Mediada yayılan məlumatlara görə, Narendra Modinin İsrailə planlaşdırılan səfəri və İsrail baş nazirinin yeni dövlətlərarası ittifaqın yaradılması ilə bağlı açıqlaması regionda yeni geosiyasi konfiqurasiyanın formalaşa biləcəyi ehtimalını gücləndirib. Ehtimallara əsasən, bu platformada Yunanıstan, Kipr, Hindistan, Somali və bəzi Afrika ölkələrinin yer alması mümkündür. Bu coğrafi müxtəliflik göstərir ki, söhbət sırf regional ittifaqdan deyil, Aralıq dənizi-Hind okeanı-Afrika xəttini əhatə edən daha geniş strateji platformadan gedə bilər.
Belə bir ittifaqın yaradılmasında İsrailin əsas məqsədlərindən biri təhlükəsizlik arxitekturasını genişləndirmək ola bilər. İsrail uzun illərdir regionda İranı özünə əsas strateji təhdid hesab edir və Tehranın nüfuz dairəsinin genişlənməsini milli təhlükəsizlik baxımından risk kimi qiymətləndirir. Bu baxımdan, İsrail üçün müxtəlif regionlardan olan ölkələrlə siyasi və hərbi əməkdaşlıq mexanizmlərinin qurulması İranın təsir imkanlarını balanslaşdırmaq vasitəsi kimi çıxış edə bilər. Xüsusilə Hindistan kimi böyük iqtisadi və hərbi potensiala malik bir dövlətin belə platformada iştirakı İsrail üçün həm simvolik, həm də praktik əhəmiyyət daşıya bilər.
Digər mühüm amil enerji və nəqliyyat marşrutlarıdır. Şərqi Aralıq dənizində enerji ehtiyatları, Hind okeanı üzərindən keçən ticarət yolları və Afrika bazarlarına çıxış məsələləri son illərdə böyük güclər arasında rəqabəti artırıb. İsrail Yunanıstan və Kiprlə artıq enerji əməkdaşlığı təcrübəsinə malikdir. Bu xəttə Hindistan və Afrika ölkələrinin qoşulması alternativ ticarət və logistika dəhlizlərinin formalaşmasına gətirib çıxara bilər. Bu isə həm iqtisadi dividendlər, həm də geosiyasi təsir baxımından əhəmiyyətlidir.
Məsələnin digər tərəfi regional güc balansıdır. İsrail Amerika Birləşmiş Ştatları ilə strateji müttəfiqdir və İran məsələsində Vaşinqtonla mövqeləri böyük ölçüdə üst-üstə düşür. Lakin Donald Trump administrasiyasının region siyasəti, xüsusilə Türkiyə ilə münasibətlərdə daha praqmatik və balanslı xətt izləməsi İsrailin öz təşəbbüslərini müstəqil şəkildə gücləndirmək istəyi ilə nəticələnə bilər. Adları çəkilən ölkələrin bəzilərinin Türkiyə ilə münasibətlərində zaman-zaman gərginlik yaşanması belə bir platformanın Ankaraya qarşı dolayısı balans mexanizmi kimi qiymətləndirilməsinə səbəb olur.
Bununla belə, yeni ittifaqın sırf Türkiyəyə qarşı yönəlməsi barədə qəti nəticəyə gəlmək tezdir. Daha real görünən ssenari İsrailin çoxşaxəli təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlıq şəbəkəsi quraraq özünü regional təcriddən sığortalamaq, eyni zamanda enerji və ticarət marşrutlarında alternativlər yaratmaq istəməsidir. Qlobal səviyyədə böyük güclər arasında rəqabətin artdığı, Yaxın Şərqdə isə qeyri-sabitliyin davam etdiyi bir şəraitdə İsrail üçün çoxvektorlu tərəfdaşlıq modeli strateji baxımdan məntiqli görünür.
Nəticə etibarilə, mümkün dövlətlərarası ittifaq həm İranın təsirinə qarşı balans yaratmaq, həm alternativ iqtisadi və enerji platforması qurmaq, həm də İsrailin beynəlxalq mövqelərini möhkəmləndirmək məqsədi daşıya bilər. Bu təşəbbüsün konkret forması və real təsiri isə iştirakçı ölkələrin maraqlarının nə dərəcədə uzlaşacağından və regiondakı siyasi dinamikanın hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyindən asılı olacaq.
Akif NƏSİRLİ
