Azərbaycan–Ukrayna əlaqələri son illərdə yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmayaraq, getdikcə daha çox humanitar müstəvidə dərinləşir. Bu istiqamət təsadüfi deyil. İlk növbədə ona görə ki, Azərbaycanın xarici siyasətində humanitar dəyərlər, münaqişələrdən zərər çəkmiş xalqlara dəstək və beynəlxalq həmrəyliyin gücləndirilməsi xüsusi yer tutur.
Azərbaycan özü uzun illər münaqişənin ağır nəticələri ilə üzləşmiş ölkə kimi bu sahədə həm təcrübəyə, həm də mənəvi məsuliyyət hissinə malikdir. Bu baxımdan Ukrayna ilə münasibətlərdə humanitar komponentin gücləndirilməsi iki xalq arasında əlaqələrin daha dayanıqlı və səmimi əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edir. Heç şübhəsiz ki, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin ölkəmizə səfəri qeyd edilən istiqmaətdə də münasibətlərin daha dərinləşməsinə xidmət edir. Onun Qəbələdə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə görüşləri, apardığı müzakirələr bu məsələdə də mühüm önəm kəsb edir. Hazırda humanitar dəstək müxtəlif istiqamətlərdə özünü göstərir. Bunlardan biri Ukraynadan olan uşaqlar üçün reabilitasiya proqramlarının həyata keçirilməsidir. Müharibələrin ən ağır psixoloji təsirinə məruz qalan təbəqə məhz uşaqlardır. Azərbaycan bu reallığı öz tarixindən yaxşı bilir. Buna görə də ölkədə mütəmadi olaraq ukraynalı uşaqlar üçün reabilitasiya və sosial dəstək proqramları təşkil olunur. Bu proqramlar onların psixoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına, travmaların aradan qaldırılmasına və normal həyata adaptasiyasına kömək edir. Enerji infrastrukturu sahəsində də humanitar yardım mühüm rol oynayır. Müharibə nəticəsində Ukraynanın enerji sisteminə ciddi zərər dəyib və bu, birbaşa olaraq mülki əhalinin həyatına təsir edir. Xəstəxanalar, məktəblər və digər həyati əhəmiyyətli obyektlər elektrik enerjisi çatışmazlığı ilə üzləşir. Azərbaycan bu sahədə Ukraynaya elektrik generatorları göndərməklə konkret və praktik dəstək göstərir. Bu addımlar humanitar siyasətin yalnız sözlə deyil, real tədbirlərlə həyata keçirildiyini nümayiş etdirir. İnsanlararası əlaqələr də Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərində mühüm yer tutur. Ukraynada fəaliyyət göstərən geniş Azərbaycan diasporu iki xalq arasında körpü rolunu oynayır. Diaspor üzvləri həm mədəni əlaqələrin qorunmasına, həm də humanitar təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə töhfə verirlər. Bu əlaqələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı və dostluğu daha da möhkəmləndirir. Azərbaycanın mina təmizlənməsi sahəsində topladığı təcrübə də Ukrayna üçün böyük əhəmiyyət kəsb edə bilər. Uzun illər işğal altında qalmış ərazilərin azad edilməsindən sonra Azərbaycan genişmiqyaslı mina təmizləmə işləri həyata keçirir və bu sahədə ciddi bilik və texnoloji imkanlar əldə edib. Gələcəkdə bu təcrübənin Ukrayna ilə bölüşülməsi, həmçinin müvafiq avadanlıqların təmin olunması humanitar əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər. Bununla yanaşı, Azərbaycan bərpa və quruculuq sahəsində də unikal təcrübəyə malikdir. Azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı yenidənqurma layihələri beynəlxalq səviyyədə diqqət çəkir. Bu təcrübənin Ukrayna ilə paylaşılması, xüsusilə müharibədən zərər çəkmiş bölgələrin bərpasında tətbiq edilməsi gələcək əməkdaşlıq üçün böyük imkanlar yaradır. Siyasi müstəvidə Azərbaycan müstəqil dövlət kimi öz xarici siyasətini milli maraqları əsasında qurur. Ölkənin ikitərəfli və çoxtərəfli əlaqələri heç bir halda üçüncü tərəflərə qarşı yönəlməyib. Azərbaycan bütün dövlətlərin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini dəstəkləyir. Bu prinsip beynəlxalq hüququn əsas sütunlarından biridir və ona əməl olunmadıqda sülh və sabitliyin təmin olunması çətinləşir. Azərbaycan özü bu prinsipin pozulmasının nəticələrini yaşadığı üçün onun əhəmiyyətini dərindən dərk edir. Eyni zamanda Azərbaycan Ukrayna ilə Rusiya arasında baş verən münaqişədə hərbi iştirakdan uzaq durur və problemin dialoq yolu ilə həllini dəstəkləyir. Ölkə neytral və balanslaşdırılmış mövqeyi ilə seçilir. Azərbaycan regionda etibarlı tərəfdaş və mümkün diplomatik platforma kimi çıxış edə bilər. Bu, ölkənin beynəlxalq nüfuzunu artırmaqla yanaşı, sülh təşəbbüslərinə töhfə vermək potensialını da göstərir. Azərbaycanın müxtəlif tərəflərlə eyni zamanda münasibətləri inkişaf etdirmək bacarığı onun xarici siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biridir. Bu baxımdan Rusiya ilə Gürcüstan arasında münasibətlərin gərgin olduğu dövrlərdə belə Azərbaycanın hər iki ölkə ilə əməkdaşlığını davam etdirməsi uğurlu balans siyasətinin nümunəsidir. Eyni yanaşma Ukrayna ilə münasibətlərdə də özünü göstərir. İqtisadi sahədə də əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur. Enerji sektoru bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın enerji şirkəti SOCAR-ın Ukraynada fəaliyyət göstərməsi, o cümlədən yanacaqdoldurma məntəqələrinin işləməsi iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına töhfə verir. Bu əməkdaşlıq gələcəkdə daha da genişləndirilə bilər. Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərində humanitar istiqamətin gücləndirilməsi yalnız cari ehtiyaclara cavab vermir, həm də uzunmüddətli strateji tərəfdaşlığın əsasını formalaşdırır. Humanitar dəstək, insanlararası əlaqələr, siyasi balans və iqtisadi əməkdaşlıq bu münasibətlərin dayanıqlı inkişafını təmin edən əsas sütunlar kimi çıxış edir.
Tahir TAĞIYEV
