ABŞ prezidenti Donald Tramp Rusiyaya doğru kəskin dönüş edərək, Amerikanın xarici siyasətində mühüm yeniliklər etməkdədir. Amma bu hal artıq Trampın Konqresdəki öz partiyasından olan tərəfdarlarının da narazılığı ilə qarşılanmaqdadır.
Məsələ burasındadır ki, Konqresdəki Respublikaçıların bir çoxu karyeralarında Moskvaya qarşı sərt mövqe nümayiş etdirmək və Rusiyanın təhdidləri ilə üzləşən Avropadakı müttəfiqləri dəstəkləmək üçün ən sərt mövqe sərgiləyiblər Amma Trampın indiki siyasəti onlar üçün də qeyri-adi,bəzən də açıq narazılığa səbəb olan vəziyyət yaradıb.
ABŞ mediası yazır ki, narazlı qalan Respublikaçı Konqres üzvlərinin etirazları bəzi hallarda Ağ Evdə susdurulur. Buna rəğmən, “Nyu-York Tayms” qəzeti yazır ki, Trampın Rusiya prezidenti Vladimir Putinə yaxınlaşmaq və ya Rusiyanın Ukraynayaya hücumu ilə başlayan müharibəni tez bir zamanda sona çatdırmaq istəyən Ukraynanı günahlandırmaq səylərinə çox az Respublikaçı dəstək verir: “Bəzi Respublikaçılar cənab Trampın hərəkətlərindən və bəyanatlarından narahat olduqlarını bildirsələr də, Konqresdə hərbi və xarici siyasətə nəzarətdə əsas rol oynayan Respublikaçıların liderləri və ya senatorlar tərəfindən ona etiraz etmək üçün birgə səy göstərilməyib. Amma Cənubi Dakotadan Respublikaçı və partiyanın Senatdakı lideri olan senator Con Tan vitse-prezident Ceyms Vens ilə Senatda qapalı görüşdə etirazını çatdırıb. Həftəlik görüş tez-tez senatorlara daxili mübahisələri həll etmək imkanı verir. Bir neçə senator vaxtın ən azı bir hissəsindən istifadə edərək Vensə məsləhət görüblər ki, Tramp Amerikanın müttəfiqlərindən əl çəksin. Onlar Trampın Putinə yaxınlaşmasına və Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskini “diktator” kimi pisləməyə də etiraz edirlər. Trampın Zelenskini diktator kimi qələmə verməsi ilə bağlı Tan bildirib: “Prezident yalnız öz adından danışır”. Tan son üç il ərzində Ukraynaya kömək üçün on milyardlarla dollar yardım göndərmək üçün qanunvericiliyin dəstəklənməsinə böyük əmək sərf edən Respublikaçı senatorların böyük kontingenti arasında olub”. Nəşr yazır ki, Kentukki ştatından olan, Ukraynanı dəstəkləyən əsas şəxslərdən biri kimi çıxış edən Respublikaçı senator Mitç Makkonnell də Trampın xarici siyasətindən narazııq edir. Getdikcə daha çox Respublikaçı Trampın yanaşması ilə razı olmadıqlarını bildirir, lakin əksəriyyəti prezidenti hələ açıq tənqid etmir. Missisipi ştatından Respublikaçı, Silahlı Qüvvələr Komitəsinin sədri senator Rocer Uiker bildirib ki, o, Trampın Putinlə təkbətək görüş ideyası ilə razı deyil: “Prezidentə məsləhətim budur ki, Vladimir Putinlə görüşməsin”. Uiker Rusiya liderini “beynəlxalq alçaq və hərbi cinayətkar” adlandırıb.
