Avropa İttifaqına (Aİ) mümkün üzvlük qərarı erməni xalqının seçimidir. Amma İrəvan Aİ-nin dəyişən xarakterini, iqtisadi blokdan hərbi-siyasi bloka çevrildiyini nəzərə almalıdır. Bunu Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk deyib.
O, dolayısı ilə İrəvanı təhdid də edib: “Ermənilər hazırda Rusiya Federasiyasına qarşı çox aqressiv mövqedə olan hərbi-siyasi bloka qoşulmağa hazırdırlarmı? Onlar bu sualı da özlərinə verməli olacaqlar”. Overçuk Ermənistanın Aİ-yə üzvlüyü ilə bağlı danışıqların, belə imkan yaranarsa, uzun illər çəkəcəyini, İrəvanın Aİ ilə Avrasiya İqtisadi Birliyi arasında seçim etməli olacağını vurğulayıb. Xatırladaq ki, Overçuk ötən il bir neçə dəfə Ermənistana Aİ-yə qoşulmaq cəhdləri ilə bağlı xəbərdarlıq edib. O, iki inteqrasiya birliyinə eyni vaxtda üzvlüyün bir-birinə uyğun gəlmədiyini deyib. Baş nazir Nikol Paşinyan isə Ermənistanın Aİ üzvlüyünə yönəlik səyləri gücləndirmək niyyətini açıq bəyan edib. Bununla belə, Aleksey Overçuk vurğulayır ki, baş verənlər ilk növbədə iki ölkənin ticarətinə təsir edəcək. Onun sözlərinə görə, Rusiya-Ermənistan ticarət dövriyyəsi bu il təxminən iki dəfə azalaraq 6 milyard dollara düşə bilər. Rusiya rəsmisi vurğulayır ki, Moskva – İrəvan gərginliyi fonunda Rusiya şirkətləri Ermənistanla işləməyə ehtiyatlı yanaşırlar: “Fikrimizcə, iki inteqrasiya birliyinə eyni vaxtda üzvlük bir-birinə uyğun gəlmir. Müəyyən bir mərhələdə Ermənistan xalqı seçim etməli olacaq”. Bunlar fonunda “armenianreport” portalı yazır: “Donald Trampın Hindistanın baş naziri Narendra Modi ilə telefon danışığı və Amerika prezidentinin sonrakı “Truth Social”dakı açıqlaması bir əlamətə çevrildi: qlobal enerji və siyasi arxitektura dəyişməyə davam edir və bu dəyişikliklər getdikcə Rusiyanın mövqeyini sarsıdır. Trampın sözlərinə görə, Hindistan Rusiya neftinin alışını azaltmağa və ya hətta dayandırmağa, ABŞ-dan və ehtimal ki, Venesueladan xammal almağa razılaşıb. Tramp bunu Moskvanın neft gəlirlərindən çox asılı olduğu üçün "Ukraynadakı müharibənin bitməsinə kömək edəcək" bir addım kimi təqdim etdi. Burada təkcə iqtisadi ölçü vacib deyil. Simvolizm də vacibdir: hətta son illərdə Rusiya üçün "alternativ bazarlar" kimi xidmət edən ölkələr belə enerji əlaqələrinə yenidən baxmağa hazır olduqlarını nümayiş etdirməyə başlayırlar. Bu o deməkdir ki, Kremlin manevr imkanları azalır. Bu fonda Moskvanın Ermənistanla adi himayədarlıq tonu ilə danışmağa davam etmək cəhdləri xüsusilə qəribə, hətta gülməli görünür. Onilliklərdir ki, Rusiya Cənubi Qafqaza eksklüziv təsir zonası - qaydaları diktə edə, məsləhət verə, günahı başqasına verə və "sülhməramlı" kimi çıxış edə biləcəyi bir ərazi kimi baxır. Ermənistan, Azərbaycan və regiondakı digər ölkələr "sabitlik" və "tarixi əlaqələr" kimi möhtəşəm bəyanatların arxasında soyuq hesablamaların olduğunu çox yaxşı başa düşürlər. Rusiya üçün Cənubi Qafqaz müttəfiq deyil, region dövlətlərinin özlərinə əlverişli təzyiq nöqtəsi idi. Rusiya həmişə eyni sxem üzrə fəaliyyət göstərib: əvvəlcə gərginliyi saxlamaq, sonra özünü yeganə vasitəçi kimi təqdim etmək və sonra "nizamlama"nın faydalarını görmək. Bu, həmişə belə olub, amma bu gün Rusiyanın Ermənistana bir şey diktə etmək cəhdləri xüsusilə absurd səslənir. Bunun bir neçə səbəbi var.
