Məlum həqiqətdir ki, ABŞ-Azərbaycan münasibətləri qarşısında ən böyük maneələrdən biri “Azadlığa dəstək aktı”na 907-ci düzəlişdir. Lakin cari ilin avqustunda Amerika və Azərbaycan liderlərinin tarixi Vaşinqton görüşündə bu maddənin ləğvi məsələsi də gündəmə gəldi və Donald Tramp 907-ci düzəlişin icrasını bir il dayandırmaqla bağlı sənəd imzaladı.
Xatırladaq ki, iki ölkə arasında əlaqələrin ruhuna uyğun olaraq illərdir onun dayandırılması prosesi hər il yenilənirdi. Lakin Bayden administrasiyası bu maddədən Azərbaycana qarşı təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək məqsədilə onun yenilənməsini dayandırdı. Nəhayət bu ilin sonlarına yaxın ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvü Anna Paulina Luna 907-ci düzəlişi tam ləğv etməyə yönəlmiş qanun layihəsini təqdim edib. Xatırladaq ki, 1992-ci ildə qəbul olunmuş bu düzəliş Azərbaycana ABŞ dövlət yardımının göstərilməsini qadağan edir. Rəsmi Bakı Azərbaycanla-ABŞ arasında münasibətlərin inkişaf perspektivləri, Azərbaycanın geniş regionda artan rolu nəzərə alınaraq, ABŞ tərəfinin bu düzəlişin tamamilə ləğv edilməsi istiqamətində əməli addımlar atacağına ümidvar olduğunu bəyan edib. Məsələ ilə bağlı ukraynalı politoloq Aleksandr Kovalenko bildirir ki, 907-ci düzəlişin ləğvi çox mühüm bir addım olacaq: “Əslində, bu gün biz Bakı ilə Vaşinqton arasında ikitərəfli münasibətlərin inkişafını görürük. Buna görə də, əslində, Azərbaycanın bundan sonra inkişafının hər hansı şəkildə məhdudlaşdırılması yolverilməzdir. Bu, çox güman ki, hüquqi cəhətdən bürokratik səhvdir”. Onun sözlərinə görə, Donald Tramp Bakı ilə münasibətlərə açıqdır: “Son vaxtlar qeyd etdiyimiz kimi, onun Azərbaycan lideri İlham Əliyevlə kifayət qədər yaxşı əlaqəsi var.
Bu baxımdan, əlbəttə ki, bu günə qədər faktiki olaraq köhnəlmiş və artıq sadəcə yersiz olan 907-ci düzəlişin ləğvi çox mühüm bir addım olacaq”. A.Kovalenkonun fikrincə, bu, zamana bağlı məsələdir: “İstənilən Qərb demokratiyası, özünü mütərəqqi və inkişaf etmiş kimi göstərsə də, çox vacib bir mənfi cəhətə malikdir. Bu, bürokratik komponentdir və o, bəzən çox uzun müddətə uzana bilər. Düşünmürəm ki, bu, Azərbaycanın inkişafı, Bakı ilə ABŞ arasında əməkdaşlıq və Ermənistanla indi məhz müsbət istiqamətdə hərəkət edən ikitərəfli münasibətlərin bundan sonra da yaxşılaşması üçün hər hansı bir maneəyə çevriləcək. İrəvanın seçdiyi vektor düzgündür və o, həm Azərbaycanın, həm də Ermənistanın maraqlarına uyğundur. Bu, Mərkəzi Asiya, Avropa və ABŞ arasında regionda daha qlobal inkişaf və müəyyən əsas təsir məsələsidir”.
