Abutalıb Səmədov: “Bu suverenlik yalnız Ukraynanın öz nəzarətində olan torpaqlarına aiddir”
Noyabrın 30-da Floridada ABŞ və Ukrayna nümayəndə heyətləri arasında danışıqlardan sonra ABŞ prezidenti Donald Tramp Ukraynadakı müharibəyə son qoymaq üçün razılaşma perspektivləri ilə bağlı nikbinliyini bildirib.
Floridada ABŞ və Ukrayna rəsmiləri arasında keçirilən görüşdən sonra Donald Tramp Kiyevin “bəzi çətin kiçik problemləri” olduğunu, lakin müharibəyə son qoymaq üçün razılığa gəlmək üçün "yaxşı şans" gördüyünü deyib.
Ağ Ev rəhbəri mətbuata Ukraynanın "bəzi mürəkkəb kiçik problemləri" olduğunu bildirib və Ukraynanın dövlətə məxsus “Energoatom” şirkəti ətrafındakı korrupsiya qalmaqalının ölkəyə "kömək etmədiyini" qeyd edib. Tramp jurnalistin bunun sülh danışıqlarına təsir edib-etməyəcəyi ilə bağlı sualına cavab verməkdən imtina edib, lakin qısa müddət sonra əlavə edib: “Düşünürəm ki, razılaşma əldə etmək üçün yaxşı bir şans var”.
Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski ABŞ-da keçirilən danışıqlarda Ukrayna nümayəndə heyətinə rəhbərlik edən Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının (NSDC) katibi Rüstəm Umerovun hesabatını aldıqdan sonra görüş barədə müsbət fikirlərini bildirib.
“Danışıqların konstruktiv impulslu olması və bütün məsələlərin açıq şəkildə və Ukraynanın suverenliyinin və milli maraqlarının təmin edilməsinə yönəlmiş şəkildə müzakirə edilməsi vacibdir. Müharibəyə son qoymaq üçün addımların müəyyənləşdirilməsinə bu qədər intensiv şəkildə vaxt ayırdıqlarına görə ABŞ-a, Prezident Trampın komandasına və şəxsən özünə minnətdaram. Biz işləməyə davam edəcəyik", - deyə Zelenski sosial mediada yazıb.
Moskva və Kiyev arasında mümkün sülh müqaviləsinin şərtlərini müzakirə etmək üçün ABŞ və Ukrayna nümayəndə heyətləri arasında 30 noyabrda ABŞ Prezidentinin elçisi Stiven Vitkoffa məxsus Floridadakı Shell Bay Qolf Klubunda görüş keçirilib. Müzakirələrə ərazi məsələləri, Ukraynada seçkilərin vaxtı və digər mürəkkəb məsələlər daxil olub. Bu barədə “The Wall Street Journal” məlumat verib.
Danışıqlarda iştirak edən ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio nəticələri "çox məhsuldar" adlandırsa da, Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsində sülhə nail olmaq üçün daha çox iş görülməli olduğunu və Rusiyanın "tənliyin bir hissəsi" olmalı olduğunu qeyd edib. ABŞ-ın Dövlət katibi deyib: "Biz Ukraynanın daimi təhlükəsizliyə nail olmasına kömək etmək istəyirik. Və eyni dərəcədə vacib olan odur ki, orada əsl rifahın yeni bir dövrünün başlamasını görmək istəyirik".
Umerov öz növbəsində bildirib: “Ləyaqətli bir sülhün irəliləməsində və mövqelərimizin Amerika tərəfi ilə uyğunlaşdırılmasında əhəmiyyətli irəliləyişlər olub".
Ukrayna Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurası katibinin sözlərinə görə, "ABŞ Kiyevə çox güclü dəstək verib".
Ukrayna tərəfi “bəzi mütərəqqi dəyişikliklər var” deyir. Rubio deyir ki, təkcə müharibəni başa çatdırmaq yox, məsələnin Ukraynanın həm də suveren dövlət kimi inkişafına şərait yaradan bir formada yekunlamasını istəyirik. O, burada suverenlik sözünü işlədir. Tramp da bildirir ki, Ukraynada əsas məsələləri həll etmişik, amma Ukrayna üçün “bəzi kiçik və çətin problemlər var”. Kiçiklik hara, çətinlik hara? Burada çox ziddiyyətli məqamlar var. O fikir də işlədilir ki, biz hələ uzun müddət onun üstündə işləyəcəyik. Burada bir məsələ də var, diqqət çəkən iddialardan biri odur ki, Florida görüşündə Zelenskiyə seçki nəticəsində hakimiyyətdən çəkilmək təklif olunub.
Yəni orada Ukraynada seçkilər və ərazi məsələsi də müzakirə olunub.
Bu halda ola bilərmi, Zelenskiyə təklif olunsun ki, seçki keçirilsin və Zelenski seçki nəticəsində məğlub olub siyasi səhnəni tərk etsin? Amerika tərəfindən Zelenskiyə təklif edilibmi ki, seçki keçirilsin və seçki nəticəsində o, siyasi səhnədən getsin, biz Ukrayna məsələsini özümüz bildiyimiz kimi həll edək? Belə bir təklif ola bilərmi? Orada "seçki məsələsi də müzakirə olunub" fikri nəyə işarədir?
