Qulamhüseyn Əlibəyli: “Müstəntiq məhkəmə qərarı olmadan sui-istifadə hallarına yol verə bilər”
Azərbaycanda məhkəmə qərarı olmadan axtarış aparılması hallarının dairəsi genişlənəcək. Yeni qanun layihəsinə əsasən, təcili hallarda istintaq orqanının müstəntiqi məhkəmə qərarı olmadan axtarış və ya götürmə əməliyyatı keçirə biləcək.
Maraqlıdır, bu qərarın praktikada neqativ və pozitiv tərəfləri ola bilər? Məsələn, burada məhkəmədən qabaq müstəntiqə artıq səlahiyyətlər verilir. Yəni məhkəmənin qərarı olmadan müstəntiq axtarış aparmaq səlahiyyəti əldə edir. Bu, məhkəmənin bəzi səlahiyyətlərinin müstəntiqə verilməsi deməkdir. Məhkəmənin bəzi səlahiyyətlərinin müstəntiqə verilməsi, məhkəmə hakimiyyətinin prestiji baxımından nə kimi nəticələr verə bilər? Müstəntiqlərin bundan sui-istifadə məsələsində nə kimi neqativlərə gətirib çıxara bilər?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəylinin fikrincə, hazırda qüvvədə olan cinayət-prossesual qanunvericiliyə görə, axtarış və götürmə kimi istintaq hərəkətləri məhkəmənin qərarı əsasında həyata keçirilir: “Ancaq orada bir ifadə var ki, bir qayda olaraq məhkəmənin qərarı əsasında həyata keçirilir. Bu, o deməkdir ki, ayrı-ayrı hallarda məhkəmənin qərarı olmadan da hələ indinin özündə də axtarış aparmaq olar, müəyyən əşyaları predmetləri götürmək olar. Qanunvericilikdə bu hallar var. Bir neçə hal var ki, həmin hallarda müstəntiq özü birbaşa, təbii müəyyən qərar qəbul etməklə axtarış aparmaq səlahiyyətinə malikdir. Bu hallar şəxsiyyət və dövlət hakimiyyəti əleyhinə olan cinayətlərlə bağlı olan hallarda daha çox olur. Yəni bu cinayətin törədilməsini təsdiq edən, yaxud da sübut edə bilən əşyaların, predmetlərin gizlədilməsi ilə bağlı ola bilər. Bu cinayətləri törədən şəxslərin özlərinin gizlənməsi ilə bağlı ola bilər. İnsan həyatı üçün təhlükə olan vaxt belə hallar ola bilər. Yəni konkret olaraq 3-4 hallarda müstəntiq özü birbaşa axtarış aparmaq səlahiyyətinə malikdir. Qanunvericilikdə son yeniliklər isə ondan ibarətdir ki, məhkəmə qərarı olmadan axtarış aparılması hallarının dairəsi genişləndiriləcək. Ümumilikdə, bunun həm müsbət, həm də mənfi cəhəti var. Müsbət cəhəti ondan ibarətdir ki, konkret olaraq axtarışda olan cinayətkarların yeri məlum olanda məhkəmə qərarını gözləmək gecikməyə səbəb ola bilər. Cinayət izləri silinə bilər. Axtarışda olan şəxs gizlənə bilər. Bu isə istintaq üçün müəyyən mənfi nəticəyə gətirib çıxara bilər. Bu baxımdan müstəntiqin axtarış aparma və müsadirə etmə qərarı doğrudur, işin xeyrinədir. Ancaq belə hallarda sui-istifadə halları da istisna deyil. Müstəntiq məhkəmə qərarı olmadan sui-istifadə hallarına yol verə bilər. Praktikada belə sui-istifadə hallarına kifayət qədər rast gəlmək olur. Sui-istifadə hallarının önlənməsi üçün prokurorun iştirakının təmin edilməsi və bunun qanunvericiliyə daxil edilməsi lazımdır. Çünki prokuror qanunvericiliyin tələblərinə nəzarət etmək səlahiyyətinə malikdir”.
Vidadi ORDAHALLI
