniş istifadə olunur. Yaylaqlara köçmə və yurdsalma qaydalarında əsasən su mənbələrinə yaxınlıq və otlaq qayğıları, həmçinin, qohumluq münasibətləri üstün yer tuturdu. Qohum ailələrin bir neçə il dalbadal düşdükləri yurd yerləri, yaylaqlar ailə başçısının, bəzən də onların təmsil etdikləri kəndlərin adları ilə adlanırdı” - deyə bildirən ekspert söylədi ki, Azərbaycanda məşhur Qırxqız, Xoşbulaq, Əmirəhmədin yurdu, Nəbi yurdu, Eldar yaylağı, Çubuqlu, Əyricə kimi yaylaqlar ulu babalarımızın yurd yerləridir: “Yaylaq Festivalının keçirilməsi ilə biz yaylaqlara yeni turist axını əldə edə biləcəyik. Çünki turistlərin yaylaqlara cəlb edilməsi ilə bir turizm ənənəsinin də əsasını qoymuş olacağıq. Beləliklə, turistlər yaylaqda həm qurulan dəyələri görəcəklər, o alaçıqlarda qalacaqlar, bununla da yaylaq həyatını yaxından izləyəcəklər. İnəyin sağılmasından, nehrə çalxanmasından, pendir, qurud tutulmasından mal-qaranın örüşə aparılmasına qədər hər şeyi turistlər öz gözləri ilə görəcəklər”.
Günel CƏLİLOVA
