Bakıda sərnişindaşıma xidməti ilə məşğul olan avtobuslarda gediş haqqının məbləği müxtəlifdir.
Bəzi marşurutlarda gediş haqqı 60, bəziləri 70, bəziləri 80, hətta bəziləri 90 qəpikdir. Burda gediş haqqı 70, 80 və 90 qəpiyə olan avtobuslar var ki, tutalım, onlar “Sahil” metrosundan "Sahil" qəsəbəsinə, Əhmədlidən "28 May" metrosuna qədər olan məsafədə işləyirlər. Bu avtobuslardan da əsasən iki növ sərnişinlər istifadə edir.
Bir qisim sərnişinlər, tutalım, “Sahil” metrosu yaxınlığından avtobusa minir və bir, yaxud iki dayanacaq sonra düşür, bir qisim sərnişinlər də var ki, birinci dayanacaqda avtobusa oturur və sonuncu dayanacaqda düşür. Təbii, “Sahil” metrosundan “Sahil” qəsəbəsinə gedən sərnişin sona qədər bu xidmətdən istifadə edir, bir və iki dayanacaq sonra düşənlər isə sona qədər istifadə etmir. Bu halda hər iki qisim sərnişin də 80-90 qəpik ödəniş edəcək? Bu məsələ sərnişinlər arasında necə tənzimlənəcək? Sərnişinlər arasında narazılıq doğura bilərmi? Daha baha qiymətə xidmət göstərən marşrutlarda əvvəldən axıra qədər həmin qiymət, yoxsa dayanacağın yaxınlığından və uzaqlığıdan asılı olaraq qiymət fərqi olacaq? Yoxsa bir dayanacaq sonra düşən də, sonra qədər gedən də 80 qəpik ödəyəcək?
Akif Nəsirli: “Əgər marşrut 80 qəpik kimi elan edilibsə, həm qısa, həm uzun səyahət edənlər eyni 80 qəpik ödəyəcəklər”
Məsələ ilə bağlı ekspertlərin və Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyinin (AYNA) mövqeyini öyrəndik.
Liberal İqtisadçılar Birliyinin sədri Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, əksər hallarda ”marşrutun özü” üçün müəyyən edilmiş tarif tətbiq olunur: “Yəni həmin marşrut 80 qəpik olaraq təsnif edilibsə, həm bir dayanacaq sonra düşən, həm də axıra qədər gedən sərnişinlər eyni-80 qəpik ödəyəcəklər. Bu yeni dəyişikliklər 1 oktyabr 2025-dən qüvvəyə minir və tariflər marşrutun tipinə/məsafə kateqoriyasına görə əvvəlcədən müəyyən edilir.
Tariflərin prinsipi. Bakı şəhərində avtobus gediş haqqı artıq marşrutların və ya marşrut uzunluqlarının kateqoriyalarına görə müəyyən edilir (məsələn, 50, 60, 70, 80, 90 qəpik və s.). Bir çox xəbər mənbələri və rəsmi BakuBus biletlər səhifəsi göstərir ki, marşrutların hansı kateqoriyaya düşməsi öncədən müəyyən edilir və həmin marşrutlara yeni tariflər tətbiq olunur.
Bir dayanacaq üçün ayrıca endirim yoxdur. Cari tətbiqdə (xüsusilə nağdsız ödəniş sistemi tətbiq olunan marşrutlarda) sürücünün yanında “bir dayanacaq ucuz” tipli ayrıca zona yoxdursa, marşrutun təsnif edilmiş qiyməti bütün sərnişinlər üçün vahid olacaq. Yəni Sahil (metro)–Sahil qəsəbəsi marşrutu 80 qəpik kimi elan olunubsa, kim bir dayanacaq üçün, kim də axıra qədər getsə, ödəniş eyni qalır.
Niyə belədir? Praktik səbəblər: nağdsız sistem (validatorlar) əsasən minmə zamanı toxunuşa əsasən qiyməti götürür və əksər hallarda çıxışda yoxlama/tap sistemi yoxdur. Bundan əlavə, inzibati kateqoriyalaşdırma (marşrutun ümumi uzunluğu, ekspres olub-olmaması və s.) əsasında tariflərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi inzibati və texniki baxımdan daha asandır. Rəsmi açıqlamalarda da bu məqam vurğulanır.
