Məhəmməd Əsadullazadə: "Bu fonda İranın parçalanması və ya federallaşması istisna deyil"
Mediada bildirilir ki, İran ərazisində fəaliyyət göstərən beş kürd siyasi qruplaşması vahid koalisiya yaratdıqlarını elan edib. Yeni birlik İran Kürdüstanında siyasi fəaliyyətin əlaqələndirilməsini, kürdlərin hüquqlarının genişləndirilməsini və öz müqəddəratını təyin etmə məsələsinin gündəmə gətirilməsini hədəfləyir. Qeyd olunur ki, bəzi qruplar əvvəllər silahlı mübarizədə iştirak edib və hazırda fəaliyyətlərini daha koordinasiyalı şəkildə davam etdirməyə çalışırlar. Bu proses regionda gərginliyi artıra və İran daxilində sabitliyə təsir göstərə bilər. Həmçinin, İraq tərəfi və Kürdüstan Regional Hökuməti sərhədyanı bölgələrdə əlavə gərginliyin yaranmasında maraqlı deyil və vəziyyəti diqqətlə izləyir. Ümumilikdə, kürd siyasi qüvvələrinin yeni mərhələdə birləşməsi müəyyən regional nəticələr doğura bilər.
Siyasi şərhçi Məhəmməd Əsadullazadə “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirib ki, İranda kürd silahlı təşkilatları mövcuddur və kürd qruplaşmaları ABŞ-ın İrana təzyiqi fonunda hakimiyyət uğrunda daha sıx birləşməyə çalışırlar. Onun fikrincə, bu şəraitdə İranın parçalanması və ya federallaşması ehtimalı tamamilə istisna deyil. Şərhçi hesab edir ki, İraqdakı kürd qruplaşmalarına ABŞ-dan daha çox İsrail dəstək verir. Onun sözlərinə görə, mümkün hərbi toqquşma baş verərsə, İsrail Şimali Kürd Muxtariyyətini və İran kürdlərini silahlandıraraq onları İran hökumətinə qarşı birləşdirməyə çalışa bilər. Eyni zamanda Urmiya istiqamətində, Güney azərbaycanlıların yaşadığı ərazilərdə kürd muxtariyyətinin elan olunması ssenarisi də gündəmə gətirilə bilər. Şərhçinin qənaətincə, ABŞ və İsrail İranın kürd məsələsində oxşar siyasi mövqedən çıxış edir, lakin Türkiyə bu prosesi poza bilər. Çünki regionda kürd qruplaşmalarının təşkilatlanaraq İranın parçalanmasına yönəlməsi Ankaranın siyasi maraqlarına uyğun deyil.
Bununla yanaşı, İraqdakı iranlı kürd qruplaşmasının birləşməsi Tehrana qarşı müəyyən siyasi təzyiq yarada bilər. Bu, əsasən İran daxilində kürdlərin hüquqları və siyasi təmsilçiliyi ilə bağlı tələblərin daha koordinasiyalı şəkildə irəli sürülməsi ilə əlaqədardır. Lakin bu qruplaşmaların təsiri daha çox siyasi və simvolik xarakter daşıyır. İranın mövcud təhlükəsizlik və nəzarət mexanizmlərini nəzərə aldıqda, onların qısamüddətli perspektivdə rejim dəyişdirəcək səviyyədə ciddi hərbi təhdid yaratması real görünmür.
Eyni zamanda, ABŞ və ya Donald Trampın bu prosesdə birbaşa rol oynaması ilə bağlı konkret sübutlar mövcud deyil. Vaşinqton uzun illərdir İran siyasətinə müxtəlif vasitələrlə təsir göstərməyə çalışsa da, İran daxilindəki kürd siyasi birliklərinin fəaliyyəti əsasən daxili və regional dinamika ilə bağlıdır. Xarici aktorların mümkün təsiri daha çox dolayı siyasi və diplomatik müstəvidə qiymətləndirilir. Ümumilikdə, proses İran daxilində və regionda siyasi gərginliyi artıra bilər, lakin xarici müdaxilə amilini mütləqləşdirmək doğru olmaz.
Akif NƏSİRLİ
