Dekabrın 29-da Rusiya Xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzinin Azərbaycanın Rusiya Federasiyasındakı səfiri ilə görüşündə əsas müzakirə mövzuları həm Azərbaycanın sərnişin təyyarəsinin qəzası, həm də Rusiya vətəndaşlarının Azərbaycanda saxlanılması məsələsi olub. Lakin görüşdən əldə olunan nəticələr və açıqlamalar Moskvanın hələ də klassik hegemon davranış modeliin davam etdiyini ortaya qoyur.
Azərbaycanın mülki təyyarəsinin vurulması kimi ciddi və prinsipial hadisəyə dair Rusiya tərəfindən açıq məsuliyyət, üzrxahlıq və ya hüquqi-siyasi addımların atılmaması diqqət çəkir. Eyni zamanda, Rusiyada saxlanılan yüzlərlə Azərbaycan vətəndaşının hüquqları məsələsi əsas müzakirə predmetinə çevrilmir, yalnız Rusiya vətəndaşlarının azadlığa buraxılması tələb olunur. Bu yanaşma dialoqun bərabərhüquqlu deyil, “tələb edən-yerinə yetirən” modeli üzərində qurulduğunu göstərir.
Moskvanın ritorikasında qarşılıqlı məsuliyyət anlayışının olmaması da seçilən siyasətin xarakterini ortaya qoyur. Əgər Rusiya bərabər tərəfdaşlıqdan danışmaq niyyətində olsaydı, Azərbaycan təyyarəsinin vurulması ilə bağlı hüquqi-siyasi addımlar atmalı və ya kompensasiya mexanizmlərini təqdim etməli idi. Bunun əvəzində yalnız öz vətəndaşlarının azad olunmasını tələb etmək bərabərhüquqlu mövqedən danışmaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər.
Bütün bunlar Rusiyanın postsovet məkanına baxışında hələ də “xüsusi nüfuz zonası” məntiqinin qaldığını göstərir. Moskva mesaj verir ki, region ölkələrinin problemləri yalnız Rusiya maraqları ilə üst-üstə düşdükdə prioritet olacaq. Bu, hegemonluğun yumşaq deyil, açıq formada ifadəsi kimi qiymətləndirilir.
Nəticə etibarilə, Qaluzinin açıqlaması Rusiyanın regionda bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq modelinə keçmədiyini, köhnə siyasi reflekslərin davam etdiyini nümayiş etdirir. Azərbaycanla münasibətlərin real normallaşması yalnız Rusiya öz məsuliyyət daşıdığı məsələləri açıq şəkildə qəbul etdikdə və dialoqu qarşılıqlı hörmət əsasında qurduqda mümkündür. Əks halda bu cür çağırışlar hegemonluğun zəifləməsi yox, onun hələ də öz təsir dairəsini qorumağa çalışması kimi qiymətləndiriləcək.
Akif NƏSİRLİ
