Ərazilərinin bir hissəsi hələ də işğal altında qalan Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərbi həllinin daim masa üzərində dayanan əsas variantlardan biri olduğunu bəyan edir. Rəsmi Bakı onu da ən yüksək səviyyədə bildirir ki, aparılan sülh danışıqları yaxın tezlikdə istənilən nəticəni verməsə, hərb variantının işə düşməsi qaçılmaz olacaq.
Bu məsələ Müdafiə Nazirliyinin Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyində yenidənqurma və əsaslı təmir işlərindən sonra yaradılan şəraitlə tanış olan Prezident İlham Əliyev tərəfindən yenidən diqqətə çatdırılıb. Ali Baş Komandan bu xüsusda deyib: “Bu gün Azərbaycan Ordusu dünya miqyasında güclü ordular sırasındadır. Bizim ordumuzun gücü, döyüş qabiliyyəti, peşəkarlığı artır. Bu gün ordumuz ən yüksək səviyyədədir… Ordu quruculuğu prosesi uğurla, sürətlə gedir. Müasir səviyyədə işlər görülür, hərbi texnika alınır, döyüş qabiliyyəti artır. Bir sözlə, bu gün Azərbaycan ordusu öz gücünü göstərir və göstərməlidir. Biz müharibə şəraitində yaşayırıq. Müharibə hələ bitməyib və biz hər an hazır olmalıyıq ki, doğma torpaqlarımızı işğalçılardan azad edək. Əminəm ki, bu gün gələcək və Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa edəcək. Bizim imkanlarımız artır, maddi vəziyyətimiz yaxşılaşır, orduya lazım olan texnika, silah-sursat alınır, gətirilir. Bir sözlə, biz bütün bu işləri ona görə edirik ki, daha güclü orduya malik olaq və öz ərazi bütövlüyümüzü bərpa edək”.
Beləliklə, Azərbaycan ən yüksək səviyyədə bəyan edir ki, ordusu doğma torpaqları işğaldan azad etməyə hazırdır. Bu isə həm də Ermənistan rəhbərlyinə ünvanlanmış kifayət qədər sərt hərbi mesaj sayılır. Düşmən yaranmış durumdan lazımi nəticə çıxarmayacağı təqdirdə, aydındır ki, ordumuzun hərəkətə keçməsi qaçılmaz olacaq. Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz və Gürcüstandakı böhran üzrə xüsusi nümayəndəsi Toyvo Klaar da hadisələrin məhz bu səpkidə inkiaşf edə biləcəyini istisna etmir. “Azadlıq” radiosunun erməni xidmətinə müsahibəsində diplomat bildirib ki, Qarabağ münaqişəsi zonasında situasiya partlayış təhlükəlidir: “Bizim baş nazir Paşinyanla görüşümüz oldu və əlbəttə, Dağlıq Qarabağ haqda da danışdıq, nazirlərin Vaşinqtondakı son görüşünü müzakirə etdik. Və son bir ay-ay yarımda təmas xəttində gərginliyin artmasının şahidi olduğunu dedik. Situasiya olduqca kövrəkdir. Bu baxımdan insan itkiləri ilə nəticələnən atışmalar olur. Və məhz bu situasiyanı aradan qaldırmaq üçün danışıqlar yolu ilə daha uzunmüddətli və möhkəm sülh prosesinə doğru getmək lazımdır. Nə qədər ki, hər iki tərəfin əlində böyük sayda hərbi qüvvə və texnika var, situasiya partlayış təhlükəli olaraq qalacaq, hər şey baş verə bilər”.