İstisnalar ola bilər. Bəzi xüsusi ekspres və ya şəhərlərarası xətlər (Bakı–Sumqayıt, Bakı–Abşeron və s.) üçün ayrıca tarif cədvəli, bəzən məsafəyə görə daha incə hesablamalar mövcuddur — amma bu da marşrutun elan edilmiş tarifinə uyğun olur. Həmçinin gələcəkdə exit-tap (minmə+çıxış) sistemi genişlənərsə, məsafəyə görə daha ədalətli hesablamalar tətbiq oluna bilər.
Sərnişin narazılığı və tənzimləməyə gəlincə, bəli, belə vəziyyətlərdə qısa məsafə gedən sərnişinlərin narazılığı ola bilər, xüsusilə əvvəlki “stansiya əsasında” və ya metroya uyğun qiymətə alışmış insanlar üçün. İdarəetmə bunu marşrut siyahısını və qiymətləri açıq şəkildə yayımlamaq, nağdsız ödəmə (kart/validator) və ictimai məlumatlandırma ilə azaltmağa çalışır. Şikayət üçün AYNA/BakuBus və ya müvafiq qurumlara müraciət etmək olar; rəsmi siyahılar və marşrut-tarif cədvəlləri mediada və AYNA/BakuBus səhifələrində yerləşdirilir.
1. Həmin marşrutun dayanacağına və ya BakuBus/AYNA saytına baxın — marşrutun hansı tarif kateqoriyasına düşdüyü açıq yazılır.
2. Əgər çox qısa məsafə üçün eyni marşrutun baha tarifli avtobusuna minməyi planlaşdırırsınızsa, alternativ (qısa şəhər xətti, metro və ya digər ucuz marşrut) axtarın.
3. Şikayətiniz varsa, marşrutun nömrəsi və tarixlə AYNA/BakuBus-a müraciət edin — rəsmi kanallar vasitəsilə dəyişiklik və ya düzəliş tələb etmək mümkündür.
Əgər marşrut 80 qəpik kimi elan edilibsə — həm qısa, həm uzun səyahət edənlər eyni 80 qəpik ödəyəcəklər...”
Aslan Əsədov: “Vətəndaşlar bu gedişlərdən istifadə edə bilər”
Nəqliyyat məsələləri üzrə eksperti Aslan Əsədov “Bakı-Xəbər”ə dedi ki, bu və digər formada olan nəqliyyat vasitələrini, xüsusən avtobusları vətəndaş özü seçməlidir. “Bakı ətrafı qəsəbələrə gedəcək marşrutu seçə bilməkdə iki dayanacaq gedən adam özü maraqlı olmalıdır. Məsələn, 20-ci sahəyə gedən marşurtların qiyməti 50 qəpikdir. Ora gediş haqqı 50 qəpik nəzərdə tutulur, vətəndaşlar bu gedişlərdən istifadə edə bilər. Amma digər istiqamətlər üçün bu qiymətlər 60 qəpik yox, 80, 85, 90 qəpiklə, 1 manatla tənzimlənə bilir. Azərbaycanda gediş haqları əvvəlcədən ödənilir, sonra gedirsən. Bu da ona əsaslanır ki, öncədən gedişləri təmin edə bilsin”.
AYNA: “İctimai nəqliyyatda məsəfəyə görə differensial ödənişlərin tətbiqi üçün xüsusi infrastruktur qurulmalı, nağdsız ödənişlərə keçid tam təmin edilməlidir”
AYNA-dan isə sualımıza belə cavab verildi: “İctimai nəqliyyatda məsəfəyə görə differensial ödənişlərin tətbiqi üçün xüsusi infrastruktur qurulmalı, nağdsız ödənişlərə keçid tam təmin edilməlidir. Sözügedən güzəştlərin tətbiqi məsələsinə yalnız nağdsız ödənişlərə tam keçid təmin olunduqdan sonra baxıla bilər”.
İradə SARIYEVA
