Rəşad Bayramov: “Müharibə Rusiyanın müxtəlif regionlardakı təsir imkanlarının məhdudlaşmasına gətirib çıxarıb”
Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından 4 il ötdü. Rusiya prezidenti Vladimir Putin müharibə başlayanda 3 günə Kiyevi alardıq deyirdi, amma bu müddət ərzində qarşısına qoyduğu məqsədinə nail ola bilmədi və s.
Dörd il əvvəl heç kimin xəyalına gəlməzdi ki, müharibə bu qədər uzanar və Rusiya Ukraynada bataqlığa düşər.
Dörd illik prosesin əsas geosiyasi nəticələri nələrdir? Bu müddət ərzində Rusiyanın qazandıqlarını itirdikləri ilə müqayisə etmək olarmı? Dörd ildən sonra bu müharibədə real strateji üstünlük hansı tərəfdədir? Rusiyanın Türkiyədən asılılığı artdımı?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov hesab edir ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından keçən dörd il həm geosiyasi, həm hərbi və həm də iqtisadi baxımdan çoxsaylı nəticələr doğurub: “Kiyevi 3 günə alacağını bəyan edən rəsmi Moskva bütün cəhdlərinə baxmayaraq sürətli zəfəri əldə edə bilmədi. Şübhəsiz ki, bu, həm Ukraynanın müqaviməti, həm də Qərb dövlətlərinin hərbi-texniki dəstəyi ilə bağlıdır və münaqişənin uzunmüddətli, çoxölçülü geosiyasi nəticələrini formalaşdırıb. Düşünürəm ki, dörd illik prosesin ən əhəmiyyətli nəticəsi Qərb koalisiyasının möhkəmlənməsi ilə bağlıdır. ABŞ-ın bir sıra addımlarına baxmayaraq müharibə NATO-nun həmrəylik və müdafiə strategiyasını gücləndirib. Şimali Atlantik Alyansı Avropadakı mövcudluğunu artırıb və NATO ölkələri öz hərbi potensiallarını daha da artırmaq üçün bir sıra əhəhmiyyətli addımlar atıblar. Avropa ölkələrinin hərbi xərclərini artıraraq kollektiv müdafiə və silah təminatı sahəsində yeni normativlər müəyyən etməsi bunun bariz nümunəsidir. Ukraynanın müqaviməti və Qərb dəstəyi Moskvanın sürətli hərbi zəfər planlarını puça çıxarıb və Rusiyanı daha uzunmüddətli və resurs tələb edən müharibəyə cəlb edib”.
R.Bayramovun fikrincə, digər vacib nəticə Rusiya üçün iqtisadi və diplomatik təzyiqlərin artmasıdır: “Sanksiyalar, enerji mənbələrinə məhdudiyyətlər və beynəlxalq izolyasiya Moskvanın iqtisadi manevr imkanlarını azaldıb. Bununla yanaşı, Rusiya bəzi regional və qlobal partnyorlarla iqtisadi münasibətləri qorumağa çalışsa da, Avropa bazarlarından uzaqlaşmaq məcburiyyətində qalıb. Qaz və neft ixracından əldə olunan gəlirlər hələ də müəyyən həcmdə təmin olunsa da, Avropa üçün alternativ enerji mənbələrinin inkişafı Rusiya qazının strateji üstünlüyünü zəiflədib. Ölkə faktiki təcrid durumuna düşüb, bir sıra istehsal sahələri bağlanıb, işsizlik artıb və s. Eyni şəkildə Ukrayna müharibəsi Rusiyanın müxtəlif regionlardakı təsir imkanlarının məhdudlaşmasına gətirib çıxarıb. Ən əsası isə müharibənin başlama səbəblərindən biri olan məsələ, yəni NATO-nun Şərqə doğru genişlənməsinin qarşısını da almaq mümkün olmayıb. Finlandiyanın və İsveçin NATO üzvlüyü ilə hərbi alyansın Rusiya ilə sərhədləri iki dəfədən artıq böyüyüb. Bu baxımdan, qazandıqlarını itirdikləri ilə müqayisə etsək görərik ki, hərbi əməliyyatlarda bəzi lokal uğurlar əldə olunsa da, beynəlxalq, siyasi və iqtisadi sahədə ciddi məğlubiyyətlər yaşanıb. Strateji üstünlüyün tərəflər üzrə paylanmasına gəldikdə, indiki mərhələdə Ukrayna, əsasən Qərb dəstəyi ilə, taktiki və strateji sahədə daha əlverişli vəziyyətdədir. Hərbi əməliyyatlarda Moskva bəzi irəliləyişlər əldə etsə də, uzunmüddətli məqsədlərinə çatmaqda ciddi çətinliklərlə üzləşir. Ukraynanın müqaviməti və beynəlxalq dəstək onun strateji mövqeyini gücləndirir, həmçinin Rusiya üçün resurs və manevr məhdudiyyətləri yaradır. Dörd illik müharibə bu və ya digər şəkildə Rusiya-Türkiyə münasibətlərinə də təsirsiz ötüşməyib. Moskva enerji tranziti, buğda ixracı və regional balans məsələlərində Ankara ilə əməkdaşlıq etmək məcburiyyətində qalıb. Xüsusilə Qara dəniz marşrutları və Türkiyənin vasitəçilik rolunun artması Rusiya üçün strateji asılılıq yaratmağa başlayıb. Belə ki, Türkiyə həm hərbi balansı, həm də ticarət kanallarını müəyyən edir və Moskva bu kontekstdə Ankara ilə əlaqələri gücləndirməli olur. Ümumiləşdirərək deyim ki, dörd il ərzində müharibə Rusiyanın planlaşdırdığı sürətli zəfəri puça çıxarmaqla yanaşı Qərb koalisiyasının möhkəmlənməsinə, Ukraynanın strateji mövqeyinin güclənməsinə və Moskvanın regional və qlobal asılılıqlarla üz-üzə qalmasına səbəb olub. Rusiya bəzi taktiki və lokal qələbələr əldə etsə də, strateji üstünlük və beynəlxalq təsir baxımından daha çox itirən tərəf kimi görünür”.
Vidadi ORDAHALLI
