Axrıncı açıqlamalar göstərir ki, Ermənistan rəhbərliyi xarici siyasətdə mümkün qədər çox mərkəzlə paralel strateji münasibətlər qurmaq xəttini davam etdirir. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baqainin “milli maraqlar” vurğusu ilə verdiyi açıqlama da Tehranın bu məsələyə ehtiyatlı və praqmatik yanaşdığını ortaya qoyur. İran Ermənistanla münasibətləri müsbət qiymətləndirsə də, strateji tərəfdaşlıq kimi daha dərin formatlara keçidin avtomatik olmadığını açıq şəkildə ifadə edir.
Ermənistanın artıq ABŞ ilə Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası, Avropa İttifaqı ilə isə Strateji Tərəfdaşlıq Gündəliyi imzalaması fonunda indi də İranla oxşar sənəd imzalamaq niyyəti Paşinyanın çoxvektorlu siyasətinin daha da genişləndirildiyini göstərir. Lakin bu siyasət qısa müddətdə manevr imkanları yaratsa da, uzunmüddətli perspektivdə ciddi ziddiyyətlər doğurur. Strateji tərəfdaşlıq sadəcə diplomatik jest deyil, siyasi, təhlükəsizlik və geosiyasi öhdəliklər deməkdir və bu öhdəliklər bir-biri ilə toqquşa bilər.
Rusiya faktoru bu kontekstdə hələ də həlledici olaraq qalır. Ermənistanın təhlükəsizlik sistemi, hərbi infrastrukturu və iqtisadi əlaqələri böyük ölçüdə Moskvadan asılıdır. ABŞ və Aİ ilə yaxınlaşma Rusiyada etimadsızlıq yaradır və bu, təzyiq mexanizmlərinin işə düşməsi risqini artırır. Son illərin hadisələri də göstərdi ki, Qərb strukturları hələlik Rusiyanın regiondakı rolunu tam şəkildə əvəz edə bilmir və bu, Ermənistan üçün ciddi təhlükəsizlik boşluğu yaradır.
İranla strateji tərəfdaşlıq ideyası isə daha çox balanslaşdırıcı element kimi çıxış edir. Tehran üçün Ermənistan Cənubi Qafqazda tranzit və geosiyasi bufer roluna malikdir. Eyni zamanda, İran Qərb blokuna açıq şəkildə yaxınlaşan bir ölkə ilə dərin strateji ittifaqa girməkdə ehtiyatlı davranır. Baqainin açıqlamalarında “diqqətli düşünmə” və “qarşılıqlı maraqlar” ifadələrinin ön plana çıxması məhz bu ehtiyatlı yanaşmanın göstəricisidir.
Bütün bunların fonunda Ermənistanın daxili resursları da bu cür çoxşaxəli və mürəkkəb xarici siyasəti uzun müddət daşımaq üçün kifayət qədər güclü görünmür. İqtisadi potensialın məhdudluğu, təhlükəsizlik zəmanətlərinin qeyri-müəyyənliyi və diplomatik çəkisinin zəifliyi Ermənistanın böyük güclər arasında davamlı balans siyasəti aparmasını çətinləşdirir. Belə strategiyalar adətən daha geniş resurslara malik regional və ya orta güclər üçün effektiv olur.
Nəticə olaraq, Paşinyanın ABŞ, Aİ, Rusiya və İranla paralel strateji tərəfdaşlıq qurmaq cəhdi hazırkı mərhələdə taktiki manevr kimi dəyərləndirilə bilər. Lakin bu xəttin uzunmüddətli perspektivdə davamlı olması inandırıcı görünmür. Gec-tez Ermənistan qarşısında daha aydın və konkret geosiyasi seçim zərurəti yaranacaq və bu seçim ölkənin həm regional mövqeyinə, həm də təhlükəsizlik arxitekturasına birbaşa təsir göstərəcək.
Akif NƏSİRLİ