“Nyu-York Tayms” xatırladır ki, bir il əvvəl təxminən iyirmi Respublikaçı senator Trampın istəklərinə meydan oxuyaraq , Rusiya ilə mübarizə aparmaq üçün Ukraynaya on milyardlarla dollarlıq hərbi və digər yardımların göndərilməsinin davam etdirilməsinin lehinə səs verib. Həmin qanunvericilərdən bir neçəsi onun hazırkı mövqeyinə qarşı çıxış edib və əsasən diqqətli ifadələrlə tənqidi fikirlər səsləndirməkdə davam edirlər. Alyaskanın Respublikaçı senatoru Lisa Murkovski Tramp administrasiyasının Rusiya ilə diplomatik əlaqələri bərpa etmək cəhdi haqqında deyib: “Bu, onların yönəldiyi istiqamətdir, amma qəbuledilməzdir”. Tramp son günlər müharibənin başlamasında Ukraynanın günahkar olduğunu söyləyərək, Ukrayna liderinin sövdələşməyə gələ biləcəyini deyib. Ardınca o, tənqidini kəskinləşdirərək, Zelenskini “seçkisiz diktator” adlandırıb. Bu yaxınlarda Kiyev səfərindən qayıdan Şimali Karolina ştatından Respublikaçı senator Tom Tillis və digər iki senator Ukraynanı dəstəklədiklərini bir daha təsdiqləyərək, “diktator” sözündən imtina ediblər. Tom Tillis bildirib: “Bu mənim istifadə edəcəyim bir söz deyil. Vladimir Putinlə prezident Zelenski arasında heç bir mənəvi bərabərlik yoxdur”. Ayova ştatından respublikaçı senator Coni Ernst də Trampın siyasətindən narazılıq edir. Ötən il xanım Ernst Ukraynaya milyardlarla dollarlıq hərbi yardımın göndərilməsinin lehinə səs verən Respublikaçılar kontingenti arasında yer alıb: “Düşmənlərimizin təcavüzünə qarşı mübarizə aparmaq üçün Amerikanı gücləndirmək və Ukraynanı silahla bundan sonra da təchiz etmək lazımdır”. Bu arada ABŞ Ukraynaya silah satışını dayandırıb. Ukrayna Ali Radanın Müdafiə Komitəsinin rəhbəri Roman Kostenko qeyd edib: “Məndə olan məlumata görə, satışa çıxarılan silahların tədarükü dayanıb. Bu silahları təhvil verməli olan şirkətlər qərar olmadığı üçün indi gözləyirlər”. Onun sözlərinə görə, indi Ukrayna rəhbərliyi ən azı pul müqabilində Amerika silahlarını almaq fürsətini gözləyir. Rusiyalı politoloq Yevgeni Mixaylov isə qeyd edir: “ABŞ və Rusiya arasında yaxınlaşma ilə bağlı narazılıqlar qarşısında Avropanın nə edəcəyinin artıq əhəmiyyəti yoxdur. ABŞ indi Avropanı küncə sıxışdırmaqla, onu Ukraynanın problemləri və korrupsiyası ilə məşğul olmaq üçün faktiki olaraq tək qoyur. İndi Aİ-nin atıldığına, Münhen konfransında ABŞ-dan ayrıldığına görə timsah göz yaşlarını gördük. Parisdə də Makronun Napoleonun rolunu oynamağa çalışdığı bir toplantı gördük. Amma alınmadı. Britaniyanın tələsik Ukraynaya qoşun yeritməkdən danışdığını görürük, lakin bunlar sadəcə söhbətdir. Ukraynanı yalnız ABŞ və Rusiya xilas edə bilər. Rusiya artıq Ukraynanın dövlətçiliyini və subyektivliyini qorumaq barədə düşünür. Avropa indi bir növ yıxılma vəziyyətindədir. Aİ və NATO danışıqlar prosesi qatarına minməyə çatdırmır. İndi isə onların müxtəlif variantları ola bilər. Ukraynanı silahla yükləməyə çalışacaqlar, amma başa düşməlisən ki, nə qədər silah yükləsən də, Ukraynada döyüşəcək adam qalmayacaq. Kəmiyyət varsa da, söhbət zorla cəbhəyə aparılan bu insanların keyfiyyətindən gedir. Aparmaq istədikləri gənclərin, tutaq ki, 18-20 yaşlı gənclərin mübarizə aparmağa həvəsi yoxdur. Buna görə də razılığa gəlmək lazımdır. Aİ ambisiyalarını mülayimləşdirsə, səhvlərini etiraf etsə, bu mənasız münaqişəyə son qoymaq istəsə, Ukraynada simasını və təsirini saxlamaq üçün ən azı müəyyən şərtlərlə danışıqlar prosesinə girmək şansı olar, çünki Rusiyanın qalib gəldiyi göz qabağındadır”.
Nahid SALAYEV
