Ermənistan tərəfinin son addımları işğalçı ölkənin Dağlıq Qarabağ münaqişəsini həllində hələ də dinc yoldan uzaq qaçdığını göstərir. Son günlərdə düşmən tərəfdən cəbhə zonasında atəşkəsin pozulma hallarının artması, eləcə də danışıqlar prosesində təxribatçı mövqe sərgilənməsinə edilən cəhdlər də bunun təsdiqi sayıla bilər.
Bu barədə danışmazdan öncə xatırladaq ki, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin iştirakı ilə 30 iyun tarixində keçirilən onlayn görüşü ilə bağlı İrəvan yenə qəbuledilməz bir müstəvidən çıxış etdi. Belə ki, görüşlə əlaqədar Ermənistan XİN-in yaydığı məlumatda “Qarabağ xalqının” təhlükəsizliyindən bəhs edilir. Rəsmi Bakı dərhal buna reaksiya verdi və Ermənistanın bu yanaşmasının növbəti təxribat olduğu diqqətə çatdırıldı. Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Leyla Abdullayeva bu xüsusda bildirdi:“Ermənistan XİN-in görüşlə bağlı yaydığı açıqlama işğalçı ölkənin ənənəvi olaraq sərgilədiyi tamamilə əsassız mövqeyi növbəti dəfə təkrarlayır. Aydındır ki, bölgədəki gərginliyin, ritorikanın, qarşıdurmanın, düşmənçiliyin kökündə Ermənistanın təcavüzkar siyasəti, Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərini hərbi işğal altında saxlaması və bu ərazilərdəki çoxsaylı yerli azərbaycanlıya qarşı etnik təmizləmə həyata keçirməsi durur. Əhalini sülhə hazırlamaq öhdəliyindən danışan Ermənistan bu öhdəliyinə əməl edərək işğalçı qüvvələrini Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonlarından çıxarmalı və məcburi köçkünlərin öz evlərinə geri dönməsinə maneə yaratmamalıdır. O ki qaldı Ermənistan XİN-in istinad etdiyi “Qarabağ xalqı” ifadəsinə, hamıya, elə Ermənistanın özünə də çox yaxşı bəllidir ki, “Qarabağ xalqı” adlı anlayış mövcud deyil. Qarabağda yaşayan ermənilər Azərbaycanın bu bölgəsində yaşayan iki icmadan birini təşkil edir. Qarabağın azərbaycanlı icması Ermənistanın təcavüzü nəticəsində evlərindən didərgin düşüb, məcburi köçkünə çevrilib. Münaqişənin həlli üzrə aparılan danışıqların məqsədi də elə bu insanların pozulmuş fundamental hüquq və azadlıqlarının bərpa edilməsidir, Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın ərazilərindən çıxarılmasının təmin edilməsidir. Bölgədə davamlı sülh, sabitlik və təhlükəsizliyin təmin olunmasının başqa yolu yoxdur”. Indi sirr deyil ki, Ermənistan danışıqlarda bu mövqeyində qalmaqda davam edərsə, ümumiyyətlə danışıqlar prosesinin özü ciddi sual altına düşəcək. Digər tərəfdən, İrəvan burada nəzərə almalıdır ki, həmsədrlər də “Dağlıq Qarabağ xalqı” anlayışını qəbul etmir. Onların da yanaşmasına əsasən, sadəcə Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsinin əhalisi anlayışı var ki, bu da bölgənin erməni və azərbaycanlı icmalarını əhatə edir. 1992-ci ilin mart ayında keçirilmiş ATƏT-in Helsinki sammitinin yekun sənədində də qeyd edildiyi kimi, Ermənistan və Azərbaycan münaqişə tərəfləri, Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsinin erməni və azərbaycanlı icmaları isə münaqişənin maraqlı tərəfləridir. Bu fonda hesab edilir ki, Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin münaqişənin formatını təhrif etməyə çalışması İrəvanın qeyri-konstruktiv mövqeyinin daha bir göstəricisidir və yekun sülhün əldə olunmasını ləngidir. Halbuki, rəsmi Bakı açıq bəyan edir ki, Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı və erməni icmaları yalnız Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri çərçivəsində, birgə sülh şəraitində yaşaya bilərlər. Amma görünən budur ki, Ermənistanda hələ də bu reallığı anlamırlar. Təbii ki, bu da danışıqların davam etdirilməsini sual altına almaqla savaşı tətikləyən faktorlardan biri qismində çıxış edir.
