Mehman İsmayılov: “ABŞ-la İranın razılığa gəlməsi mümkün deyil, mövqeləri 180 dərəcə bir - birinə ziddir”
Dünya mediası İstanbulda Türkiyənin vasitəçiliyi ilə İran-Amerika dialoqunun qurula biləcəyindən yazır. Vaşinqton-Tehran xəttində artan gərginlik davam edərkən, tərəflərin fevralın 6-da İstanbulda görüşməsi gözlənilir. Türkiyə mətbuatına görə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiven Uitkoff və İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin də görüş heyətlərində yer alacağı proqnozlaşdırılır. Danışıqların başlanması ilə bağlı göstərişi isə İran Prezidenti Pezeşkianın verdiyi bildirilir. Amerika mətbuatına danışan dövlət rəsmiləri isə bildiriblər ki, ABŞ Prezidentinin İrana qarşı mümkün hərbi hücumu dəyərləndirdiyi bir dövrdə, ABŞ və İran heyətlərinin cümə günü İstanbulda diplomatik danışıqlar apara biləcəyi ehtimalı istisna deyil. Mənbələr, həmçinin bölgədəki digər ölkələrin də bu danışıqlara qatılmasının gözlənildiyini qeyd ediblər.
Türkiyənin vasitəçiliyi ilə İstanbulda üçtərəfli ABŞ-İran danışıqlarının keçirilməsi nə dərəcədə mümkündür? Nəticə verə bilərmi?
Bəzi ekspertlərin ehtimallara görə, bu görüş baş tuta bilməz. Yəni tutması mümkün deyil. Ekspertlər hesab edir ki, Tramp Türkiyənin vasitəçiliyini yaxın qoymaz. Ekspertlərdən birinin dediyinə görə, hazırda Tramp deyir ki, “8 müharibənin qarşısını almışam”, yəni o özü barədə "Allahlıq" iddiasındadır. O razı olarmı ki, Ərdoğan gəlib özünü ondan böyük lider kimi göstərsin ki, “sənin apardığın müharibəni mən dayandırıram” desin. Tramp isə buna heş vaxt imkan verməz. Ekspertlər deyir ki, Türkiyənin bu cəhdləri bölgədə təhlükəsizliyə xidmət edir, amma qardaş ölkənin vasitəçiliyi ilə İran-ABŞ danışıqları baş tutan məsələ deyil. Ekspertlərə görə, Tramp heç ona getməz, getsə də heç bir nəticə verməyəcək. Yəni bu danışıqlar perspektivsiz bir ideyadır.
Politoloq Mehman İsmayılov baki-xeber.com-a “Əlbəttə, Türkiyə diplomatik və siyasi çabalar göstərir ki, bizim bölgədə müharibə təhlükəsi olmasın və İran, Birləşmiş Ştatlar, İsrail qarşıdurması danışıqlar masası ətrafında çözülsün. Nə Azərbaycan, nə də Türkiyə bölgədə müharibə təhlükəsinin olmasını istəyir. Çünki müharibə baş verərsə mütləq onun təhlükələri olacaq, qaçqın axını Azərbaycana və Türkiyəyə də yönələcək. Bu səbəbdən biz qonşu dövlətlərin ərazisində üsyanların, qarşıdurmaların, müharibələrin olmasının tərəfdarı deyilik. Əlbəttə, Türkiyənin vasitəçiliyində İran maraqlıdır. Çünki Türkiyə güclü və potensialı olan region dövlətidir,Türkiyənin beynəlxalq məsələlərin çözülməsinə çox böyük təcrübəsi var”-deyə bildirdi.
M.İsmayılovun sözlərinə görə, amma burada məsələ Türkiyənin vasitəçiliyinin baş tutub tutmasında deyil, burada məsələ İranla ABŞ-ın münasibətlərinin 180 dərəcə bir - birinə zidd olmasındadır. “Görünən odur ki, İran nüvə proqramının ətrafında siyasi sövdələşmə istəyir. Görünən odur ki, ABŞ da İranı Rusiyanın və Çinin pəncəsinin altından çıxarmağa çalışır. Burada məsələ nüvə proqramında deyil. Bu nüvə proqramı və ya İran daxilində o etirazlarçılara göstərilən təzyiq, 30-35 min insanın qətlə yetirilməsi ilə bağlı bağlı məsələ deyil. ABŞ bilir ki, İranın ətrafında olan Çin, Şimali Koreya və Rusiya istənilən anda ona nüvə başlığı verə bilər. Çünki İranın nüvə başlığını daşıya biləcək ballistik raketlərin var. Hər kəs bilir ki, Rusiya da, Çin də İrana mini nüvə reaktorları verə bilər. Yəni bu nüvə proqramı ətrafında gedən söhbətlər sadəcə siyasi alver məsələsidir. İran bundan istifadə edib Qərbdən özünə lazım olan mənfəətləri qoparmağa çalışır, ABŞ isə bundan bəhanə kimi istifadə edir. Əslində isə məsələ İranın Çinin və Rusiyanın nəzarətindən çıxarılmasından gedir. Burada başqa məsələ yoxdur. 1979-cu ildən bu yana qədər 47 ildir ki, ABŞ ilə İranın münasibətləri düşmənçilik həddindədir. Nüvə proqramı olmasaydı ABŞ-la İranın münasibətləri normal olacaqdımı?
İndi də belə bir xəbər yayılıb ki, guya Pakistanın iştirakı ilə Omanda danışıqlar keçirilməsi nəzərdə tutulur. Yəni bu məsələlər hələ xeyli dərəcədə qaranlıqdır. Amma məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ABŞ-la İranın razılığa gəlməsi mümkün deyil, mövqeləri 180 dərəcə bir - birinə ziddir. Nə qədər ki, Çin "okey" deməyib İranla ABŞ-ın heç bir razılığı baş tutmayacaq. Çünki İranın bütün hərəkətlərinə nəzarət edən Çindir”-deyə M.İsmayılov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
