Donald Trampın Ukrayna və onun lideri Vladimir Zelenski ilə bağlı sərt açıqlamaları Vaşinqtonun Rusiyaya qarşı uzunmüddətli siyasətindən uzaqlaşdığını göstərir və bu, dünyanın böyük geosiyasi yenidənqurulmasına gətirib çıxara bilər. Bu fikirlər “Vaşinqton Post” qəzeti məlumat yayıb.
Qəzet yazır ki, baş verənlər dünyada, xüsusən də Avropada böyük həyəcanla izlənilir: “Söz atışmasının arxasında ABŞ-ın Rusiyaya qarşı on illik siyasəti və Ukraynaya üç illik dəstəyindən başgicəlləndirici şəkildə uzaqlaşmasının İkinci Dünya müharibəsindən bəri mövcud olan geosiyasətin yenidən qurulmasına səbəb olacağına dair Avropada artan narahatlıq dayanır”. Hesab olunur ki, ABŞ-Rusiya münasibətlərində yeniliklər Cənubi Qafqaza da təsirsiz ötüşməyəcək. ABŞ-ın Azərbaycandakı sabiq səfiri Metyu Brayza qeyd edir ki, Trampın indi bu regionla bağlı heç bir siyasəti yoxdur, o, ümumiyyətlə buna əhəmiyyət vermir: “Və artıq gördüyümüz kimi, onun hərəkətlərini proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. O, çox, çox gözlənilməz bir insandır. Üstəlik, Tramp hesab edir ki, onun gözlənilməzliyi məhz onun gücüdür. Amma yüz faiz əminəm ki, yeni siyasət yoxdur, bu da Baydenin siyasətinin davam edəcəyi deməkdir. Lakin ABŞ və Rusiya arasında münasibətlərdə böyük dəyişikliklər olarsa, Vaşinqtonun Ermənistana yanaşması da dəyişə bilər. Bayden və Aİ həqiqətən də Ermənistanla münasibətləri gücləndirirdilər, çünki Paşinyan ölkəni Rusiyanın təsirindən çıxarmaq və Qərbə yaxınlaşmaq istədiyini bəyan etmişdi. Ona görə də Ermənistan bu cür dəstək aldı. Təbii ki, bu, bir çox cəhətdən Rusiyaya qarşı yönəlmiş siyasət idi. Amma Tramp Moskva ilə münasibətləri yaxşılaşdıra bilsə, Vaşinqton Ermənistanla bağlı siyasətinə də düzəliş edə bilər. Amma indi, dediyim kimi, tamamilə gözlənilməz bir vəziyyətdir”. Azərbaycanla ABŞ arasında münasibətlərə gəlincə, o bildirib: “Dediyim kimi, bu regionla bağlı Trampın heç bir siyasəti yoxdur. Deyə bilərəm ki, bu gün Azərbaycanla münasibətlər, məsələn, Buş və ya Obama dövründə olduğu səviyyədə deyil, çünki Trampı Cənubi Qafqaz, ümumiyyətlə, xarici siyasət heç maraqlandırmır. Mən çox istəyirəm ki, münasibətlər yaxşılaşsın, amma vəziyyətin necə inkişaf edəcəyini hələ heç kim deyə bilməz”. Amma rusiyalı siyasi, hərbi analitik Vladimir Yevseyev bildirir ki, burada yenə ən əlverişli mövqedə Azərbaycan olacaq: “Azərbaycan xarici əlaqələri balanslaşdırmağa çalışır”.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan uzun müddət İranla gərgin münasibətlərə sahib olaraq, İranla münasibətləri normallaşdırmağa çalışır, çünki Rusiya ilə münasibətlər gərginləşib. Amma bunun da tezliklə normal məcraya qayıtması proqnozlaşdırılır: “Görünür, məsələ İran üçün regionda ən vacib məsələ olan o yol ətrafında bu münasibətlərdə inam yaratmaqdır. Bu halda əsas olan nəticə və o yolun açılması deyil, Ermənistandan keçəcək mümkün yola İranın müqavimətini yumşaldacaq danışıqlar və bu istiqamətdə işdir. Qeyd etdiyimiz kimi, Azərbaycan tələsmir və bu mərhələdən öz xarici əlaqələrində sabitliyin qurulması, eləcə də aktiv geosiyasi proseslər dövründən keçid üçün istifadə edir. Buna görə də Ermənistan tərəfinin açıqladığı Ermənistanın təkliflərinə Azərbaycanın cavab verməməsi də başa düşüləndir”.
Yevseyev bildirib ki, Azərbaycan-Ermənistan danışıqlarının və münasibətlərinin vəziyyəti Rusiya-ABŞ danışıqlarının nəticələrindən asılıdır. İstisna deyil ki, bu fonda Rusiya yenidən diqqətini bu region üzərində cəmləşdirəcək. Cənubi Qafqazın Rusiya üçün strateji əhəmiyyəti indi Avrasiyanın yeni nəqliyyat dəhlizlərində iştirakçılıq baxımından da əhəmiyyətlidir. 2020-ci ilə qədər Moskva bölgəni Qarabağ münaqişəsi fonunda nəzarətdə saxlayır, Tiflisdə zəifləyən mövqelərini Bakı-İrəvan xəttində kompensasiya edirdi. 2020-ci ildə Qarabağ məsələsi həll ediləndə Rusiya hələ də regionda həlledici oyunçu kimi qalmağa davam etsə də, 2022-ci ildən Ukraynada müharibəsinin başlaması ilə durum dəyişdi. 2023-cü ildə Azərbaycan Qarabağda suverenliyini tam bərpa etməklə özünə qarşı bütün təsır vasitəsini tam aradan qaldırdı. İndi Rusiya üçün regionda zəif halqa Ermənistandır. 102-ci baza hələ də öz varlığını qoruyur. Erməni politoloq Aleksandr İsgəndəryan da qeyd edir ki, Ukraynadakı vəziyyətin dəyişməsi Cənubi Qafqazda da vəziyyəti dəyişəcək: özünü qalib hiss edən və Ukraynadakı müharibəyə daha bu qədər böyük qüvvə sərf etməyən Rusiya başqa cür davranacaq: “Lakin mən Rusiyanın postsovet məkanında, xüsusən də Cənubi Qafqazda əvvəlki mövqelərini bərpa edəcəyini düşünmürəm. Məncə, bu, artıq mümkün deyil. Rusiyanın siyasətində dəyişiklik olacaq, ancaq bu dəyişiklik situativ olacaq, inqilabi yox. Eyni çaya iki dəfə girmək mümkün deyil. Dəyişikliklər olacaq, lakin onlar çox radikal ola bilməz”. İsgəndəryanın sözlərinə görə, Ermənistan və Azərbaycan konfiqurasiyasında qayıtmağa artıq heç bir yer yoxdur: “Rusiyanın bu ölkələrə təsir etdiyi alətlər daha mövcud deyil. Dağlıq Qarabağın mövcudluğu Ermənistanla Azərbaycan arasında belə bir alət idi: Rusiyanın Ermənistana təsir etməsi üçün Azərbaycan, Azərbaycana təsir etmək üçün Ermənistan lazım idi. Arada isə bu vəziyyəti yaradan Qarabağ idi. Bütün bunlar hazırda yoxdur. Ona görə də Rusiyanın geridönüşünü təsəvvür etmək çətindir”. Amma o da bəllidir ki, Rusiyanın Qafqaza dönüşündən ən çox təsirlənən ölkə Ermənistan olacaq.
Samirə SƏFƏROVA
