Ramil Məmmədli: “Yaxşı bilirlər ki, Çin sıradan çıxarılsa, daha sonra növbə onlara çatacaq”
Bir çox analitiklər, strateqlər belə hesab edirlər ki, Trampın bu gün apardığı siyasət bir sıra qarşıya qoyulan məqsədlərə hesablanıb. Yəni hazırkı Birləşmiş Ştatlar administrasiyasının Rusiyaya çox şeyi güzəştə getmək istəməsi, Ukraynanı reallıqlarla barışıb sülh müqaviləsi bağlamağa təhrik etməsi səbəbsiz deyil.
Tramp administrasiyasının prosesləri sürətləndirməkdə məqsədi sonda Rusiya ilə münasibətləri tam şəkildə qurmaq və Çinin üstünə yeriməkdir. Yəni Rusiyanı Çindən ayırmaq və bu ölkəni təkləyib zəiflətməkdir. Rusiya ilə birlikdə Çinə qarşı birgə mübarizə aparmaqdır.
O baxımdan nə dərəcədə düzgün ehtimaldır ki, Tramp Rusiya ilə razılaşır və bu ölkəni Çinə qarşı yönəltmək istəyir? Doğrudanmı Trampın strategiyasında belə bir hədəf ola bilər? Nə dərəcədə düzgün ehtimaldır ki, Tramp hansısa şərtlər daxilində Rusiyanı Çinə qarşı yönəldə biləcək? Nəzərə almaq lazımdır ki, 1949-cu ildə Çin Xalq Respublikası elan olunandan Rusiya ilə demək olar müttəfiqdir. Düzdür, Çin və Rusiya arasında ötən əsrin 60-cı illərindən başlayaraq bəzi fikir ayrılıqları olub, amma ümumi olaraq iki ölkə arasında xüsusi yaxınlıq olub. Üstəlik, Rusiyanın uzun illərdir ABŞ-la ənənəvi rəqib olduğunu nəzərə alsaq bu plan necə baş tuta bilər?
“Rusiya hakimiyyətinin Ukraynaya görə ABŞ-la sövdələşib Çini təkləməsi real görünmür”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən hərbi ekspert Ramil Məmmədli belə bir planın həyata keçməsini real hesab etmir: “Ümumilikdə, bəli, Birləşmiş Ştatların əsas hədəfi Çindir. Çünki son illər Çin iqtisadiyyatının əhəmiyyətli dərəcədə böyüməsi və bununla paralel Pekinin bir sıra qitələrdə artan nüfuz dairəsi ABŞ-ı narahat edir. Çin məhsulları nəinki Avropa İttifaqında, o cümlədən ABŞ-da da ciddi şəkildə yerli istehsala təsir edir. Bu gün Almaniyanın bir sıra aparıcı avtomobil şirkətləri böhran vəziyyətindədir. Çinin istehsal etdiyi avtomobillərlə bazarda rəqabət apara bilmir. Çin avtomobillərinin ucuz başa gəlməsi, bu sahəyə dövlət subsidiyalarının yönəldilməsi bu sahədə rəqabətin ciddi olmağından xəbər verir. Ona görə də Tramp Çində istehsal olunan məhsulların idxalına tətbiq edilən vergiləri artırır. Ancaq biz bir şeyi unutmamalıyıq ki, Tramp siyasətçidən çox biznesmendir. Onun bir sıra vədləri və qərarları populizmə söykənir. Tramp o zaman Moskvanı öz tərəfinə çəkə bilər ki, Rusiya bütün Ukraynanı ələ keçirsin və digər postsovet ölkələri Kremlin nüfuz dairəsinə keçsin. Bu isə mümkün deyil. Ən azından ona görə ki, Çin imkan verməz Orta Asiya ölkələri tamamilə Rusiyanın təsir dairəsində olsun. Bunu Avropa İttifaqı da istəməz. Bir məqamı unutmaq olmaz ki, 2000-ci ildən Rusiyada kəşfiyyatçılar hakimiyyətdədir. Onların necə imperiya zehniyyətinə malik olduğunu ötən illər ərzində bütün dünya gördü. Onlar yaxşı bilirlər ki, Çin sıradan çıxarılsa, daha sonra növbə Rusiyaya çatacaq. Nəticədə həm Rusiya parçalanacaq, həm də sərvətlərinə ABŞ yiyələnəcək. O baxımdan mövcud Rusiya hakimiyyətinin Ukraynaya görə ABŞ-la sövdələşib Çini təkləməsi real görünmür. Çünki ondan sonra Rusiyanı qorumaq mümkünsüz olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
