ABŞ prezidenti Donald Tramp son günlərdə Ukrayna lideri Volodimir Zelenskiyə qarşı tənqidlərini gücləndirərək onu seçkisiz diktator adlandırıb və davam edən Rusiya işğalına görə Ukraynanın məsuliyyət daşıdığını iddia edib.
Sərt xətt tutan mühafizəkar respublikaçı senatorlar prezidentin bu açıqlamalarının, Kiyevə dəstəyi dayandırmaq siqnalının Rusiya prezidenti Vladimir Putini cəsarətləndirəcəyindən narahatlıq ifadə edirlər. Trampın Zelenskiyə qarşı mənfi fikirləri Ukraynanı Rusiya təcavüzünün qurbanı kimi görən Senatdakı bir çox respublikaçıların mövqeyi ilə açıq ziddiyyət təşkil edir. Amma bütün bunlar Trampın mövqeyini dəyişdirmir.
Ekspertlər hesab edir ki, məsələnin kökü əslində bir neçə il əvvələ dayanır. O səbəbdən burada tarixə ekskursiya etməyə ehtiyac yaranır. Hələ 2014-cü ildə ABŞ-ın o zaman vitse-prezidenti olan Co Bayden Ukraynada Rusiya təcavüzünün qarşısını almağa və korrupsiyanın kökünü kəsməyə çalışan zəif demokratik hökuməti dəstəkləmək üçün Amerikanın diplomatik səylərinin önündə idi. Buna görə də Baydenin oğlu Hanterin Ukraynanın qaz şirkəti tərəfindən işə götürülməsi təəccuüblə qarşılanmışdı. O zaman keçmiş prezident Barak Obamanın hakimiyyəti altında Ağ Ev Hanter Baydenin özəl şəxs olduğu üçün burada maraqların toqquşmasına yol verilmədiyini bəyan etmişdi. Lakin Donald Tramp birinici prezidentliyi dövründə Ukrayna prezidentini Co Baydenlə əlaqədar hər hansı korrupsiya halını araşdırmağa kömək etməyə çağırış etdi. Trampın şəxsi vəkili Rudi Culiani də Ukrayna rəsmilərini Baydenlərlə bağlı təhqiqat aparmağa çağırdı. Amma istənilən nəticə olmdı. Qeyd edək ki, Hanter Bayden 2014-cü ildə “Burisma” holdinqin idarə heyətinin üzvü elan edilib. Şirkətin təsisçisi 2014-cü ildə kütləvi nümayişlər nəticəsində hakimiyyətdən devrilmiş Rusiya tərəfdarı prezident Viktor Yanukoviçin siyasi müttəfiqi olub.
Yanukoviçin hakimiyyətdən devrilməsi Obama administrasiyasını tez zamanda Ukraynanın yeni hökuməti ilə əlaqələri möhkəmlətməyə vadar etdi. Co Bayden bu səylərdə aparıcı rol oynayaraq, Ukraynaya səfər edib və ölkənin Qərbə dost münasibət bəsləyən prezidenti ilə tez-tez danışıqlar aparıb. Amma bu fonda onun oğlu Hanterin Ukraynada iş adamı kimi rolu korrupsiya əleyhdarı fəallar arasında “Burisma” şirkətinin Obama administrasiyasına nüfuz göstərmək istədiyi ilə bağlı narahatlıqlara yol açmışdı. Həmin vaxt şirkət Yanukoviçin hakimiyyətdən devrilməsindən sonra Rusiya tərəfindən işğal edilmiş Krım yarımadasında təbii qaz hasilatı ilə bağlı əməliyyatlar aparırdı. Hanter Bayden 2019-cu ilə qədər enerji məsələlərinə dair konfranslarda “Burisma” holdinqin maraqlarını təmsil edərək, şirkətin idarə heyətinin üzvü olaraq qalıb. O vaxt Co Bayden bildirirdi ki, o, oğlu ilə xarici ölkələrdə biznes məsələlərini müzakirə etmir. Bununla belə, məsələ Tramp və onun müttəfiqlərinin diqqət mərkəzində idi. Onlar Baydenin 2016-cı ilin mart ayında “Burisma” şirkətinin sahibi ilə bağlı təhqiqat aparan prokuror Viktor Şokinin vəzifədən çıxarılması üçün Ukrayna hökumətinə təzyiq göstərməsini xüsusi qeyd edirdi. Bayden həmin vaxt ABŞ hokumətinin rəsmi mövqeyini təmsil edirdi. Bu mövqe digər Qərb hökumətləri və Ukraynada Şokini korrupsiya məsələlərində zəif mövqe göstərməkdə ittiham edən bir çoxları tərəfindən dəstəklənirdi.
