NATO-nun baş katibi Mark Rutte bu yaxınlarda bir çıxışında “Rusiyanın növbəti hədəfi bizik” deyə xəbərdarlıq edib. 2025-ci ildə Avropanın aparıcı rəsmiləri, kəşfiyyat qurumları da Rusiya ilə birbaşa münaqişə ilə bağlı xəbərdarlıqlar səsləndiriblər.
Fevralda Danimarka kəşfiyyatı, iyunda Almaniyanın aparıcı generalı, noyabrda onun polşalı həmkarı Rusiyanın özünü Qərblə münaqişə içində görməsi, NATO-ya qarşı müharibəyə hazırlaşması barədə açıqlamalar dilə gətiriblər. Rutte isə bu haqda daha tez-tez danışıb. O, yanvarda NATO üzvlərini müdafiə xərclərini artırmağa, ya da rus dili kurslarına yazılmağa çağırırdı. İyunda isə deyirdi ki, hücum Çinin Tayvana həmləsi ilə koordinasiya oluna bilər. Britaniyanın Moskva və Kiyevdə keçmiş attaşesi Con Formen bildirib: “Bu haqda çox düşünmüşəm, çünki Rusiyanın NATO-ya hücum edə biləcəyi, yaxud bunu istəməsinə dəlil yoxdur. Məncə, bir çox siyasətçilər və hərbçilər Rusiya təhdidi spektrindən daha prozaik səbəblər üçün yararlanırlar: Rutte NATO üzvlərini xərcləmə öhdəliklərinə əməl etməyə həvəsləndirmək istəyir. Polşalılar öz ərazilərində daha çox NATO qüvvəsi istəyirlər”. Digər skeptiklər isə Rusiyanın dörd ilə yaxındır gedən müharibədə Ukraynanı zəbt edə bilmədiyini deyirlər. Finlandiya Beynəlxalq Məsələlər İnstitutundan Teemu Tammikko qeyd edir: “Rusiya indiki məqamda NATO-ya hücum niyyətində, yaxud bunu bacaracaq gücdə deyil. Vladimir Putinin hakimiyyətdə qalması xarici təhdiddən asılıdır, bu isə o deməkdir ki, uzunmüddətli perspektivdə hansısa birbaşa hərbi provokasiya da mümkündür, xüsusilə əgər Ukraynada müharibə dondurularsa”. Bəziləri isə bunun artıq baş verməkdə olduğunu deyirlər, Rusiyanın NATO-nin hava məkanına dron müdaxilələrini göstərirlər. Beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert Rey Förlonq builki xəbərdarlıqların daha qaranlıq ssenarilərə işarə etdiyini bildirir. Avropa Xarici Əlaqələr Şurasının dekabrın 18-də yaydığı hesabatda Estoniyaya birbaşa hücum sarıdan qorxulardan söz açılır. Bunun ABŞ və NATO-nun digər müttəfiqlərinin savaş hazırlığının sınağı ola biləcəyi deyilir. Hesabata görə, Avropada narahatdırlar ki, yerli siyasətə başı qarışan Amerika hökuməti tezliklə Avropanın müdafiəsində iştirakını azalda, yaxud şərtlər irəli sürə bilər. Estoniya isə kiçik, düzənlik, müdafiəsiz ölkə kimi təsvir olunur. 2016-cı ildə keçirilmiş bir hərbi təlim Rusiyanın bu ölkənin paytaxtını 60 saat ərzində tuta biləcəyini proqnozlaşdırmışdı. Amma o da qeyd olunur ki, Ukraynada müharibə bitəndən sonra Rusiyaya 5-10 il lazım olacaq ki, belə bir hücuma hazırlaşsın, yenidən silahlansın. Avropanın xəbərdarlıqlarını ABŞ rəsmilərinin təkrarlamaması da diqqət çəkir.