Birincisi ona görə ki, Ermənistan və Azərbaycanın həqiqətən də həll olunmamış ciddi problemləri var - tarixi, siyasi və humanitar. Lakin onları bağlamaq Rusiyanın işi deyil. Moskva neytral deyil. Heç vaxt neytral olmayıb. İkinci ona görə ki, Rusiyanın özü kiməsə mühazirə oxumaq kimi mənəvi və siyasi hüququnu itirib. XXI əsr Avropasında ən böyük müharibəni başladan ölkə "təhlükəsizliyin qarantı" kimi çıxış edə bilməz. Onilliklər ərzində Rusiyanın xarici siyasəti bir paradoks üzərində qurulub: Kreml son sülhdə deyil, idarə olunan münaqişələrdə maraqlı idi. Rusiya böhranları həll etməyə deyil, onları davam etdirməyə çalışırdı. Çünki münaqişə təsir vasitəsidir. Bu, müdaxilə etmək, güzəştlər tələb etmək və qonşuları asılı vəziyyətdə saxlamaq üçün bir fürsətdir. Cənubi Qafqaz isə bu strategiyanın əsas sahələrindən biri idi. Lakin bu gün bu mexanizm uğursuzluğa düçar olur. Kreml "Kiyevi üç günə ələ keçirməyi" xəyal edirdi. Nəticə: müharibə dörd ildir davam edir. Qələbə əvəzinə, Rusiya uzun müddətli tükənmə, sanksiyalar, texnoloji deqradasiya və demoqrafik böhran yaşadı. Hətta Moskvanın minimal elan etdiyi məqsədlər - Donbas üzərində tam nəzarət - böyük itkilər olmadan əlçatmaz olaraq qalır. İqtisadi vəziyyət də qələbədən uzaqdır. Rusiya iqtisadiyyatı getdikcə səfərbərlik düşərgəsinə bənzəyir: resurslar müharibə səylərinə yönəldilir, sosial sektor pisləşir və inkişaf perspektivləri azalır. İndi isə daha bir zərbə: son illərdə Rusiya neftinin ən böyük alıcısı olan Hindistan özünü uzaqlaşdırmağa hazır olduğunu nümayiş etdirir. Bu, həqiqətən də Moskva üçün arxadan vurulan bıçaq zərbəsidir, baxmayaraq ki, mahiyyət etibarilə bu, sadəcə praqmatizmdir: heç kim gələcəyini itirən gücə bağlamaq istəmir. Bu şəraitdə Rusiya Ermənistana məsləhət verməkdənsə, öz problemlərinə diqqət yetirməlidir. Lavrov və digər Rusiya rəsmilərinin güc mövqeyindən danışmaq cəhdləri bu gün getdikcə daha çox karikatura kimi səslənir. Rusiya artıq öz iradəsini regiona tətbiq edə biləcək oyunçu deyil. Cənubi Qafqaz yeni bir dövrə qədəm qoyur, bu dövrdə region dövlətləri keçmişin imperiya sxemlərinə deyil, öz maraqlarına uyğun hərəkət edəcəklər. Ermənistanın müstəqil siyasət yürütmək hüququ var. Azərbaycanın öz prioritetlərinə haqqı var. Heç bir xarici güc, xüsusən də müharibə və böhran içində olan güc, onların gələcəyini diqtə etməməlidir. Rusiya qeyri-sabitlik mənbəyi olaraq qalmaqla, çox uzun müddət "hakim" olmağa çalışıb. Bu gün bu hakim resurslarını, təsirini və etibarını itirir. Və bu, bəlkə də, hazırkı mərhələnin əsas nəticəsidir: Moskvanın regionun taleyində rol oynaya biləcəyi dövr sona çatır”.
Samirə SƏFƏROVA
