Azərbaycanın ərəb dünyasında mövqeyinin güclənməsi son illərdə ölkənin həyata keçirdiyi balanslaşdırılmış, çoxşaxəli və praqmatik xarici siyasətin mühüm nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilir.
Yaxın Şərq və Şimali Afrika regionu ilə münasibətlərin dərinləşdirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasına, siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına şərait yaradır. Bu proses təkcə ikitərəfli əlaqələrin inkişafı ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda Azərbaycanın İslam dünyasında etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunmasını möhkəmləndirir.
Azərbaycanın ərəb ölkələri ilə münasibətlərində siyasi dialoqun güclənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkə rəhbərliyinin ərəb dövlətlərinə etdiyi rəsmi səfərlər, yüksək səviyyəli görüşlər və imzalanan əməkdaşlıq sənədləri qarşılıqlı etimadın artmasına xidmət edir. Azərbaycan ərəb dünyasında beynəlxalq hüquqa, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərinə əsaslanan mövqeyi ilə seçilir. Məhz bu prinsipial mövqe bir çox ərəb ölkələri tərəfindən dəstəklənir və Azərbaycanı regionda etibarlı siyasi tərəfdaş kimi ön plana çıxarır. Məsələ ilə bağlı Misirin Mərkəzi Asiya və Qafqaz üzrə eksperti, tədqiqatçı Əhməd Abdah Tarabeyk bildirir ki, Azərbaycanın ərəb dünyası ilə möhkəm tarixi əlaqələri mövcuddur və bu münasibətlər 1991-ci ildə müstəqillik əldə edildikdən sonra daha da inkişaf edib: “Azərbaycan öz əlaqələrini və Şərq-İslam kimliyini bərpa etməyə çalışıb ki, bu da Azərbaycanla ərəb dövlətləri arasında beynəlxalq təşkilatlar, ilk növbədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində sıx əməkdaşlığa gətirib çıxarıb. Bu fəal yanaşma Azərbaycanın aparıcı İslam ölkələri tərəfindən etimad qazanmasını təmin edib və onun D-8 qrupuna üzv olmasına zəmin yaradıb”. Ekspert xatırladır ki, prezident İlham Əliyev 2014-cü ilin dekabrında Qahirədə keçirilən D-8 sammitində iştirak edərək üzv dövlətlər olan Banqladeş, Misir, İndoneziya, İran, Malayziya, Nigeriya, Pakistan və Türkiyə arasında iqtisadi və ticarət əməkdaşlığının gücləndirilməsini qarşıya məqsəd qoyub: “Bu da inkişaf etməkdə olan İslam ölkələri arasında qarşılıqlı əlaqə və mübadilə imkanlarının genişlənməsinə xidmət edib. 2020-ci ildə baş vermiş Qarabağ müharibəsindən və öz torpaqlarını işğaldan azad etdikdən sonra Azərbaycan müasir tarixində yeni mərhələyə qədəm qoyub. Dünya Azərbaycanı milli maraqlarını qoruya bilən, Qafqazda sülhün möhkəmlənməsinə töhfə verən və regionda fəal, təsirli rol oynayan güclü dövlət kimi qəbul etməyə başlayıb. Azərbaycan SOCAR kimi nəhəng şirkətin fəaliyyəti sayəsində enerji sektorunda əsas oyunçulardan birinə çevrilib. Şirkət bu gün aparıcı qlobal enerji korporasiyaları ilə rəqabət aparır. SOCAR Qafqaz regionundan kənarda fəaliyyətini genişləndirərək Şərqi Aralıq dənizi qaz şirkəti ilə tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq sazişi imzalayıb. Bu saziş SOCAR-ı hasilat və istehlak baxımından dünyanın ən mühüm regionlarından birində qaz sektorunun fəal iştirakçısı kimi mövqeləndirir. Bu da onunla bağlıdır ki, Azərbaycan qlobal enerji bazarında əsas oyunçulardan biridir”. Bununla yanaşı, Əhməd Abdah Tarabeyk bildirir ki, son illər Azərbaycanın Afrikada da rolu nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb və bu fəallıq siyasi, iqtisadi, hətta hərbi sahələri əhatə edir: “Azərbaycan Cibuti ilə hərbi istehsal sahəsində hərbi əməkdaşlıq sazişi imzalayıb. Cibuti Şərqi Afrikanın əsas ölkələrindən biridir və bu, ilk növbədə onun Afrika Buynuzunda, Qırmızı dənizlə Hind okeanını birləşdirən Bab-əl-Məndəb boğazı yaxınlığında yerləşməsi ilə bağlıdır. Bu amil Azərbaycanın geosiyasi rolunun təkcə Qafqaz regionu ilə məhdudlaşmadığını, həm Yaxın Şərqdə, həm də Afrikada əhəmiyyətli mövqeyə malik olduğunu göstərir”.
İqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycanın həm Yaxın Şərqdə, həm də Afrikada mövqeyinin möhkəmlənməsində əsas amillərdən biridir. Enerji sahəsində əməkdaşlıq, investisiya layihələri, ticarət dövriyyəsinin artırılması və birgə biznes təşəbbüsləri qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əlaqələri dərinləşdirir. Azərbaycan artıq ərəb ölkələrinin investisiya fondları üçün cəlbedici bazar kimi çıxış edir, eyni zamanda özü də ərəb ölkələrinin iqtisadi potensialından faydalanmağa çalışır. Xüsusilə bərpa olunan enerji, logistika, kənd təsərrüfatı və turizm sahələrində əməkdaşlıq yeni imkanlar açır. Qeyd olunduğu kimi 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın artan siyasi çəkisi Yaxın Şərqdə da aydın şəkildə hiss olunur. Bir çox Yaxın Şərq ölkələrinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü açıq şəkildə dəstəkləməsi, postmünaqişə dövründə bərpa və yenidənqurma proseslərinə maraq göstərməsi Bakının regional və qlobal nüfuzunun göstəricisidir. Azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən abadlıq-quruculuq layihələri və “Böyük Qayıdış” Proqramı Yaxın Şərq ölkələri üçün də maraqlı təcrübə kimi dəyərləndirilir. Azərbaycanın Yaxın Şərqdə mövqeyinin möhkəmlənməsində enerji diplomatiyası xüsusi yer tutur. Neft və qaz ixracı sahəsində etibarlı tərəfdaş kimi tanınan Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi məsələlərində məsuliyyətli mövqeyi ilə seçilir. Eyni zamanda, “yaşıl enerji” təşəbbüsləri Azərbaycanın Yaxın Şərq ölkələri ilə gələcək əməkdaşlığını daha da genişləndirir. Bu sahədə birgə layihələr regionlararası iqtisadi əlaqələri gücləndirir.
Samirə SƏFƏROVA
