Akif Nəsirli: “Təkcə peyklərin köhnəlməsi bu qədər kəskin enişi izah etmək üçün kifayət etmir”
Ötən il Azərbaycan Kosmik Agentliyi (“Azərkosmos”) son illərin ən aşağı ixrac gəlirinə sahib olub. 2025-ci ildə “Azərkosmos” dünyanın 43 ölkəsinə 18,1 milyon ABŞ dolları dəyərində telekommunikasiya xidməti ixrac edib. Bu, 2024-cü ilin ixrac gəlirləri ilə müqayisədə 2,2 faiz azalma deməkdir.
Agentliyin ixracdan əldə etdiyi gəlirlərin ən yüksək həddini 2021-ci ildə qeydə alınıb. Həmin il qurumun xarici şirkətlərə xidmətdən qazancı 45,3 milyon dollar təşkil edib. Lakin 2022-ci ildə gəlirlər birdən-birə 1,7 dəfə azalaraq 26,6 milyon dollara düşüb. Agentliyin 2025-ci il üçün qeydə alınan 18,1 milyon dollarlıq ixrac gəliri isə, hətta 2017-ci il səviyyəsindən də aşağı olduğunu göstərir.
Ümumiyyətlə, 2019-2021-ci illərdə 43-45 milyon dollar civarında olan ixrac gəlirləri sonrakı illərdə kəskin şəkildə aşağı düşüb. Agentliyin 5 il ərzində ixrac gəlirləri təqribən 2,5 dəfə azalıb. Niyə, bu sahədə nə baş verir? Peyklər köhnəldiyi üçünmü belə hallar baş verir, yoxsa məsələnin kökündə digər problemlər dayanır?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli baki-xeber.com-a açıqlamasında bunun səbəbini bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “Azərbaycan Kosmik Agentliyinin ixrac gəlirlərinin son illərdə azalması təkcə peyklərin köhnəlməsi ilə izah olunmur. Məsələ daha çox bazar və texnoloji dəyişikliklərlə (mənəvi köhnəlmə) bağlıdır. Birincisi, qlobal peyk telekommunikasiya bazarında rəqabət xeyli artıb. Xüsusilə aşağı orbitli peyk sistemləri (LEO) sürətlə yayılır və bu internet xidmətlərini daha ucuz və daha sürətli təqdim edir. Bu isə ənənəvi geostasionar peyklərlə xidmət göstərən operatorların gəlirlərinə mənfi təsir edir. Müştərilər alternativlərə və daha sərfəli seçimlərə yönəlirlər. İkincisi, regionda və dünyada iqtisadi çətinliklər, bəzi ölkələrdə siyasi risklər və müharibələr də peyk xidmətlərinə tələbi azalda bilər. Xüsusilə televiziya yayımı seqmentində rəqəmsal platformalara və internet əsaslı yayıma keçid ənənəvi peyk yayımına olan ehtiyacı azaldır. Üçüncüsü, peyklərin texniki istismar müddəti məsələsi də rol oynaya bilər. Əgər peyklər istismar müddətinin sonuna yaxınlaşırsa, onların kommersiya imkanları və rəqabət qabiliyyəti azalır. Yeni peyklərə investisiya gecikirsə və ya modernizasiya aparılmırsa, bu da gəlirlərin düşməsinə səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, qiymət siyasəti, marketinq strategiyası, yeni bazarlara çıxış imkanları və xidmət portfelinin şaxələndirilməsi kimi idarəetmə amilləri də vacibdir. Əgər xidmətlər əsasən məhdud region və ya konkret sahə ilə məhdudlaşırsa, bazar daraldıqda gəlirlər də sürətlə azalır. Yəni problem böyük ehtimalla kompleks xarakter daşıyır: qlobal texnoloji dəyişikliklər, artan rəqabət, bazar transformasiyası və mümkün daxili idarəetmə çətinlikləri birlikdə ixrac gəlirlərinin azalmasına səbəb olur. Təkcə peyklərin köhnəlməsi bu qədər kəskin enişi izah etmək üçün kifayət etmir”.
Vidadi ORDAHALLI
