Prezident İlham Əliyev Rusiyanın “İnterfaks” agentliyinə müsahibəsində qeyd edib ki, müharibədən sonra bizim regionda yeni geosiyasi vəziyyət yaranacaq.
Ölkə başçısı bunun necə olacağı ilə bağlı bir sıra məsələlərə toxunub: “Əlbəttə, münaqişədən əvvəlki kimi olmayacaq. Biz regionda geosiyasi düzümü çox cəhətdən dəyişmişik. O, artıq dəyişib və bir çox stereotiplər keçmişdə qalıb. Məsələn, Rusiya və NATO arasındakı qarşıdurma kimi. Siz indi baxın, Rusiya və NATO-nun üzvü olan Türkiyə daha çox səmimi və etimada əsaslanan əlaqələrə malikdirlər, nəinki Türkiyə ilə NATO üzvü olan hər hansısa başqa ölkə. Bunlar əvvəl yox idi, bunlar yeni reallıqlardır. Buna görə də, bax, belə dəqiq strukturlaşdırılmış stereotip geosiyasi təfəkkürdə ikinci plana keçir. Mən hesab edirəm ki, bu, müsbət amildir. Çünki reallıqları əsas götürmək lazımdır, reallıqları isə siyasətçilər öz fəaliyyətləri ilə yaradırlar. Düşünürəm ki, bu gün bizim regionda regionun gündəliyini müəyyən edən, əməkdaşlığa istiqamətlənən aparıcı siyasi xadimlər arasında çox müsbət əməkdaşlıq formatı yaranır. Çünki bu gün Türkiyə, İran, Rusiya və Azərbaycan arasında həm üçtərəfli, həm də ikitərəfli formatlarda fəal əməkdaşlıqdan danışmaq olar. Bizim üçtərəfli formatımız mövcuddur. Düşünürəm ki, gün gələcək, biz artıq dördtərəfli formatda da fəaliyyət göstərəcəyik. Bu, həm tarixi, həm iqtisadi, həm nəqliyyat, həm geosiyasi və ən başlıcası, bu, regionda təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi baxımından təbii olacaq”.
Prezidentin fikrincə, indi Ermənistan yad cisim olmamalı və işğala son qoymalı, Azərbaycan ilə, Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmalıdır: “Bu, onlara yalnız fayda gətirə bilər, başa düşürsünüzmü, yalnız fayda. Bütün kommunikasiyalar açılacaq, onlar inteqrasiyalı enerji, nəqliyyat layihələrinin bir hissəsi, ümumi təhlükəsizlik sisteminin bir hissəsi olacaqlar. Buna görə regionun belə konfiqurasiyası hamının xeyrinədir”.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, sözügedən yeni geosiyasi vəziyyətin Azərbaycan üçün hansı üstünlükləri olacaq? Hansısa problemlərimiz ola bilərmi?
“Müharibədən sonrakı dövrdə region dövlətlərinin Cənubi Qafqazda fəallığının artması tendensiyası müşahidə olunacaq”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən millət vəkili, politoloq Elman Nəsirov bununla bağlı bir sıra məqamlara aydınlıq gətirdi: “Cənab Prezident müsahibəsində həm müharibə dövründəki reallıqları, həm də müharibədən sonrakı dövrlə bağlı fikirlərini açıqladı. Eyni zamanda, regiondakı geosiyasi vəziyyətdə də dəyişikliklərin olacağını qeyd etdi. Ancaq, ilk növbədə, sözüedən geosiyasi dəyişiklikləri şərtləndirən dövlət Azərbaycandır. Ali Baş Komandanın rəhbərliyi altında ordumuzun cəbhədə əldə etdiyi uğurlardır. Bütün bunlar ölkəmizin regionda olan geosiyasi nüfuzunu əhəmiyyətli şəkildə artıracaq və bunun bütün əlamətləri göz qabağındadır. Azərbaycanın əldə etdiyi qələbələr, uğurlar vaxtilə bizə qarşı olan, insan hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan müəyyən təşkilatların da mövqeyinə təsir edib. Artıq onlar da Azərbaycanla bağlı bəzi obyektiv materiallar dərc edirlər. Ona görə də hesab edirəm ki, indiki şəraiti formalaşdıran Azərbaycan dövlətinin gücüdür. Bütün bunlar müharibədən sonrakı geosiyasi reallıqları şərtləndirir. Bu reallıqlarla da bağlı ölkə başçısı mövqeyini bildirdi. Qeyd etdi ki, bu, ilk növbədə, ikitərəfli və üçtərəfli formatda əlaqələrin yeni məzmun kəsb etməsi deməkdir. Hətta dördtərəfli formatda da əməkdaşlıq mümkündür. Yeni geosiyasi vəziyyət bölgədə region dövlətlərinin fəallaşmasında da öz əksini tapacaq. Bu nöqteyi-nəzərdən hesab edirəm ki, bölgədə Türkiyənin nüfuzu daha da genişlənəcək. Bununla belə, regionda Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığı yeni məzmun kəsb edəcək və müsbət yöndə inkişafa doğru gedəcək. Eyni zamanda, İranın da fəallığı artacaq. İran müəyyən təkliflərlə çıxış edir. Hiss olunur ki, müharibədən sonrakı reallıqda İran özünün fəal mövqeyi ilə çıxış edir. Ümumilikdə, müharibədən sonrakı dövrdə region dövlətlərinin Cənubi Qafqazda fəallığının artması tendensiyası müşahidə olunacaq. Ancaq bütün bu reallıqlar qalib Azərbaycan kontekstində reallaşdırılacaq”.
Müharibədən sonra yaranan yeni geosiyasi vəziyyətin Azərbaycan üçün hansısa problemlər yarada biləcəyinə gəldikdə isə E.Nəsirov buna fərqli prizmadan yanaşdı: “Sülhyaratma prosesində ABŞ və Fransanın, o cümlədən, Rusiyanın həmsədr olaraq fəaliyyətinin nəticəsiz qalması diqqətdən yayınmır. Yəqin ki, Fransa və ABŞ məhz bu reallıqların fərqində olacaqlar. Yəni müharibədən sonra regiondan kənar oyunçuların sülhyaratma prosesində yeri və çəkisi azala bilər. Fransanın rolu necə arta bilər ki, birbaşa olaraq Ermənistanın yanında yer alır? Ancaq bütün bunların Azərbaycana hansısa ciddi problemlər yaradacağını düşünmürəm”.
Millət vəkili yekun olaraq onu da qeyd etdi ki, Azərbaycanın bölgədə əhəmiyyəti daha da artacaq.
Vidadi ORDAHALLI