Ermənistanın “Past” nəşri isə yazır ki, əslində, Qarabağ münaqişəsinin hərbi həlli bir çox parametrlər baxımından İrəvan üçün qətiyyən sərfəli deyil. Qəzet qeyd edir ki, bunun ümdə səbəblərindən biri Azərbaycanın ötən illər ərzində hərbi cəhətdən kifayət qədər güclənməsi və yeni silahlar almasıdır. Vurğulanır ki, Azərbaycan 2016-cı ilin aprelində 1990-cı illərin ölkəsi olmadığını nümayiş etdirib və son 3 il ərzində də hərbiyə böyük diqqət, vəsait ayırıb. Məhz bu hal yeni savaşın Ermənistan üçün nə qədər böyük təhdid yaratdığını aydın nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, qəzet yazır ki, regionda geosiyasi vəziyyət də Ermənistan üçün əlverişli deyil və yeni Qarabağ savaşında İrəvanın kənardan yardım ala bilməyəcəyəi qaçılmazdır: “Gürcüstanda, İranda baş verənlər Ermənistan üçün heç də sərfəli sayılmır. Məsələn, Yuxarı Lars keçid məntəqəsi bağlanarsa, Ermənistan iqtisadiyyatının “axan damarı” kəsilə bilər”. Nəşrə görə, baş verənlər ayıq-sayıq olmağı, təhlükəsizlik çağırışlarına cavab verməyə hazır olmağa tələb edir: “Baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərliyi altında Təhlükəsizlik Şurasının növbəti iclası keçirildi. O bildirib ki, Təhlükəsizlik Şurasının keçən iclasından sonra Ermənistan ətrafındakı təhlükəsizlik vəziyyəti azalmayıb, əksinə, ətrafında müəyyən proseslər baş verib. Baş verənlər ayıq-sayıq olmağı, təhlükəsizlik çağırışlarına cavab verməyə hazır olmağa tələb edir. Paşinyan Təhlükəsizlik Şurasının iclasında bölgəyə dair vəziyyətlə bağlı məsələlərin də müzakirə edildiyini bildirib. Müzakirə olunan məsələlər təhlükəsizlik çağırışlarının layiqincə idarə edilməsinə xidmət göstərməlidir. Gürcüstan və İran ətrafında baş verən proseslərin inkişafının Ermənistan üçün həyati əhəmiyyət daşıması, həmçinin bölgədəki gərginlik mühitinin artması Dağlıq Qarabağ probleminin nizamlanması prosesinə təsir etməklə ön xəttə müəyyən risqlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Gürcüstandakı proseslər siyasi xarakter daşıyır, Ermənistanın qonşu ölkəsi Gürcüstan və strateji tərəfdaşı Rusiya münasibətlərindəki gərginlik İrəvandan tarazlaşdırılmış xarici siyasət həyata keçirilməsini tələb edir. Əgər proseslər qeyri-qənaətbəxş inkişaf edər, Yuxarı Lars keçid məntəqəsi bağlanarsa, Ermənistan böyük təhlükə altında qalacaq. Məhz bu vəziyyətdə Qarabağ savaşının yenidən başlanması Ermənistan üçün təhdidlərin miqyasını gözlənilməz dərəcədə yüksəldəcək. Bu mənada, yaranan vəziyyət İrəvandan olduqca həssas Qarabağ siyasəti yürütməyi tələb edir. Hər halda, Azərbaycanı savaşa sövq etmək əlverişli deyil ”.
Bununla yanaşı, İran-ABŞ münasibətlərində baş verən gərginliyin Ermənistanı getdikcə daha çətin duruma salması da xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Qəzet yazır ki, məsələ Ermənistanın Qarabağ münaqişəsi, bölgədə hökm sürən vəziyyət və beynəlxalq münasibətlərdəki baxışı ilə sıx əlaqədardır. Erməni politoloq Suren Sarkisyan bununla bağlı qeyd edib ki, ABŞ-İran birbaşa qarşıdurmasının ən arzuolunmaz ölkəsi Ermənistandır və bu, rəsmi İrəvana sərf etmir: "Çünki Ermənistan tərəflərin qarşıdurmasından ən çox zərərçəkən tərəf ola bilər. İrana qarşı birbaşa hərbi əməliyyatlar açıq-aşkar olmayacaq, lakin prosesin sürətlə inkişaf etdiyi nəzərə alınmalıdır. Ermənistan İrana qarşı hərbi əməliyyatların onun üçün fəlakət yaradacağını düşünməlidir. ABŞ tərəfinin İrana doğru hərbi qüvvə göndərməsi və peşman olaraq ləğv edilməsi haqqında yayılan məlumatlar hələ amerikalı rəsmilər tərəfindən inkar edilməyib. Amma İrana qarşı savaş başlasa, bu, Ermənistanın İran üzərindən heç bir yardım almayacağı anlamına gəlir. Bax, onda yaranmış vəziyyət Ermənistanı daha çətin duruma salacaq. Azərbaycanın bundan istifadə etməyəcəyinə dair heç bir təminat yoxdur. Bakı istənilən an savaşa başlaya biələcyini bəyan edir".