Savaşa təkan verən daha bir amil isə düşmənin cəbhə təxribatlarının yenidən intensivləşməsidir. Müdafiə Nazirliyinin məlumatlarından da görünür ki, son günlərdə düşmən atəşkəs rejimini daha çox pozmağa başlayıb. Bu isə savaşdan başqa heç nəyə xidmət etmir. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan ehtiyatda olan polkovnik Şair Ramaldanov qeyd edir ki, Azərbaycan ordusu Ermənistanın istənilən təxribatının qarşısını almaq qüdrətindədir. Ordumuz Ali Baş Komandanın müharibə əmrini gözləyir. O bildirib ki, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan köhnə müharibə kartından istifadə edir:“Ermənistan tərəfinin son zamanlar cəhbə xəttində atəşkəs rejimini intensiv pozması tamamilə siyasi bir prosesdir. Məsələ ondadır ki, hazırda Ermənistanda siyasi proseslər olduqca mürəkkəbdir. Xüsusilə son günlər kütləvi həbslərin başlaması, pandemiya ilə mübarizədə uğursuzluqlar və iqtisadi problemlər Paşinyana qarşı etirazların çoxalmasına səbəb olub. Faktiki olaraq, bu gün Paşinyan 2 il öncə ciddi dəstəyi sayəsində hakimiyyətə gəldiyi xalqla indi üz-üzə qalıb. Bundan əlavə, bir çox müxalifət partiyalarının Paşinyana qarşı birləşməsi Ermənistanda baş verən siyasi tablonu göz önünə sərir. Mövcud siyasi vəziyyətdən xalqın fikrini yalnız cəbhə xəttində atəşkəsi intensiv pozmaqla, daxili auditoriyaya müharibə faktorunu xatırladaraq çıxmaq olar. Yəni “müharibə hər an başlaya bilər, belə bir zamanda birlik lazımdır” mesajı verilir”. Polkovnik qeyd edib ki, istər Paşinyan olsun, istərsə də ondan sonra başqa bir erməni lider, düşmənin Qarabağ siyasətində dəyişən bir şey olmayacaq:“Ermənistanda hakimiyyətə kim gəlir-gəlsin, mövcud vəziyyəti uzatmaqdan başqa bir şey etməyəcək. Hazırda ordumuz cəbhə xəttində ayıq-sayıqdır. Düşmənin istənilən təxribatına layiqli cavab verməyə hazırıq. Bu məqsədlə müdafiə nazirimiz də tez-tez ön xəttə səfərlər edir, vəziyyətlə yerindəcə tanış olur”. Elə ermənilər özləri də indiki halda savaşın başlanmasını və Ermənistanın ağır duruma düşəcəyini istisna etmir. Regional məsələlər üzrə erməni ekspert Karen Hovhannisyan da qeyd edir ki, Azərbaycan savaşa daha yaxşı və intensiv şəkildə hazırlıq görür:“Cəbhə zonasında Azərbaycan son dövrlərdə yeni hərbi hissələr açıb. Daha bir qiqqətçəkən hal odur ki, Naxçıvanda beşmərtəbəli, 398 çarpayısı, 250 xəstə otağı olan və hər mərtəbəsində 5 şöbə fəaliyyət göstərəcək hospital inşa olunur”. Hovhannisyan bildirib ki, inşa olunan hospitalın koronavirusla əlaqəsi yoxdur, çünki hospitalın inşa olunması barədə hələ 2016-cı ildə danışılıb, ancaq tikinti işlərinin əsası 2018-ci ildə qoyulub: “Tikinti işləri sona yaxınlaşır, deyirlər ki, bu ilin dekabrında işlər tamamilə başa çatacaq. Hospital erməni mövqelərindən uzaqda yerləşir. Biz nəzərə almalıyıq ki, bu hərbi hospital nəinki Ermənistanla müəyyən hərbi gərginlik olacağı təqdirdə lazım olacaq, həmçinin Türkiyə müəyyən şərtlərdə, müəyyən hallardan çıxış edərək ondan istifadə edə bilər”. Erməni ekspert həmçinin vurğulayıb ki, Azərbaycan tərəfi qeyd edilən hərbi hospitalın MDB ərazisində ən böyük hospitallardan biri olacağını bildirir: “Düşünürəm ki, bu hospital da savaşa hazırlığın bir hissəsidir. Çünki müharibə zamanı Azərbaycanın istifadə edəcəyi əsas ərazilərdən biri məhz Naxçıvan olacaq”.
