ABŞ Dövlət katibi Marko Rubionun Ukrayna müharibəsi ilə bağlı verdiyi son açıqlama Vaşinqtonun mövcud prosesdən narazılığını və diplomatik səylərin gözlənilən nəticəni vermədiyini açıq şəkildə ortaya qoyur. Rubio faktiki olaraq etiraf edir ki, ABŞ indiyə qədər həm Kiyev, həm də Moskva ilə paralel təmaslar quraraq müharibənin siyasi həlli üçün müəyyən zəmin yaratmağa çalışsa da, tərəflər arasında ciddi yaxınlaşma əldə olunmayıb.
Bu bəyanat bir neçə mühüm siyasi mesaj ehtiva edir.
Əvvəla, Vaşinqton artıq Ukrayna məsələsində “nəticəsiz vasitəçi” rolunda görünmək istəmir. ABŞ administrasiyası uzun müddətdir ki, həm hərbi dəstək, həm iqtisadi yardım, həm də diplomatik təzyiq vasitəsilə prosesi idarə etməyə çalışırdı. Lakin döyüş meydanındakı vəziyyət və tərəflərin sərt mövqeləri göstərdi ki, yalnız xarici vasitəçiliklə qısa müddətdə sülh sazişi əldə etmək real görünmür. Rubio da məhz bunu etiraf edir: əgər proses irəliləyiş vermirsə, Vaşinqton sonsuz diplomatik enerji sərf etmək niyyətində deyil.
Burada ikinci mühüm məqam ABŞ daxilində artan siyasi yorğunluqdur. Ukrayna müharibəsi artıq Qərb üçün təkcə təhlükəsizlik deyil, həm də iqtisadi və siyasi yükə çevrilib. ABŞ Konqresində Ukraynaya ayrılan milyardlarla dollarlıq yardımlar ətrafında mübahisələr artır. Xüsusilə Respublikaçılar arasında “Amerika nə vaxta qədər bu müharibənin maliyyə yükünü daşımalıdır” sualı daha sərt şəkildə səslənir. Rubio da daxili auditoriyaya mesaj verir ki, Vaşinqton nəticəsiz prosesə limitsiz resurs ayırmaq istəmir.
Digər tərəfdən, bu açıqlama Moskva və Kiyevə yönəlmiş diplomatik siqnal kimi də oxunmalıdır. ABŞ göstərməyə çalışır ki, sülh prosesinin dayanmasının məsuliyyəti yalnız Vaşinqtonun üzərində deyil. Çünki həm Rusiya, həm də Ukrayna hazırda maksimalist mövqelərdən geri çəkilməyə hazır görünmür. Moskva işğal etdiyi ərazilərin legitimləşdirilməsini istəyir, Kiyev isə ərazi bütövlüyündən geri addım atmaq niyyətində olmadığını bildirir. Belə şəraitdə vasitəçi üçün manevr imkanları məhdudlaşır.
Rubionun açıqlamasında diqqət çəkən başqa bir detal isə ABŞ-ın tam geri çəkilmədiyini xüsusi vurğulamasıdır. Yəni Vaşinqton “vasitəçilikdən imtina edirik” demir. Əksinə, o bildirir ki, əgər real nəticə ehtimalı yaranarsa, ABŞ yenə də prosesdə iştirak etməyə hazırdır. Bu isə onu göstərir ki, Amerika administrasiyası indi daha selektiv və praqmatik yanaşmaya keçir. Başqa sözlə, əvvəlki kimi hər vəziyyətdə prosesin əsas aparıcı gücü olmaq yox, yalnız nəticə vəd edən mərhələlərdə aktiv iştirak etmək xətti seçilir.
Bu açıqlama həm də beynəlxalq siyasi reallığın dəyişdiyini göstərir. Müharibənin ilk mərhələsində Qərbdə belə bir fikir vardı ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar və Ukraynaya verilən dəstək Moskvanı qısa müddətdə geri çəkilməyə məcbur edə bilər. Lakin zaman keçdikcə müharibə uzunmüddətli və tükəndirici qarşıdurmaya çevrildi. İndi artıq Qərbdə də “müharibənin tam hərbi həlli mümkündürmü” sualı daha çox səslənir.
Nəticə etibarilə, Rubionun bəyanatı ABŞ-ın Ukrayna siyasətində müəyyən korrektələrin başladığını göstərir. Vaşinqton prosesdən tam çıxmır, amma əvvəlki qədər optimist və israrlı görünmür. Bu isə yaxın perspektivdə diplomatik həll ehtimalının zəif olduğunu, müharibənin isə hələ bir müddət davam edə biləcəyini göstərən mühüm siyasi mesaj hesab oluna bilər.
Akif NƏSİRLİ
