Yaxın Şərq ölkələri bu dəfə İraq və Küveyt arasında yeni münaqişənin baş vermə ehtimalının artmasını həyəcanla izləyir. Belə ki, fevralın 21-də İraq Xarici İşlər Nazirliyi BMT-yə yenilənmiş coğrafi koordinatları təqdim etdiyini və bununla da İraqın dəniz koordinatlarını 1982-ci il Dəniz Hüququ haqqında BMT Konvensiyasına uyğun olaraq rəsmi olaraq müəyyən etdiyini açıqladı. İraqın açıqlaması Küveytin rəsmi etirazına səbəb oldu, çünki Bağdadın dəniz sərhədlərini yenidən müəyyənləşdirmək qərarı qonşusunun suverenliyini pozur. Yeddi ərəb dövləti Küveytin tərəfini tutaraq İraqın öz dəniz əraziləri və marşrutları üzərində hüquqlarını məhdudlaşdıran qərarından narahatlıqlarını bildirdi.
Ərəbistan yarımadasının şimal-şərqində yerləşən İraq, cənubda yerləşən Küveytdən 40 dəfə böyükdür. İqtisadiyyatı enerji ixracına əsaslanan Küveyt səkkiz ildir ki, onilliklər davam edən müharibə və qeyri-sabitlikdən qurtulmaq üçün mübarizə aparan İraqın ən vacib tərəfdaşlarından biri olub. 2018-ci ildə Küveyt İraqın yenidən qurulmasına 2 milyard dollar sərmayə qoymağı öhdəsinə götürüb. Lakin, bu mehriban qonşuluq münasibətlərinə baxmayaraq, iki dövlət arasında ciddi qarşıdurmaya səbəb olan məsələlərdən biri də onların dəniz sərhədidir. İraqın Fars körfəzinə iki çıxış nöqtəsi var: İraq və İran sərhədindəki Şatt əl-Ərəb çayı 1980-1988-ci illər İran-İraq müharibəsinə səbəb olan amillərdən biri idi. Qərbdə Küveytin Bubiyan və Varbah adaları ilə şərqdə İraq Əl-Fao yarımadası arasında uzanan Şimali Fars körfəzindəki Xor Abdullah su yolu Küveyt və İraq arasındakı dəniz sərhədinin bir hissəsini təşkil edir. Xor Abdullah, İraq və Küveyt arasında onilliklərdir davam edən sərhəd mübahisəsinin mənbəyidir. 1959-cu ildə Bağdad Küveytlə dəniz sərhədlərini müəyyən etmək üçün hidroqrafiya mütəxəssislərinə müraciət etdi və Xor Abdullah orta xətt kimi təklif edildi. İki ölkənin dəniz sərhədləri 1967-ci ildə fərmanla müəyyən edilsə də, sonradan BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyasına əsasən yenilənsə də, Xor Abdullahla bağlı heç bir qərar qəbul edilmədi.
İraq və Küveyt arasındakı dəniz sərhədi nə 1990-cı ildə İraqın Küveytə hücumu ilə başlayan İkinci Körfəz müharibəsindən sonra, nə də 2003-cü ildə Səddam Hüseynin devrilməsindən sonra həll olundu. BMT Təhlükəsizlik Şurası ölkələr arasında quru sərhədini 1993-cü ildə müəyyən etsə də, dəniz sərhədi tərəflərin ixtiyarına buraxıldı. İraq və Küveyt yalnız 2013-cü ildə Xor Abdullah boğazı ilə bağlı razılığa gəldilər: tərəflər su yolunun istifadəsi ilə bağlı hüquq və öhdəliklər müəyyən etdilər və ticarət gəmiləri üçün xüsusi keçidin yaradılmasını təmin etdilər. Razılaşma cəmi 10 il davam etdi: 2023-cü ildə İraq Federal Məhkəməsi müqaviləni ləğv etdi ki, bu da ikitərəfli münasibətlərin pisləşməsinə və Küveytin İraqın suverenliyinə mümkün iddiaları ilə bağlı narahatlığını artırdı. İraqın BMT-yə təqdim etdiyi yeni dəniz sərhəd koordinatları arasında iki kiçik Küveyt adası var: Fəşt əl-Qaid və Fəşt əl-Əyc. İraq artıq 2019-cu ildə Fəşt əl-Əyclə bağlı narahatlıqlarını bildirmiş, Küveytin adada neft platforması tikməsini qadağan etmiş və onu sularda naviqasiya hüquqlarını pozmaqda ittiham etmişdi. İraq Xarici İşlər Nazirliyi yeni koordinatların dəqiq olduğunu və ölkənin "dəniz ərazilərində hüquqlarını və yurisdiksiyasını" qoruduğunu bildirib. Yaxın Şərqin yeddi ölkəsi İraqın BMT-yə yeni dəniz koordinatları təqdim etmək qərarını Küveytin suverenliyini pozduğu üçün qınayıb.
Tahir TAĞIYEV