Korrupsiya Ukraynada yayılmağa davam edirdi. Həmin dönəmdə ölkənin yeni prezidenti Volodimir Zelenski siyasi təcrübəsi olmasa da, hakimiyyətə korrupsiya əməllərinə son qoymaq vədləri ilə gəldi. Elə o vaxt Rudi Culiani “Burisma” holdinq və Hanter Baydenin şirkətdə rolu ilə əlaqədar hökumət tərəfindən təhqiqatın aparılmasına təzyiq göstərmək məqsədilə Zelenski və onun müşavirlərinə müraciət etməyə başladı. Lakin Zelenski bunlara məhəl qoymadı, Tramı bu fonda çətin duruma saldı. İndi Tramp bütün bunlara görə də Zelenskidən qisas alır. Onu da xatırladaq ki, Donald Tramp andiçmə mərasimindən dərhal sonra Baydenin rəhbərlik etdiyi administrasiyada auditin keçirilməsi barədə göstəriş verdi və müəyyən olundu ki, ukraynalı əsgərlərin reabilitasiyası proqramına ayrılan 144 milyon dollar mənimsənilib. ABŞ auditorları onu da müəyyən ediblər ki, həmin proqrama ayrılan əlavə 18 milyon dollar da ünvana çatmayıb. Proqram yalnız kağız üzərində olub və reallıqda həyata keçirilməyib.Ötən ilin oktyabr ayında ABŞ-da populyar olan “Fox News” kanalı Bayden ailəsinin korrupsiyaya qurşanması haqqında geniş reportaj hazırlamışdı. Reportajda deyilirdi ki, Bayden administrasiyası Federal Təhqiqatlar Bürosuna prezidentin oğlu Hanter Baydenin korrupsiyasını araşdırmağa imkan vermir. Qeyd olunurdu ki, Ukraynaya yardım adı altında Hanter Bayden milyonlarla dolları mənimsəyir. “The New York Times” qəzetində çıxan müvafiq məqalədən sonra Baydenin oğlu barəsində Vaşinqtonda cinayət işi başladı. Məqalədə qeyd olunurdu ki, atasının vəzifəsindən istifadə edən Hanter Ukraynanın “Burisma” qaz hasilatı ilə məşğul olan şirkətdən ildə 1 milyon dollar vəsait alıb. Nəzərə çatdırılırdı ki, Hanterə ümumilikdə 10 milyon dollar pul verilib. ABŞ-ın Ukraynaya silah verməsi müqabilində də Hanterə “otkat” olaraq 15-17 milyon dollar verilib. Qəzetə müsahibə verən Pentaqonun keçmiş müşaviri Devid Payn prezidentinin oğlunun Ukraynada korrupsiyaya qurşanmasına münasibət bildirərək bildirib ki, “Ağ Evin Ukraynaya külli miqdarda silah sursat verməsinin səbəbi bəlli oldu”. Keçmiş müşavir prezidentin də oğlu ilə birlikdə bu korrupsiya əməliyyatında iştirakını istisna etməyib. ABŞ prezidentinin ailəsinin korrupsiya əməlləri törətməsi barədə mətbuatda çoxsaylı yazılar və faktlar dərc olunduqdan sonra ABŞ-ın Delaver ştatının federal məhkəməsi cinayət işi qaldıraraq araşdırmaya başladı. Hanter tez-tez məhkəməyə çağırılır və ondan ifadələr alınırdı. Araşdırmadan sonra məhkəmə Hanter Baydedin günahkar olduğunu bəyan etdi və 12 gündən sonra onun barəsində qətnamə qəbul ediləcəyini bildirdi. Cənubi Texasda fəaliyyət göstərən hüquq kollecinin professoru Dryu Stivenson bildirdi ki, Hanterə qarşı olduqca ağır ittihamlar irəli sürülüb və andlılar məhkəməsi onun günahkar olduğunu təsdiq edib və buna görə də Hanterə ən az 25 il azadlıqdan məhrumetmə cəzası kəsilməlidir. Lakin məsələ heç də hüquq professorunun dediyi kimi deyil, tamamilə başqa istiqamətdə cərəyan etdi. Məhkəmə prosesi zamanı oğlunun cinayəti sübut edilərsə məsələyə qarışmayacağını və məhkəmənin qərarına hörmətlə yanaşacağını bəyan edən prezident Bayden 2024-cü ilin dekabrında prezidentlik müddətinin başa çatmasına az qalmış hüququndan istifadə edərək oğlunu əfv etdi və Hanter Baydenə qarşı açılan cinayət işi ləğv olundu..
Samirə SƏFƏROVA