Beynəlxalq və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Emma Beqicanyan isə öz növbəsində bildirib ki, ABŞ və İran arasında münasibətlər davamlı olaraq gərgin olsa da, birbaşa toqquşma olmayacaq: "Ona görə ki, həm Amerika, həm də İran birbaşa toqquşmanın olmasında maraqlı deyillər. Ermənistan isə neytral, tarazlaşdırılmış siyasət yürütməlidir. Çünki istənilən səhv mövqe hər iki tərəfdən hiss ediləcək. Hazırda Ermənistan gərginliyin azaldılması üçün rol oynaya biləcəyi halda zəiflik nümayiş etdirir. Azərbaycanı isə bu durumda maraqlanıdaran məsələ Qarabağı necə geri qaytaracıdır. Bakı bunu ya danışıqlar, ya da savaş yolu ilə etməyə hazırdır. Regionda hadisələrin inkiaşfı da Azərbaycanın leyhiən işləyir. Ermənistan bu məqamı mütləq nəzərə almalıdır".
Bütün bu qeyd edilənlər aydın surətdə göstərir ki, Azərbaycanın savaş mesajları, əslində işğalçı ölkədə getdikcə daha böyük təşviş yaradır. Politoloq Qabil Hüseynli də ermənilərin qorxmaqda haqlı olduğunu vurğulayır. Politoloqun sözlərinə görə, Azərbaycanın mənəvi haqqı var ki, istənilən zaman istila edilmiş torpaqlara hücum edərək geri alsın və burada məskunlaşmış əhalini və Ermənistan ordusunun əsgərlərini uzaqlaşdırsın: “Buna istər müharibə desinlər, istər anti-terror əməliyyatları desinlər, istərsə də separatçılığa qarşı mübarizə adlandırsınlar, bütün beynəlxalq hüquq normalarında Azərbaycanın cəhdləri haqlı dəyərləndiriləcək. Mütləq həyata keçirilməlidir.
Ermənilər öz hərəkətlərini müharibə adlandıra bilər. Lakin Azərbaycanın həyata keçirdiyi müharibə deyil, torpaqlarının azad olunma təşəbbüsləridir. BMT-nin nizamnaməsinin 51-ci maddəsində də deyilir ki, təcavüzə məruz qalmış ölkə öz torpaqlarını azad etmək üçün özü və ya hər hansı dövlətin qüvvələrindən istifadə edə bilər. Biz hələ ki, öz qüvvəmizlə bunu həyata keçirmək niyyətindəyik. Bu niyyəti açıq şəkildə də bəyan etmişik. Necə yəni, bizim torpaqlarımıza Suriyadan, İraqdan erməni köçürülür, məskunlaşdırılır, biz isə bunu seyr etməliyik? Dünyada bu cür ədalət prinsipi yoxdur. Heç dünya ictiamiyyəti də bunu qəbul etmir. Ermənistanın rəsmi nümayəndələri danışıqlara gəlib bizimlə zarafat edir, nağıl danışır, ağlına gələn bəyanatları verir. Danışıqların isə predmeti olmalıdır, nəticə ortaya qoyulmalıdır. Masada müzakirəyə hazır məsələlər olmalıdır. Bunların olmadığı yerdə Azərbaycan sülhə nail olmağı uzun müddət gözləməyəcək. Azərbaycan çox da uzaqda olmayan bir zamanda danışıqları dayandıracaq və Ermənistan o zaman Azərbaycanın müdafiə naziri Zakir Həsənov və onun komandası ilə danışmalı olacaq. Azərbaycan xalqı da vətəninin müdafiəsinə qalxacaq və bu işi dəstəkləyəcək”. Digər ekspertlər də vurğulayır ki, Azərbaycan əsgərinin hərəkətə keçməsinin işğalçı üçün ağır nəticələri olacaq. Ordumuzun döyüş qabiliyyəti və hərbi arsenalındakı silahlar mümkün müharibədə nəticəni bəri başdan müəyyən etməyə imkan verir. Erməni ekspertlər də etiraf edirlər ki, Azərbaycanın son dövrlər nümayiş olunan hava hücumundan müdafiə sistemləri və raket kompleksləri işğalçı Ermənistanı sözün həqiqi mənasında dəhşətə salır. Məhz bütün bunlar Qarabağda baş verə biləcək müharibədə işğalçı ölkənin hərbi qüvvələrini darmadağın etməyə yetərlidir. Ermənistan lazımi nəticə çıxarıb müvafiq addımlar atmasa, böyük zərbələrə də hazır olmalıdır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
