Üç il əvvəl Ermənistanda Nikol Paşinyanın hakimiyyətə gəlişi ilə bu ölkədə demokratiya dövrünün başlanacağına dair iddialar tamamilə alt-üst olub. Artıq beynəlxalq miqyasda da etiraf edilir ki, Ermənistan bu gün demokratik dəyərlərə kəskin zərbə vuran ölkələr siyahısındadır. Bunu “Amnesty International” beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatının Ermənistanla bağlı 2020−2021-ci illər üzrə məruzəsi də təsdiq edir.
Məruzədə qeyd edilir ki, ölkədə koronavirus pandemiyasına görə tətbiq olunmuş fövqəladə vəziyyət rejimi fikir ifadəsi və sərbəst toplaşma azadlığını məhdudlaşdırıb. Bundan başqa diqqət ona yönəldilir ki, Ermənistanın ikinci Qarabağ müharibəsində məğlubiyyəti ölkədə siyasi həyəcanlara və baş nazirin istefası çağırışlarına gətirib çıxarıb, siyasi böhrana səbəb olub. Noyabrın 12-də baş verən qarışıqlıqlarda iştiraka görə 12 müxalifətçi həbs edilib. Qarışıqlıqlar zamanı baş nazirin iqamətgahı dağıdılıb, parlamentin spikeri qəzəbli kütlə tərəfindən amansızcasına döyüldükdən sonra xəstəxanaya yerləşdirilib.
Qeyd edilir ki, ölkədə hakimiyyət tərəfindən söz verilmiş məhkəmə və antikorrupsiya islahatları dayandırılıb. Bu isə bir sıra fəsadlara yol açıb. İslahatların gedişinə, həmçinin, Qarabağ münaqişəsi və pandemiya da təsir edib. Konflikt, pandemiya iqtisadiyyata və səhiyyə sisteminə dağıdıcı təsir göstərib. Xəstəxanalar və ümumilikdə səhiyyə sektoru yüklənib. Onlar pandemiya və hərbi əməliyyatlar zamanı pasiyentlərin, yaralı hərbçilərin artan sayının öhdəsindən çətinliklə gəlib. Məruzədə Ermənistanın ikinci Qarabağ müharibəsi zamanı beynəlxalq humanitar hüquqla qadağan edilmiş kasetli bombalardan istifadəsi, Azərbaycanın mülki insanların yaşadığı Gəncə, Bərdə şəhərlərinin atəşə tutulması qeyd edilib. Burada onu da xatırlatmaq lazımdır ki, 44 gün davam edən və ölkəmizin möhtəşəm tarixi qələbəsi ilə başa çatan Vətən müharibəsindən sonra azad olunmuş ərazilərdə mülki şəxslərin və hərbçilərin minaya düşməsi ciddi narahatlıq predmetinə çevrilib. Azərbaycan ərazilərini işğal altında saxladığı dövrdə Ermənistan ordusu hətta hərbi təyinatı olmayan əraziləri də minalayıb. Bunda əsas məqsəd mümkün qədər çox sayda mülki şəxsin həlak olmasıdır. Bunun hərbi cinayət olduğuna dair beynəlxalq aktlar və konvensiyalar mövcuddur. Ərazilərin minalardan təmizlənməsi prosesi Ermənistanın müvafiq xəritələri təqdim etməməsi səbəbindən əlavə vaxt tələb edir. Azərbaycanın dəfələrlə tələb etməsinə rəğmən, Ermənistan hələ də minalanmış ərazilərin xəritəsini Azərbaycana verməkdən imtina edir. Bununla Ermənistan növbəti hərbi cinayətə yol verir. Ermənistanın minalanmış ərazilərin xəritəsini təqdim etməkdən imtinası beynəlxalq humanitar hüququn bu ölkə tərəfindən növbəti dəfə kobud şəkildə pozulmasıdır. Bununla Ermənistan beynəlxalq humanitar hüququn silahlı münaqişələrin və münaqişə sonrası davranışın humanistləşdirilməsi kimi mühüm prinsiplərinə də hörmətsiz yanaşma nümayiş etdirir. Həmçinin, hərbi əməliyyatlarda bilavasitə iştirak etməyən şəxslər, xüsusilə mülki əhali, onların həyatına və fiziki toxunulmazlığına hörmət edilməsi prinsipləri də Ermənistan tərəfindən kobud şəkildə pozulur. Ermənistan əraziləri işğal altında saxladığı vaxt bu yerlərdə minalama işləri görərkən beynəlxalq qanunların digər müddəlarını da pozub. Belə ki, həmin ərazilərə qadağan olunmuş minalar da basdırılıb. Hesab edilir ki, Ermənistanın müvafiq xəritələri verməsi üçün beynəlxalq təşkilatların, xüsusən də minaların qadağan olunması ilə məşğul olan qurumların bu ölkəyə təzyiq göstərməsi ciddi zərurətə çevrilib. Əks halda Ermənistan beynəlxalq miqyasda mənfi presedentin yaranmasına səbəb ola bilər. Bütün bu kimi məqamlara da, ekspertlərin fikrincə, “Amnesty International” təşkilatının geniş rakursdan toxunması zəruridir.
Qurumun məruzəsində Ermənistanla bağlı o da deyilir ki, fövqəladə vəziyyət rejimi çərçivəsində 20-dən çox insanın toplaşması və pandemiya haqqında "qeyri-rəsmi informasiya"nın yayılması qadağan olunub. Hakimiyyət 20 nəşri "əhali arasında çaxnaşmanın yayılmasına töhfə" verdikləri məlumatları düzəltməyə və ya silməyə məcbur edib. Yerli və beynəlxalq insan haqları təşkilatlarının sərt tənqidlərindən sonra media məhdudiyyətləri aradan qaldırılıb. Bununla yanaşı, Ermənistanda hakimiyyət və müxalifət arasında mövcud ziddiyyət davam etməkdə, bu fonda ölkədə yaranan siyasi böhran dərinləşməkdədir. Böhranın davam etməsi Ermənistan üçün təkcə siyasət yox, iqtisadiyyat, sosial həyat və digər istiqamətlərdə də böyük problemlər yaradır. Yaranmış vəziyyətdə hakimiyyətin rəqiblərini neytrallaşdırmaq üçün inzibati metodlardan istifadə etməyə başlaması müşahidə edilməkdədir. “Vətənin xilası uğrunda hərəkat”ın baş nazir vəzifəsinə vahid namizədi Vazgen Manukyana, sabiq prezident Robert Köçəryana və bir sıra digər müxaliflərə qarşı cinayət işi açılması bunun təsdiqidir.
Nahid SALAYEV