Türkiyənin enerji strategiyaları və siyasətləri araşdırma Mərkəzinin baş katibi Oğuzxan Akyener isə qeyd edir ki, ABŞ Konqresinin 1992-ci ildə erməni lobbisinin təşəbbüsü ilə qəbul etdiyi “Azadlığa Dəstək Aktı”na 907-ci düzəlişin ləğv edilməsi Vaşinqton ilə Bakı arasında daha sıx əməkdaşlığa yol açacaq. ABŞ Azərbaycanla, o cümlədən terrorizmlə mübarizə sahəsində fəal əməkdaşlıq edə biləcək. O, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh prosesində Orta Dəhlizin mühüm halqası kimi Cənubi Qafqazın potensialının açılmasına töhfə verən irəliləyişlərə diqqət çəkib: “907-ci düzəlişin ləğv edilməsi uzunmüddətli perspektiv layihələrə yönəlmiş bir çox xarici investorlar üçün də stimul olacaq”. Ekspert ABŞ hakimiyyət nümayəndələrinin Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinə xələl gətirilməsinin yolverilməzliyi ilə bağlı bəyanatlarını da xatırladıb: “Vaşinqtonda sülh prosesinin təşviqində və Cənubi Qafqazda əlaqələrin normallaşdırılmasında maraqlı olduqlarını gizlətmirlər, TRİPP layihəsinin həyata keçirilməsinin əhəmiyyətini vurğulayırlar. Donald Tramp administrasiyası Azərbaycanı ABŞ-ın regionda tərəfdaşına və müttəfiqinə çevirməyə hazır olduğunu nümayiş etdirir ki, bu da təkcə Cənubi Qafqaza və Türkiyəyə deyil, bütün Türk dünyasına fayda vəd edir”. Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş səfiri, Hulusi Kılıç vurğulayır ki, ABŞ Konqresi tərəfindən 1992-ci ildə erməni lobbisinin təşəbbüsü ilə qəbul edilmiş “Azadlığa Dəstək Aktı”na 907-ci düzəliş, nəhayət, “Tarixin zibilliyi”nə atılmalıdır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması üzrə dialoq və səylər fonunda belə bir düzəlişin olması elementar məntiqə ziddir. O qeyd edib ki, Bakıya münasibətdə qərəzli qərar ABŞ qanunvericiləri tərəfindən Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsinin erməni işğalı altında olduğu, yüz minlərlə azərbaycanlının isə qaçqın və məcburi köçkünə çevrildiyi dövrdə qəbul edilib: “Təcavüz və işğalla qarşılaşan ölkəyə qarşı məhdudiyyətlərin tətbiq edilməsinin özü həddindən artıq subyektivliyin və ədalətsizliyin təzahürü oldu”. H.Kılıç Qarabağ münaqişəsinin başa çatması ilə Bakı ilə İrəvan arasında möhkəm sülh üçün imkanların formalaşdığını, bunun isə 907-ci düzəlişin gündəmdə saxlanılmasını absurd etdiyini bildirib.
Ekspert Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Vaşinqton görüşünü xatırladıb. Bildirib ki, bu görüş çərçivəsində Ağ Evdə sülh sazişi paraflanıb və ABŞ Prezidentinin iştirakı ilə dövlət başçıları əlaqələrin normallaşdırılması prosesinə sadiq olduğunu bəyan ediblər. H.Kılıç 907-ci düzəlişi həm Cənubi Qafqazda münasibətlərin normallaşmasına, həm də Azərbaycan ilə ABŞ arasında ikitərəfli əlaqələrə xələl gətirən “keçmişin rudimenti” adlandırıb. “Ağ Evin rəhbəri Donald Trampla Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev arasında dostluq münasibətləri hamıya məlumdur. Yaranmış vəziyyətdə ən doğru qərar Amerika lideri administrasiyası tərəfindən ABŞ Konqresinə 907-ci düzəlişin tam ləğv edilməsi təklifinin göndərilməsi görünür”. O qeyd edib ki, anti-Azərbaycan düzəlişinin mövcudluğu da Cənubi Qafqazda mövqelərinin TRİPP layihəsi vasitəsilə möhkəmləndirilməsinə səy göstərən ABŞ-ın özünün maraqlarına zidddir.
Nahid SALAYEV