Yaxınlarda açıqlanmış ABŞ Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında deyilir ki, Avropa müttəfiqləri nüvə silahlarını çıxmaqla, demək olar, bütün göstəricilər üzrə Rusiya üzərində hərbi güc üstünlüyünə malikdir. Amma Rusiya ilə Avropa ölkələri arasında münaqişə riskini azaltmaq üçün ABŞ-ın diplomatik fəaliyyətinə ehtiyac da vurğulanırdı. Kreml rəsmiləri isə Avropa liderlərini müharibə qızışdırıcıları, militaristlər adlandırır, hər hansı hücum niyyətində olmadığını deyirlər. 2022-ci ilin fevralında Ukraynanın tammiqyaslı işğalı ərəfəsində də oxşar şərhlər səslənirdi. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov bildirir: “Rusiya ölkəmizə aid edilən hərbi məqsədlər güdmür”. O, bunun hər hansı razılaşmada hüquqi öhdəlik kimi götürməyə hazır olduqlarını da əlavə edib. Di gəl, belə bir öhdəliyi Qərbdə çoxları çətin ki ciddiyə alarlar. Rusiya 1994-cü il Budapeşt Memorandumunu imzalayıb, Ukrayna sərhədlərinə hörmətlə bağlı öhdəlik götürüb. Sonrası bəllidir. Axı həm də hər şey bir şəxsdən asılıdır. RUSI müdafiə və təhlükəsizlik təhlil mərkəzindən Elizabet Brou bildirir: “Bilirik ki, Rusiya demokratik ölkə deyil. Vladimir Putin NATO üzvü olan, yaxud olmayan Avropa ölkəsinə hücum etmək qərarı verə bilər. Ona görə də Avropada hərbi liderlər deyirlər ki, sabah baş verə biləcək şeyə hazırlaşmalıyıq. Beş il, 10 il sonra baş verə bilər, verməyə də bilər, amma yenə də arxayın oturmaq olmaz”. Məsələ ilə Britaniyanın "The Economist" jurnalı Baltik dənizinin Rusiya ilə NATO arasında potensial münaqişə üçün əsas əraziyə çevrildiyini yazıb. Jurnalda burada sualtı infrastrukturun zəifliyi və alyansın onu qorumaqda çətinliklər üzləşdiyini vurğulayır. Regionun əhəmiyyəti enerji və telekommunikasiya qurğularının yüksək konsentrasiyasından irəli gəlir. Finlandiya və Estoniyanı birləşdirən “Balticconnector” və Norveç qazını Polşaya daşıyan “Baltic Pipe” boru kəmərləri dəniz dibi boyunca uzanır. Bölgədə çoxsaylı elektrik və rabitə kabelləri də mövcuddur. Dənizdə on mayeləşdirilmiş təbii qaz terminalı fəaliyyət göstərir, iki yeni terminal isə tikilməkdədir. Danimarka, Almaniya və Polşa sahillərində dəniz külək elektrik stansiyaları sürətlə inkişaf edir. Jurnal yazır ki, NATO Baltik dənizində ənənəvi dəniz gücündə açıq üstünlüyə malik olsa da, Rusiyanın xaos yaratmaq üçün vasitələri var. Bölgədə 2023-2024-cü illər arasında infrastruktura qarşı ən azı 11 şübhəli "təxribat" aktı qeydə alınıb. Bu hadisələrin bəziləri Rusiyanın kölgə donanması ilə əlaqələndirilir. Ən ciddi hadisələr arasında təmiri aylarla çəkən “Balticconnector” təbii qaz boru kəmərindəki zədə və Finlandiya ilə Estoniya arasındakı elektrik kabelindəki zədələr olub. Rusiya istisna olmaqla, Baltik dənizi sahilindəki bütün dövlətlərin NATO üzvü olmasına baxmayaraq, Moskvanın "hibrid hücum" imkanlarını qoruduğu bildirilir. Region ölkələri bu təhlükəyə cavab olaraq təhlükəsizlik tədbirlərini artırırlar. Ötən ay Polşa parlamenti donanmaya hətta ərazi sularından kənarda belə vacib infrastrukturu qorumaq üçün güc tətbiq etməyə icazə verən qanun qəbul etdi. İsveç Əməliyyat Qərargahının rəisi kapitan Marko Petkoviç bu ayın əvvəlində Rusiyanın Baltik dənizindəki hərbi mövcudluğunu gücləndirdiyini bildirib.
Nahid SALAYEV
