Dünyanın siyasi və iqtisadi nizamının müəyyən olunmasında önəmli rola malik ABŞ-da keçiriləcək prezident seçkilərində kimin qalib gələcəyi xüsusi maraq doğurur. Hesab edilir ki, seçkilərdə Respublikaçıların namizədi qalib gəlsə, bu, dünya siyasəti və iqtisadiyyatında köklü dəyişikliklərə gətirib çıxaracaq. Belə vəziyyət isə Demokratların maraqlarına cavab vermir. Onlar indiki siyasətin davam etməsində maraqlı tərəf kimi çıxış edirlər.
Məhz belə bir vaxtda Nyu-York prokurorluğu ABŞ prezidenti postuna Respublikaçılar Partiyasından namizəd Donald Trampın xeyriyyə fondunu yoxlayır. Ştatın baş prokuroru Erik Şnaydermanın sözlərinə görə, qurum xeyriyyə sahəsində qanuna əməl olunması ilə əlaqədar "Donald J.Trump Foundation" fondunda yoxlamalar aparır. Təhqiqat son zamanlar aşkara çıxan bəzi şübhəli əməliyyatlar səbəbindən başlayıb. Ümumiyyətlə, Donald Trampın xeyriyyə fondunun fəaliyyəti son aylar KİV-in diqqətini çəkib. Jurnalist təhqiqatı aparan "Washington Post" qəzeti milyarderin 2008-ci ildən yaratdığı fonda bir sent belə köçürmədiyini aşkarlayıb. Bundan başqa, nəşrin iddiasına görə, Tramp xeyriyyəçilik üçün yığılan vəsaiti öz məqsədlərinə xərcləyib. Biznesmeni, həmçinin, 2013-cü ildə "Tramp universiteti" adlı təşkilatın əleyhinə araşdırma aparmaq istəyən Florida ştatının prokuroru Pem Bondinin hesabına qanunsuz pul köçürməkdə də ittiham edirlər. Amma bu iitihamlar da Trampın prezident postuna gedən yolunu tam kəsmək iqtidarında deyil. Bu fonda ekspertlər daha qorxulu proqnozlar verir. "Daiwa Capital Markets"in Asiya bölgəsi üzrə iqtisadçısı Kevin Laya yeni araşdırmasında bildirir ki, Tramp dövlət başçısı seçiləcəyi təqdirdə Çindən idxal olunan mallara yüksək dərəcəli rüsumlar tətbiq edəcəyini bildirib. Nəticədə, Çin iqtisadiyyatının 100 milyardlarla dollar itirəcəyi bildirilir. Onun hesablamalarına görə, D.Trampın ticarət kəsirini azaltmaq məqsədilə Çin mallarına gömrük rüsumlarının 45% artırılması ilə bağlı təklifi Çinin ABŞ-a ixracını 87% və ya 420 milyard dollar azalda bilər. Rüsumlar 15% artsa idxalın 31% və ya 152 milyard dollar, 30% artsa isə 69% və ya 331 milyard dollar azalması mümkündür. Nəticədə, ABŞ-da ÜDM-in 4,82% və ya 0,5 trilyon dollar azalacağı ehtimal edilir. Burada Çinin ABŞ-a 426 milyard birbaşa investisiyası nəzərə alınmayıb. K.Laya görə, bütün bunlar ÇİN və ABŞ-dan başlayan yeni qlobal böhranın yaranmasına səbəb olacaq. Eləcə də, Çinlə bağlı ABŞ-ın hər hansı iqtisadi sanksiyası yuanın devalvasiyasına və bütün dünya valyutalarının ucuzlaşmasına gətirib çıxaracaq. Bu da vəziyyəti daha da pisləşdirəcək. Digər tərəfdən, siyasi müstəvidə də böyük dəyişikliklər gözlənir. Məsələn, Tramp bildirib ki, seçkilərdə qələbə qazanacağı təqdirdə Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə və Rusiya ilə çox yaxşı münasibətləri olacaq: "Düşünürəm ki, onunla yola gedə biləcəyəm. Bu sistem çərçivəsində Putin bizim prezidentimizdən daha yaxşı lider olub". Trampın Rusiya siyasəti Qərbin indiyə qədər olan sanksiyalar siyasətinin tam iflası deməkdir.
Trampın rəqibi Hillari Klintonun isə reytinqi getdikcə aşağı düşür. Bu arada qeyd edək ki, 11 sentyabr terror aktı qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş mərasimdə halı pisləşən Hillari Klinton xəstəliyi ilə medianın daha çox diqqət mərkəzindədir. Həmin vaxt o, tədbiri yarımçıq tərk etmişdi. Onun huşunu itirdiyi bildirilirdi. Bir qədər sonra prezidentliyə namizədin şəxsi həkimi onun sətəlcəm olduğunu bəyan etmişdi.
Hillari Klintonun xəstəliyi ABŞ siyasi dairələrində və KİV-də geniş müzakirələrə səbəb olub. Britaniyanın "The Telegraph" nəşri yazır ki, Demokratlar Partiyasından ABŞ prezidentliyinə namizəd Hillari Klinton seçkilərdə iştirakdan imtina edərsə, onun əvəzediciləri tapıla bilər. Nəşr hesab edir ki, ABŞ-ın vitse-prezidenti Co Bayden və ya praymerizdə uduzmuş Vermont ştatının senatoru Berni Sanders yeni namizəd olacaq. "The Telegraph" bildirir ki, Klintonun özü prezident postu uğrunda mübarizədən çəkildiyini elan edərsə, qərar Demokratların təcili partiya iclasında qəbul edilə bilər. Namizədin mümkün dəyişikliyi haqqında danışıqlar Klintonun səhhətində yaranan problemlərdən sonra başlanıb.
Xatırladaq ki, ABŞ-da prezident seçkiləri noyabrın 8-də keçiriləcək. Hazırda əsas diqqət Trampın müsəlmanlar, qadınlar, qaradərililər və ispan mənşəli seçicilərin dəstəyini qazana biləcəyi, yaxud Klintonun bu qruplar arasında üstünlüyünü saxlaya bilib-bilməyəcəyinə yönəlib. Çünki bunlar seçkilərin nəticəsinə həlledici tərzdə təsir göstərmək iqtidarındadır.
Tahir TAĞIYEV
