Xaqani Cəfərli: "BMT-nin ABŞ-nin təmsilçiliyi olmadan fəaliyyətini davam etdirə bilməsi mümkünsüzdür"
Əvvəllər ABŞ prezidenti Donald Tramp rasmi Vaşinqtonun BMT-yə hədsiz dərəcədə çox üzvlük haqqı ödədiyini, ölkənin BMT-dən çıxması istiqamətində düşüncələrinin olmasını, bu təşkilatın Amerika dövləti üçün əhəmiyyətsiz bir quruma çevrildiyini dilə gətirib.
İndi isə Respublikaçı senatorlar ABŞ-ın BMT-dən tamamilə çıxması haqqında qanun layihəsi təqdim ediblər. Bu barədə layihə müəlliflərindən biri olan Mayk Linin saytında dərc olunmuş sənədin mətnində deyilir. Layihədə qeyd olunur ki, Prezident Birləşmiş Millətlər Təşkilatına və ona rəsmi şəkildə bağlı olan bütün orqanlara, ixtisaslaşmış qurumlara, komissiyalara və digər orqanlara Birləşmiş Ştatların üzvlüyünü ləğv etməlidir.
Qanun layihəsi BMT və onun agentlikləri üçün maliyyənin kəsilməsini, ölkənin təşkilatın sülhməramlı missiyalarında iştirakdan imtinasını, Senatın razılığı olmadan ona yenidən daxil olmağın qadağan edilməsini nəzərdə tutur.
Senator Li “Fox” telekanalına deyib ki, təşkilat “ABŞ və onun müttəfiqlərinə hücum etmək” üçün “tiranların platformasına” çevrilib. O, Vaşinqtonun maraqlarını zərbə altında qoyan, Birləşmiş Ştatların əleyhdarlarını gücləndirmək üçün pul xərcləyən BMT-nin maliyyələşdirilməsinə son qoymağa çağırıb.
Mayk Li, həmçinin BMT-nin bu illər ərzində bütün diqqət və pula baxmayaraq, müharibələrin, insan hüquqlarının pozulmasının və pandemiyaların qarşısını ala bilmədiyini də vurğulayıb.
Amerikanın BMT-dən çıxması nə qədər realdır, ABŞ BMT-dən çıxsa dünyanı hansı perspektivlər gözləyir? Ümumiyyətlə, BMT Amerikasız fəaliyyətini davam etdirə bilərmi?
Baki-xeber.com saytının suallarına cavabında politoloq Xaqani Cəfərli bildirdi ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış dünya nizamının məhsuludur: "İndi artıq həmin dünya düzəni dağıldığı üçün onun məhsulu olan bütün struktur və mexanizmlər arabanın beşinci təkərinə çevrilib. Məsələn, BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasının tərkibi əsasən insan haqlarını ən çox pozan ölkələrdən ibarət formalaşır. Belə qurumların mövcudluğu formal xarakter daşıdığı kimi, effektli ola biləcək yeni struktur və mexanizmlərin yaranmasının da qarşısını alır.
BMT-nin effektsizliyini ən yaxşı bilən xalqlardan biri, bəlkə də birincisi Azərbaycan xalqıdır. Ermənistanın işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarından qeyd-şərtsiz çıxmasını nəzərdə tutan 4 qətnaməsi olsa da, İrəvan 30 ilə yaxın bir müddətdə həmin qətnamələri icra etmədi. BMT-nin də Ermənistan kimi kiçik və çoxsaylı problemləri olan bir ölkəni qətnamələrin icrasına məcbur edəcək mexanizmləri olmadı.
Bütün bunlar BMT-nin ömrünün bitdiyini təsdiqləyir. Artıq onun mövcudluğuna son vermək, daha effektli struktur və mexanizmlər yaratmağın vaxtı çatıb. ABŞ BMT-dən çıxsa, bu təşkilat faktiki olaraq dağılacaq. BMT-nin ABŞ-nin təmsilçiliyi olmadan fəaliyyətini davam etdirə bilməsi mümkünsüzdür. Əlbəttə, buna cəhdlər ola bilər. Amma bu heç bir fayda verə bilməz. BMT-nin dağılması ciddi nəticələr doğurmayacaq. BMT-ni əvəz edəcək yeni struktur isə yeni dünya düzəni formalaşmadan yarana bilməz. Əks halda bu, arabanın beşinci təkərinin yenilənməsindən başqa bir şey olmayacaq".
Dəniz NƏSİRLİ
