Xaqani Cəfərli: "Ukraynaya qarşı cinayətkar müharibədən əvvəl Rusiyadan Avropaya ildə 190-210 milyard kubmetr qaz ixrac olunurdu"
ABŞ Avropada Rusiya qazından asılılığı azaltmaq məqsədilə yeni qaz nəqli layihələri üzərində işləyir. Bu layihələr çərçivəsində ABŞ qazının alternativ marşrutlarla Avropaya çatdırılması planlaşdırılır. Nəticədə “Qazprom”un Avropa bazarındakı payının azalacağı gözlənilir.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu proses Türkiyədən keçən “Türk axını” qaz kəmərinin də əhəmiyyətini azalda bilər. Çünki Avropaya yeni qaz mənbələri və marşrutları daxil olduqca, Türkiyənin tranzit ölkə kimi rolu zəifləyə bilər. Bu isə təkcə Rusiyaya deyil, eyni zamanda Türkiyənin enerji mərkəzinə çevrilmək planlarına da mənfi təsir göstərə bilər.
Ümumilikdə, ABŞ-ın Avropada qaz təchizatını şaxələndirmə siyasəti regionda mövcud enerji balansını dəyişir və həm Rusiya, həm də Türkiyə üçün iqtisadi və geosiyasi nəticələr yaradır.
ABŞ Bosniyadan Xorvatiyaya qaz kəməri çəkməyi planlaşdırır ki, bu xətt vasitəsilə ABŞ qazından istifadə edilsin. Sözügedən boru xətti reallaşarsa, “Türk axını”nın əhəmiyyəti azala bilər. Halbuki hazırda Serbiya üzərindən Bosniyaya, Macarıstana, Slovakiyaya və digər ölkələrə qaz nəql edilir. ABŞ-ın 200 milyon dollarlıq bu layihəsi həm Rusiyanın, həm də Türkiyənin maraqlarına zərbə vuracaq. Bu layihədən hansı perspektivlərin gözlənildiyi maraq doğurur.
Bakı-Xəbərə məsələni şərh edən politoloq Xaqani Cəfərli bildirib ki, Rusiyanın Avropaya qaz ixracı 1975-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb: "Qeyd edim ki, 1975-ci ildə Sovet İttifaqı Avropaya 19,3 milyard kubmetr qaz satmışdı. Bu hadisədən 51 il sonra Rusiyanın Avropaya qaz satışı təxminən 18,1 milyard kubmetrə qədər azalıb. Halbuki Ukraynaya qarşı cinayətkar müharibədən əvvəl Rusiyadan Avropaya ildə 190-210 milyard kubmetr qaz ixrac olunurdu. Gələn ilin noyabrın 1-dək Avropa İttifaqı Rusiya qazından tamamilə imtina edəcək. Ona görə də Macarıstan və Slovakiya Rusiya qazını ala bilməyəcək. Çox güman ki, Bosniya da eyni yolu seçəcək.
Türkiyənin enerji qovşağına çevrilməsi ilk gündən reallıqdan uzaq bir ideya idi. Avropa İttifaqının qanunvericiliyinə görə, Aİ-dən kənarda yerləşən qaz qovşağı birbaşa Aİ bazarına qaz sata bilməz. Ankaranın qaz qovşağı təşəbbüsünün reallaşmasının mümkün olmadığı ekspertlərə məlum olsa da, Türkiyə və Azərbaycan mediasında bu mövzuda əsassız təbliğat aparılırdı.
Hazırda dünya enerji bazarları, o cümlədən enerji dəhlizləri yenidən dizayn edilir. Rusiya bu bazarlardan və enerji dəhlizlərindən kənarlaşdırılır. Türkiyənin bu prosesdə iştirakı isə olduqca məhduddur. Yeni enerji dəhlizləri ümumiyyətlə Türkiyədən yan keçəcək. Ankaranın yanlış siyasəti onun Avropa və Qərb ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrini zəiflədir. Yeganə müsbət məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan dünya enerji bazarlarının və enerji dəhlizlərinin yenidən formalaşdırılmasından faydalanacaq."
Akif NƏSİRLİ