Burada erməni mediası diqqəti həm də ona yönəldir ki, hazırkı şəraitdə Ermənistan tək qaldığı halda Türkiyə, Rusiya kimi böyük güclərin Azərbaycana dəstəyi artır. Məsələn, “Past” qəzeti yazır ki, Paşinyanın antirus siyasəti bu fonda Ermənistana baha başa gələcək:“Artıq faktdır ki, Rusiya siyasi dairələri son bir neçə ayda Ermənistanda antirus ovqatının artmasından olduqca narahatdır, xüsusən də təkcə iqtidaryönlü dairələrin deyil, müxtəlif hökumət nümayəndələrinin və deputatların da bu işlə məşğul olmasından əndişə keçirir. Ermənistan hakimiyyətinin ən yüksək dairələrinə bu narahatlıq barədə sual etdikdə, onlar bunu Ermənistandaxili siyasi problem kimi qələmə verərək, “çiyinlərini çəkirlər”. Rusiya dairələrindəki yeni narahatlıq dalğası yalnızca sosial şəbəkələrin erməni bölümündə deyil, həm də hökumətyönlü mediada açıq antirusiya təbliğatından ibarət müxtəlif materialların dərci ilə əlaqədardır. Rusiyanın Ermənistandakı səfirliyi bununla bağlı artıq bir neçə ”kifayət qədər əhatəli analitik material"ı Moskvaya yollayıb. Belə söz-söhbət gəzir ki, yaxın günlərdə Rusiya əleyhinə yeni kampaniya başlayacaq. Eyni mənbələrə görə, narahatlıq eyni zamanda Rusiya televiziya kanallarının bağlanmasını nəzərdə tutan “Audiovizual media haqqında” qanun üzündən daha da artıb. Artıq bu barədə Rusiya səfirliyi sərt bəyanatla çıxış edib. Gərginləşən münasibətlər indiki halda Ermənistan üçün yaxşı heç nə vəd etmədiyi halda, Azərbaycanın prosesdən maksimal dərəcədə faydalanmağa çalışacağı qətiyyən şübhə doğurmur”. Ermənistanın “Qraparak” nəşri isə yazır ki, qəzəbli Rusiya qaz məsələsindən sonra “Metsamor” atom elektrik stansiyası ilə də bağlı sərt addımlar atacaq:“Atom stansiyası ermənilər üçün təkcə enerji yox, həm də fiziki təhlükəsizlik məsələsidir. Vaxtilə atom stansiyası bağlanıb, daha sonra Ermənistan hakimiyyəti başa düşüb ki, atom stansiyası olmadan mümkün deyil. Rusiya da bu məsələdə maraqlı idi, Ermənistan Rusiya və “Rosatom” ilə müqavilə imzalayıb, sonuncu təmir işlərini üzərinə götürüb, kredit verib. Amma indi gərgin münasibətlər Rusiyanın bu istiqamətdə də siyasətinə təsir edir. Belə vəziyyətdə hansısa mərhələdə atom stansiyası bağlanma təhlükəsi qarşısında dayanacaq, Ermənistan yenidən sərinkeşlər erasına qayıdacaq. Onda Azərbaycan və Türkiyə kimi ölkələr Ermənistana daha çox təzyiq edə biləcək”. Hesab edilir ki, belə durumda zəifləyən Ermənistanın Qarabağ siyasətini də davam etdirməsi mümkünsüzdür.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
