Tramp jurnalistlərə deyib ki, İranla bağlı planlarını müttəfiqlərlə paylaşmırlar və bunu etsələr, həmin planları jurnalistlərlə bölüşməkdən daha pis nəticələr yarana bilər. Bu ifadə faktiki olaraq ABŞ-ın öz müttəfiqlərinə, xüsusilə də NATO üzvlərinə etimadsız yanaşdığını açıq şəkildə göstərir. Trampın bu sözləri təkcə diplomatik etikaya zidd deyil, həm də onun müttəfiqlərinə qarşı açıq nifrət və yuxarıdan aşağı baxış sərgilədiyini ortaya qoyur. Buna baxmayaraq, müttəfiqlər bu münasibətə demək olar ki, heç bir açıq reaksiya vermədilər, sanki heç nə olmamış kimi susdular. Bu susqunluq kənardan baxanda həm alçaldıcı, həm də anlaşılmaz görünür və “niyə?” sualını qaçılmaz edir.
Əslində isə bu cür reaksiyasızlıq beynəlxalq siyasətdə tez-tez rast gəlinən, şüurlu şəkildə seçilmiş davranışdır. NATO üzvlərinin böyük əksəriyyəti təhlükəsizlik baxımından ABŞ-a ciddi dərəcədə bağlıdır. Hərbi texnologiyalar, kəşfiyyat məlumatları, strateji planlaşdırma və xüsusilə də Rusiyaya qarşı çəkindirici güc məsələsində ABŞ həlledici rol oynayır. Belə bir asılılıq fonunda Vaşinqtona qarşı açıq etiraz etmək münasibətləri riskə atmaq deməkdir və bir çox Avropa ölkəsi bu riski almağa hazır deyil. Onlar üçün diplomatik səviyyədə udulan təhqir, real təhlükəsizlik itkisindən daha az zərərli görünür.
Digər tərəfdən, Trampın danışıq tərzi qeyri-ənənəvi, sərt və tez-tez təhqiredici olduğu üçün müttəfiqlər onun bəyanatlarını çox vaxt ABŞ dövlətinin institusional mövqeyi kimi yox, daxili auditoriyaya hesablanmış siyasi ritorika kimi qəbul edirdilər. Yəni dedikləri ilə razılaşmasalar belə, ona açıq cavab verməməyi daha məqsədəuyğun sayırdılar. Bu, Trampın davranışını normallaşdırmaq yox, onun yaratdığı zərəri minimuma endirmək cəhdi idi.
Bundan əlavə, NATO daxilində açıq mübahisə və söz savaşları alyansın zəif və parçalanmış görünməsinə səbəb ola bilərdi. İran, Rusiya və Çin kimi aktorların fəal olduğu bir dövrdə “birlik görüntüsü”nü qorumaq müttəfiqlər üçün daha prioritet idi. Bu səbəbdən bir çox ölkə ictimai səviyyədə susmağı, narazılığını isə qapalı diplomatik kanallar vasitəsilə bildirməyi seçirdi.
Ən vacib məqamlardan biri isə real alternativin demək olar ki, olmamasıdır. ABŞ-la açıq qarşıdurmaya getmək müttəfiqlər üçün təkcə siyasi deyil, həm də hərbi və iqtisadi baxımdan ağır nəticələr doğura bilərdi. Bu baxımdan onların susqunluğu zəiflikdən çox, məcburiyyətdən və soyuq siyasi hesablamadan irəli gəlirdi.
Nəticə etibarilə, müttəfiqlərin bu məsələdə “qanmaz kimi susması” Trampın dediklərini qəbul etdikləri anlamına gəlmir. Sadəcə olaraq, beynəlxalq münasibətlərdə bəzən susmaq danışmaqdan daha təhlükəsiz və daha “ağıllı” seçim sayılır, hətta bu susqunluq kənardan baxanda alçaldıcı və acizlik kimi görünsə belə.
Akif NƏSİRLİ