“Zelenski bu sənəd imzalanandan sonra Ukraynada yenidən seçkiyə getmək şansını itirir”
"Alyans" Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi ekspert Abutalıb Səmədov "Bakı-Xəbər"ə şərhində bildirdi ki, Tramp 28 bəndlik layihəni təqdim etdi və bilərəkdən bunu mətbuata sızdırdılar. “Rusiya, yoxsa ABŞ sızdırdı, bilinmir, amma hər halda belə bir addım atıldı. ABŞ-ın Rusiya və Ukrayna arasında imzalana biləcək sülh sazişinə münasibəti məlum oldu. O da məlum oldu ki, Trampın sülhə münasibəti ilə Putinin sülhə münasibəti arasında heç bir ciddi fərq yoxdur. Təsadüfi deyil ki, Rusiya prezidenti Təhlükəsizlik Şurasının iclasında bu yanaşmanı qəbul etdiyini söylədi. Yəni bu təkliflər toplusunun Rusiyanı qane etdiyini dedi. Təbiidir ki, bu, Ukraynanı qane edə bilməzdi, Avropanı da qətiyyən qane etməyib. Bir neçə görüş keçirildi. Əvvəlcə həm Ukrayna və Avropa ölkələri arasında danışıqlar getdi, həm birlikdə ABŞ nümayəndələri ilə Cenevrədə görüşdülər, sonra təkcə Ukrayna nümayəndə heyəti ilə Floridada bir raund görüşlər keçirildi. İndi ümidli bəyanatlar verirlər. Ancaq hadisələri, prosesi müşahidə edən ekspertlərə aydındır ki, vəziyyət ümidverici deyil. Əgər irəliləyiş varsa, bu, prinsipial olmayan məsələlərlə bağlı ola bilər, amma prinsipial məsələlərdə heç bir irəliləyiş yoxdur. Birinci məsələ Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərinin de-fakto Rusiyanın nəzarətində olmasının qəbul edilməsidir. Layihədə belə bir bənd var və hətta Donbasın bütünlüklə Rusiyanın ərazisi kimi tanınması öhdəliyi də mövcuddur. Yəni o əraziləri ki hələ Rusiya işğal etməyib, Trampın təqdim etdiyi layihəyə görə, Ukrayna o ərazini boşaldıb Rusiyaya verməlidir. Əvəzində Rusiya Zaporojye və Xersonla bağlı əvvəlki iddialarından imtina edir. Yəni bu iki vilayəti inzibati sərhədləri ilə deyil, real vəziyyətlə qəbul edir. Təmas xətti hardadırsa orada dayanmağa razılıq verir. Bu, Rusiyanın güzəştidir. Tramp Rusiyanın digər güzəşti ilə bağlı da qeyd edir ki, Rusiyanın güzəşti ondan ibarətdir ki, Rusiya müharibəni dayandırmaq öhdəliyi götürür. Yəni Ukrayna torpaqlarını işğal etmir. Rusiya tərəfindən çox “alicənab” addımdır. Ukraynanın qətiyyən qəbul edə bilməyəcəyi və Avropanın da qəbul etmədiyi növbəti tələb Ukrayna ordusunun sayının 600 minə endirilməsidir. Əslinə qalsa, 600 min rəqəmi də kifayət qədər böyük rəqəmdir və onu maliyyələşdirmək Ukraynanın imkanları xaricindədir. Ancaq Rusiyanın Ukrayna ordusunun sayını müəyyənləşdirməsi, təbii ki, qəbuledilməzdir. Bu səbəbdən Avropa 800 min olmasını tələb edir. Ancaq bunu necə maliyyələşdirəcəklər? Ukraynaya elə ciddi bir yardım da göstərə bilmirlər. Bu da başqa bir məsələdir”.
