Abutalıb Səmədov: "İranın indiki mövqedə dayanması çox çətin olacaq"
ABŞ rəsmilərinin İranla bağlı açıqlamalarının regionda və beynəlxalq siyasətdə müxtəlif cür şərh edildiyi vurğulanır. Qeyd olunur ki, Vaşinqtonun son etirafları ABŞ-ın Yaxın Şərq siyasətində əvvəlki mövqelərindən müəyyən qədər geri çəkildiyini göstərir. Hesab edilir ki, bu açıqlamalar İranın hərbi və siyasi baxımdan tam zəifləmədiyini ortaya qoyur və ABŞ-ın regiondakı planlarının gözlənildiyi kimi nəticə vermədiyini göstərən siqnal kimi qiymətləndirilə bilər. Həmçinin bildirilir ki, belə etiraflar dünya siyasətində yeni güc balansının formalaşdığını və Vaşinqtonun bəzi məsələlərdə daha ehtiyatlı davranmağa məcbur qaldığını göstərir.
ABŞ-dan bu etirafi necə oxunaq olar?
Politoloq Abutalıb Səmədov ABŞ və İran arasında davam edən gərginliyi şərh edərkən bildirib ki, Vaşinqtonun son bəyanatları, güzəştə hazır olmaqdan daha çox, təzyiq siyasətinin davam etdiyini göstərir.
Onun sözlərinə görə, İran Pakistan vasitəsilə aparılan danışıqlarda ABŞ-a öz şərtlərini təqdim etsə də, ABŞ prezidenti Donald Trump həmin təklifləri qəbuledilməz sayaraq Vaşinqtonun tələblərini irəli sürüb. Politoloq qeyd edib ki, əsas mübahisə mövzuları İranın nüvə proqramı, uranın zənginləşdirilməsi və Hörmüz boğazının açılması məsələləridir.
A.Səmədov vurğulayıb ki, ABŞ İranın 12-15 il ərzində uranı zənginləşdirməməsini, 60 faiz zənginləşdirilmiş uranın ABŞ-a təhvil verilməsini və nüvə silahı istehsal etməyəcəyinə dair öhdəlik götürməsini tələb edir. Onun fikrincə, Tehran bu şərtləri nə müharibədən əvvəl, nə də müharibə dövründə qəbul edib və yaxın vaxtlarda da mövqeyini dəyişməsi çətin görünür.
Politoloq İranın özünü qalib elan etməsini də sual altına alıb. O bildirib ki, hərbi əməliyyatlar nəticəsində İran şəhərləri dağılıb, minlərlə insan həyatını itirib, iqtisadi vəziyyət daha da ağırlaşıb. İran rəsmilərinin məlumatına görə, son qarşıdurmalar zamanı 3500-ə yaxın İran vətəndaşı həlak olub.
A.Səmədov qeyd edib ki, ABŞ və İsrail tərəfdən ciddi hərbi itkilər qeydə alınmayıb və bu şəraitdə İranın hansı əsasla qələbə bəyanatları verməsi anlaşılmaz görünür.
Politoloqun fikrincə, İranın əsas problemi iqtisadi blokada və neft ixracının azalmasıdır. O bildirib ki, müharibədən əvvəl İran gündəlik təxminən 1,9 milyon barel neft ixrac etdiyi halda, hazırda bu göstərici xeyli aşağı düşüb. Bu isə ölkədə sosial-iqtisadi vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.
A.Səmədov hesab edir ki, Tehran sanksiyaların aradan qaldırılması və dondurulmuş aktivlərinin qaytarılması üçün müəyyən kompromislərə getməlidir:
“İranın indiki mövqedə dayanması çox çətin olacaq. Müəyyən şərtləri qəbul edib sanksiyaların götürülməsinə nail olmaq Tehran üçün həyati əhəmiyyət daşıyır”.
Politoloq xatırladıb ki, 2015-ci ildə ABŞ-la əldə olunan nüvə sazişindən sonra sanksiyaların yumşaldılması İran iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərmişdi. Onun sözlərinə görə, həmin dövrdə ölkə yüksək inkişaf tempi nümayiş etdirirdi.
Sonda A.Səmədov vurğulayıb ki, dövlətin əsas vəzifəsi vətəndaşların rifahını təmin etməkdir. Ağır iqtisadi vəziyyət, dağılan şəhərlər və insan itkiləri fonunda özünü qalib elan etmək inandırıcı görünmür.
Dəniz NƏSİRLİ
