AŞPA-da Rusiya demokratik qüvvələri ilə dialoq platformasının ilk iclası Strasburqda keçirilib və görüş əvvəlki gərginliklərə baxmayaraq konstruktiv atmosferdə baş tutub. Tərəflər dialoqu davam etdirmək və platformanın fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirmək barədə razılığa gəliblər. Platforma Rusiya müxalifətinin nümayəndələri üçün Avropa Şurası ilə əlaqə qurmaq baxımından nadir siyasi imkan kimi qiymətləndirilir.
Görüşdə əsas prioritetlər Ukraynaya dəstək, siyasi məhbusların azad edilməsi və müharibə əleyhdarı rusların müdafiəsi olub. İştirakçılar Putin rejiminə qarşı sanksiyaların gücləndirilməsi, müharibə cinayətlərinə görə məsuliyyətin təmin edilməsi və Rusiyanın Ukraynaya qarşı təcavüzü ilə bağlı yaradılan beynəlxalq tribunalın işə başlamasının vacibliyini vurğulayıblar. Eyni zamanda Putindən sonrakı dövrdə Rusiyada demokratik keçid üçün yol xəritəsinin hazırlanması məqsəd kimi qeyd olunub.
Platformanın rübdə bir dəfə toplanması, AŞPA-nın siyasi qrupları ilə əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılması və Rusiya demokratik qüvvələri arasında daxili ünsiyyətin gücləndirilməsi planlaşdırılır. Təmsilçilik məsələsi açıq qalır və gələcəkdə platforma iştirakçılarının legitimliyini təmin etmək üçün seçki mexanizminin yaradılması müzakirə olunur. Platforma Avropada yaşayan və ya ölkəni tərk etmiş yüz minlərlə rusiyalının siyasi proseslərə cəlb edilməsi üçün potensial mexanizm kimi dəyərləndirilir.
Bu o deməkmi ki, Rusiyada hakimiuyət dəyişikliyinə açıq dəstək verilir?
Bu təşəbbüs daha geniş kontekstdə baxıldıqda, Rusiyada hakimiyyətin dəyişdirilməsinə açıq siyasi çağırışdan çox, mövcud rejimə alternativ düşüncə və aktorlarla əlaqə kanallarının açılması kimi dəyərləndirilir. Avropa Şurası və AŞPA uzun illərdir öz mandatını insan hüquqları, demokratiya və hüququn aliliyi prinsipləri üzərində qurur və rəsmi olaraq başqa ölkələrdə hakimiyyət dəyişikliyini dəstəklədiyini bəyan etmir. Bu səbəbdən Strasburqdakı platforma da hüquqi və siyasi baxımdan “rejim dəyişikliyinə dəstək” kimi yox, “demokratik qüvvələrlə dialoq” çərçivəsində təqdim olunur.
Eyni zamanda reallıq ondan ibarətdir ki, belə bir platformanın yaradılması mövcud Kremlin legitimliyinə dolayı yolla meydan oxuyur. Rusiya hakimiyyəti özünü ölkənin yeganə legitim təmsilçisi kimi təqdim etdiyi halda, Avropa institutlarının müxalif və müharibə əleyhdarı rus aktorlarını ayrıca tərəfdaş kimi qəbul etməsi siyasi baxımdan ciddi siqnaldır. Bu, “Putin Rusiyası ilə deyil, başqa bir Rusiya ilə danışmaq mümkündür” mesajını verir. Yəni açıq şəkildə hakimiyyət dəyişikliyi çağırışı edilməsə də, alternativ siyasi gələcəyin mümkün və müzakirə edilə bilən olduğu qəbul olunur.
Putindən sonrakı dövr üçün yol xəritəsinin müzakirə edilməsi də bu kontekstdə vacibdir. Bu, Qərbin Rusiyada sabah nə baş verəcəyinə biganə qalmadığını, potensial keçid dövründə xaosun yox, daha idarəolunan və demokratik bir prosesin olmasını istədiyini göstərir. Bu cür müzakirələr adətən hakimiyyət dəyişikliyini sürətləndirmək üçün yox, dəyişiklik baş verdiyi halda hansı prinsiplərin əsas götürülməli olduğunu müəyyənləşdirmək üçün aparılır.
Platformanın siyasi məhbuslar, müharibə cinayətləri və beynəlxalq tribunal mövzularını ön plana çıxarması isə Kremlin mövcud siyasətinin qanunsuz və qəbuledilməz olduğunu bir daha vurğulayır. Bu da faktiki olaraq indiki hakimiyyətin gələcəkdə legitim siyasi tərəfdaş kimi qəbul edilməyəcəyinə işarədir. Belə yanaşma birbaşa “hakimiyyət dəyişsin” deməsə də, “bu hakimiyyətlə normal münasibət mümkün deyil” xəttini gücləndirir.
Nəticə olaraq, bu platforma Rusiyada hakimiyyət dəyişikliyinə açıq və rəsmi dəstək anlamına gəlmir, amma mövcud rejimdən kənar siyasi alternativlərin tanınması və gələcək üçün hazırlanması deməkdir. Bu isə dolayı, ehtiyatlı və institusional formada verilmiş siyasi mövqedir. Avropa qurumları üçün əsas xətt dəyişmir: hakimiyyət dəyişikliyi Rusiyanın öz cəmiyyətinin işi kimi təqdim olunur, amma hansı dəyərlər üzərində baş verməli olduğu artıq indidən açıq şəkildə göstərilir.
Akif NƏSİRLİ