A.Səmədovun sözlərinə görə, təhlükəsizlik məsələsi ilə bağlı problemlər var və Ukrayna sənəddə təhlükəsizliyinin təminatı ilə bağlı məsələnin olmasını da tələb edir, ABŞ isə “bu barədə qərar sülh sazişi imzalanandan sonra veriləcək” deyir. O qeyd etdi ki, bu barədə müzakirələr sülh sazişi imzalanandan sonra başalayacaq. “Burada seçkilərlə bağlı da müəyyən məsələlər var. Birincisi, Rusiya sənədi Zelenskinin imzalamasını qəbul etmir, “Zelenski legitim deyil” deyir və tələb edir ki, bu sənədi başqa bir adam imzalasın. Yəni “Ukrayna parlamentinin sədri imzalaya bilər”-iddiası var. Məlum olduğu kimi, Zelenskinin prezidentlik müddəti təqribən bir ildən çoxdur ki, başa çatıb və konstitusiyada o müddətin artırılması proseduru yoxdur. Parlamentin müddətinin artırılması proseduru mövcuddur. Bu səbəbdən Rusiya tələb edir ki, sənədi Zelenski yox, parlamentin rəhbərliyi imzalasın. Təqdim olunan həmin layihədə imzalanmadan 100 gün sonra Ukraynada prezident seçkilərinin keçirilməsi tələbi var. Aydındır ki, Zelenski bu sənəd imzalanandan sonra Ukraynada yenidən seçkiyə getmək şansını itirir. Çünki daha əlverişli şərtlərlə təqdim olunan sülh razılaşmalarını, müavilələri qəbul etməyən və Ukraynanı bu duruma salan bir adamın, təbiidir ki, bundan sonra Ukraynada prezident olmaq şansı yoxdur. Üstəlik, korrupsiyada da onun əli olduğu hamıya məlumdur. Artıq ən yaxın ətrafı korrupsiyada ifşa olunub. Söhbət onun yaxın dostlarından biri olan Timur Mindiçdən, eyni zamanda Prezident Administrasiyasının rəhbəri Andrey Yermakdan gedir. Yermak artıq istefa verib, Zelenski də bu istefanı qəbul edib. Ancaq şübhəsiz ki, korrupsiya ilə bağlı proseslərin başında Zelenskinin özü dayanır. Bundan da ABŞ ona qarşı təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir. Əsas prinsipial məsələlər barədə heç bir razılıq yoxdur. Ukraynanın buna razı olmaq imkanı da mövcud deyil, buna heç kim razılıq verə bilməz. Ukraynanı məcbur etmək istəyirlər və çox təəssüf ki, əsas arqumentlərdən biri də Rusiyanın Ukrayna ərazilərini işğal etməkdə davam etməsidir. İkincisi də Zelenskinin korrupsiyaya bulaşmasıdır. Çox təəssüf ki, bu da var...”
A.Səmədovun bildirdiyinə görə, dekabrın 2-də Trampın nümayəndəsi Moskvaya gəlib, əsas danışıqlar Rusiya ilə aparılacaq, Rusiya əvvəlki layihədə göstərilən müddəaların qalmasını tələb edir, həm ərazilərlə, həm Ukrayna ordusunun, hərbçilərinin, texnikanın sayı və sairlə bağlı tələblərinin layihəyə salınmasını istəyir. ABŞ nümayəndəsinin Moskva səfərində təhlükəsizlik məsələsinin də müzakirə edildiyini ehtimal edən A.Səmədovun sözlərinə görə, bir məsələ aydındır, Ukrayna və Avropa Moskvada əldə olunan razılıqları qəbul etməyəcək, proses hələ uzanacaq. “Bu prosesin uzanması həm Zelenskinin, həm də Avropanın maraqlarına cavab verir. Eləcə də digər ölkələrin maraqlarına cavab verir ki, Rusiyanın başı hələ Ukraynada qarışsın, bu bir Ukraynanın maraqlarına cavab vermir, onun əraziləri işğal olunur. Ancaq rəhbər yerində olmayanda hər bir dövlət bu cür faciələr yaşaya bilər. Yalnız bir məsələni xüsusi vurğulamaq istərdim ki, 2022-ci il martın 27-də jurnalistlərlə söhbətində Zelenski etiraf etdi ki, müharibə ərəfəsində bizdən yalnız neytral olmağımız tələb olunurdu, biz onda qəbul etmədik, ancaq indi qəbul etməyə hazırıq. Ukrayna qarşısında yalnız Ukraynanın neytrallığı tələbi qoyulmuşdu, Ukrayna da bunu qəbul etmədi. İndi də neytrallıq tələbi var və o da tələb olunur ki, həm Ukrayna konstitusiyasında, həm də NATO sənədlərində bu öz əksini tapsın. Zelenski neytrallığı qəbul etmədi, amma indi onsuz da qəbul etmək məcburiyyətindədir. Başda ABŞ olmaqla, NATO ölkələrinin bir çoxu Ukraynanın NATO üzvü olmasını istəmir...”-deyə A.Səmədov qeyd etdi.
“Ukraynanın suverenliyi məsələsi müzakirələrdə öz əksini tapıb. Ancaq bu suverenlik yalnız Ukraynanın öz nəzarətində olan torpaqlarına aiddir, Rusiyanın işğal etdiyi torpaqlara Ukraynanın suverenliyi aid ola bilməz. Həmin sənədlərdə də, təklif olunan layihədə də digər ərazilərin faktiki Rusiyanın olduğunun tanınması tələbi var. İlk növbədə ABŞ bu ərazilərin de-fakto Rusiyanın olmasını qəbul etmək öhdəliyi götürür, Ukrayna çıxılmaz vəziyyətdədir, Avropa da yalnız özünü düşünüb müharibənin davam etməsini istəyir. Onu da anlayır ki, davam edən müharibə Ukraynanın yeni ərazilərinin işğal olunmasına gətirib çıxaracaq. Son nəticədə Ukrayna təslim aktına bənzəyən sülh sazişini imzalamaq məcburiyyətində qalacaq”-deyə A.Səmədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
