Ermənistanın xarici ticarət dövriyyəsini artıran əsas amil Avropa və digər ölkələrdən idxal edilən çip və digər mikrosxemlərin Rusiyaya ixrac edilməsidir
Son 3 il ərzində - Rusiya-Ukrayna müharibəsi başlayandan bəri Ermənistan iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf edir. Ötən il 4,1% artımla 74,3 milyard dollar ÜDM-i olan Azərbaycanda xarici ticarət dövriyyəsi 46,3 milyard dollar olduğu halda, Ermənistanda ÜDM 5,9 faiz artımla təxminən 25,8 milyard dollar, xarici ticarət dövriyyəsi isə 30,1 milyard dollar təşkil edib. Yəni Azərbaycanda xarici ticarət dövriyyəsi ÜDM-in 60%-ini, Ermənistanda isə bu göstərici ÜDM-in 116%-ini təşkil edir.
Başqa sözlə desək, Ermənistanda xarici ticarət dövriyyəsi UDM-dən 4,2 milyard dollar çoxdur. Bu isə o deməkdir ki, iqtisadiyyatın lokomotivi xarici ticarət dövriyyəsidir. Bu dövriyyənin isə 17 milyard dollardan çoxunu idxal, 13 milyarda qədərini isə ixrac təşkil edir. İdxalın isə yenidən ixrac edilən hissəsi 8 milyard dollardan çoxdur. Yəni Ermənistan idxal etdiyi məhsulların yarıdan çoxunu yenidən başqa ölkələrə, əsasən Rusiyaya ixrac edir. Əsas diqqət çəkən məqam, yəni Ermənistanın ticarət dövriyyəsini şişirdən amil məhz budur.
Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Ras əl-Xaymə şəhərində keçirilən “Made by Armenians 2025” sərgisində deyib ki, Ermənistan və BƏƏ dinamik iqtisadi əməkdaşlığı inkişaf etdirir: "2024-cü ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi bir il ərzində 2,5 dəfə artaraq 5,7 milyard dolları keçib. Ermənistan mallarının BƏƏ-yə ixracı xeyli genişlənib ki, bu da artan tələbatın və işgüzar əlaqələrimizin güclənməsindən xəbər verir”,- deyə nazir bildirib.
Milli Statistika Komitəsinin açıqladığı rəqəmlərə görə, 2024-cü ildə Ermənistanın xarici ticarəti 2023-cü illə müqayisədə 41,5% artaraq 30,1 milyard dolları ötüb.
Ermənistanın xarici ticarəti ötən ilin birinci yarısında 2 dəfə artaraq 7 ayda 95%, 8 ayda 79.6%, 9 ayda 73.5%, 10 ayda 67.6%, 11 ayda 54% artım göstərib.
Ermənistanın ən böyük xarici ticarət tərəfdaşı 2023-cü illə müqayisədə 56,5% artaraq 12,4 milyard ABŞ dolları həcmində ticarət dövriyyəsi ilə Rusiyadır.
Aİ ölkələrinə ixrac 2023-cü illə müqayisədə 13,8% azalaraq 611,6 milyon dollar təşkil edib. 2023-cü ildə Ermənistan Səudiyyə Ərəbistanına 1,45 milyon dollar dəyərində mal ixrac edib. Ermənistanın Səudiyyə Ərəbistanına ixrac etdiyi əsas məhsullar alüminium konstruksiyalar (689 min dollar), ev paltarları (178 min dollar) və su (98 min dollar) olub. Son 5 ildə Ermənistanın Səudiyyə Ərəbistanına ixracı illik 4,24% azalaraq 2018-ci ildəki 1,81 milyon dollardan 2023-cü ildə 1,45 milyon dollara düşüb.
2023-cü ildə Səudiyyə Ərəbistanı Ermənistana 5,53 milyon dollar dəyərində mal ixrac edib. Səudiyyə Ərəbistanının Ermənistana ixrac etdiyi əsas məhsullar Propilen Polimerlər (2,49 milyon dollar), Etilen Polimerlər (1,99 milyon dollar) və qızıl (428 min dollar) olub. Son 5 ildə Səudiyyə Ərəbistanının Ermənistana ixracı illik 14% artaraq 2018-ci ildəki 2,87 milyon dollardan 2023-cü ildə 5,53 milyon dollara yüksəlib. İki ölkə arasında ümumi ticarət dövriyyəsi 2023-cü ildə 6,98 milyard dollar olub. Ötən ilin məlumatları tam dərc edilməsə də, bu dövriyyənin iki dəfə artdığı barədə məlumatlar var.
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsi son iki ildə 1,6-1,7 milyard dollar təşkil edib.
Rəqəmlərdən də göründüyü kimi, Ermənistan iqtisadiyyatı daha çox idxal-ixrac və təkrar ixrac əməliyyatlarından bəhrələnir. Erməni iqtisadiyyatının əsas hərəkətverici qüvvəsi məhz budur. Ermənistan ixracatında daxili məhsul kimi alüminium, mis-molibdin, meyvə-tərəvəz, tirikotaj, spirtli içkilər və tütün xammalı əsas yer tutur Lakin Ermənistan iqtisadiyyatının əsas qazanc mənbəyi heç də bu deyil. Ermənistan ərəb dünyasına Rusiyadan idxal etdiyi qiymətli daş-qaş və əlvan metallari ixrac edir. Rusiyaya isə həm ərəb dünyasından, həm də Avropadan idxal etdiyi çibləri və digər elektron mikrosxemləri ixrac edir. Bu məhsullar Rusiyaya raket və digər hərbi texnika, silah-sursat istehsalı üçün vacib lazımdır. Ermənistan ötən il Rusiyadan 3,1 milyard dollar dəyərində məhsul idxal etsə də, bu ölkəyə ixracatı 9 milyard dolları keçib.
Digər tərəfdən, Ermənistan xarici ticarət dövriyyəsini artıran amillərdən biri də onun Aİİ ölkələri ilə sıx ticarət əlaqələri qura bilməsidir.
Akif NƏSİRLİ
