Daha təkmil statistika - daha yaxşı həyat

Tarix: 14.10.2015 / 02:17
Bölmə: İqtisadiyyat

Statistika insan həyatını, iqtisadiyyatı, ətraf mühit və digər sahələri özündə ehtiva edir. Demoqrafiya və sosial statistika dedikdə burada həyatımızın bütün mənzərəsi, tələbatımız özünü büruzə verir. Mütəxəssislər qeyd edir ki, demoqrafiya və sosial statistika dedikdə bura çox məsələlər - əhali, əmək bazarı, təhsil, elm və mədəniyyət, səhiyyə, sosial təminat, idman, cinayətkarlıq və hüquqpozmalar daxildir.

Həyat tərzimizdə önəmli yer tutan bir statistika növü də var ki, o iqtisadi statistika adlandırılır. İqtisadi statistikaya milli hesablar sistemi, kənd, meşə və balıqçılıq təsərrüfatı, sənaye, energetika, tikinti, ticarət, nəqliyyat, telekommunikasiya və poçt, maliyyə, qiymət, iaşə və pullu xidmət, turizm aiddir. Ətraf mühit və digər sahələrdən danışarkən burada ətraf mühitin mühafizəsi, regionlar, ev təsərrüfatları büdcəsi, gender, informasiya cəmiyyəti, minilliyin inkişaf məqsədləri, sahibkarlıq, ərzaq balansları məsələləri vurğulanmalıdır. Bu sahələrin hamısı bütövlükdə statistikanın hərəkətverici qüvvəsidir. Həyatımıza dərindən nüfuz edən statistika hər bir ölkədə var və cəmiyyətin mərkəzində oturub hadisələri hesaba alır.

Statistikamızın tarixi bizi ən azından 164 il bundan qabaqkı dövrə aparır. Rəsmi statistikamız isə yavaş-yavaş 100 yaş həddinə yaxınlaşmaqdadır. Məsələn, 1923-cü ildə Mərkəzi Statistika İdarəsində cəmi 52 nəfər çalışıb. Yerli orqanlarda isə bu rəqəm təxminən 200 olub. Müqayisə üçün deyək ki, hazırda Azərbaycanın statistika sistemində 1490 nəfər işləyir və onlardan da 174-ü Dövlət Statistika Komitəsinin mərkəzi aparatında, 1040 nəfəri isə rayon (şəhər) bölmələrində çalışır.

Sovet dövrünün öz tələbləri vardı və Moskvanın bütün göstərişləri yerinə yetirilməli idi. Təbii ki, o illərdə rəqəmlər də sovet ideologiyasına "tabe etdirilmişdi". Sözsüz ki, belə mövcud siyasətin içində statistika işçilərimiz üçün heç də asan keçmirdi. Buna baxmayaraq, Azərbaycanın qeyrətli və peşəkar statistikləri fədakar əməkləri ilə fərqlənir, hətta dövlət tərəfindən mükafatlandırılırdılar. Belələri uğurlu işlərinə görə orden, medallar, fəxri fərmanlarla təltif olunmuş, respublikanın "Əməkdar iqtisadçısı" adına layiq görülmüşdü.

Xatırladaq ki, 1987-ci ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi Statistika İdarəsi Azərbaycan SSR Dövlət Statistika Komitəsinə çevrilib.

1991-ci ildə Azərbaycan özünü suveren dövlət elan etdi və öz idarəetmə orqanlarını yaratdı. Onların arasında Dövlət Statistika Komitəsi də var idi.

Heç şübhəsiz ki, ölkəmizdə statistikanın əsl inkişafı məhz ulu öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Dahi şəxsiyyət bu sahənin nə qədər vacib və önəmli olmasını bildiyindən, hələ sovet dövründə Bakının görməli yerlərindən birində sözügedən qurum üçün bu gün də gözəl arxitektura nümunəsi sayıla biləcək möhtəşəm bir bina tikdirmişdi.

Hazırda Dövlət Statistika Komitəsi sistemi Mərkəzi Aparatdan, Naxçıvan MR Dövlət Statistika Komitəsindən, Bakı Şəhər Statistika İdarəsindən, 83 rayon (şəhər) statistika idarəsindən (şöbəsindən) və Dövlət Statistika Komitəsinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki qurumlardan - Dövlət Statistika Komitəsinin Baş Hesablama Mərkəzindən, Statistik Məlumatların Elmi-Tədqiqat və Layihə-Texnoloji Mərkəzindən və Tədris Mərkəzindən ibarətdir.

1991-ci ildə Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra dövlət idarəetmə orqanlarından biri kimi Dövlət Statistika Komitəsinin (DSK) yaradılması və 1992-ci ildən başlayaraq, dövlət statistika orqanlarının fəaliyyətinin keyfiyyətcə yeni inkişaf və istiqamət mərhələsinə qədəm qoyması ölkəmizin gələcək perspektivi üçün çox əhəmiyyətli oldu. Çünki həmin dövrlərdə Azərbaycan bazar iqtisadiyyatına keçid mərhələsində idi. Statistika isə bazar münasibətləri şəraitində hər şeyi bilmək qüdrətinə malik idi. Həmin dövrlərdə DSK tərəfindən statistika praktikasında istifadə olunan qayda və standartlar tədricən beynəlxalq və bazar iqtisadiyyatının tələblərinə uyğunlaşdırılır və bu zaman ölkədə aparılan islahatlara xüsusi diqqət yetirilirdi. Məhz statistikadan istifadə etməklə, bazar münasibətlərinin ən yüksək səviyyədə qurulması mümkünləşdi. Çünki sosial-iqtisadi hadisələrin dərk edilməsində, onların inkişaf qanunauyğunluqlarının öyrənilməsində qüdrətli vasitə olan statistika sosial-iqtisadi qanunların qəbulu üçün lazımi materiallar verməklə bərabər, konkret məkan və zaman daxilində həmin qanunların icrasını rəqəmlərlə işıqlandırmaqla, onların dərk edilməsini və istifadə olunmasını asanlaşdırdı. Digər tərəfdən, əvvəllər tətbiq edilən sahələr statistikasından mövcud müəssisələr statistikasına keçidlə əlaqədar olaraq son illər ölkə iqtisadiyyatında baş verən sosial-iqtisadi proseslərin müxtəlif aspektlərini daha düzgün əks etdirən statistik hesabatların və göstəricilərin tərkibi müəyyənləşdirilib və təkmilləşdirilib. Hesabat formalarının inteqrasiyası həyata keçirilib, hesabatlarda əsas fəaliyyətlə yanaşı, digər fəaliyyət növləri haqqında göstəricilərə də yer ayrılıb, ölkədə bütün fəaliyyət növləri üzrə vahid statistika formalarının tətbiqinə başlanıb. Hesabatlardan söhbət düşmüşkən, müxtəlif hesabatların elektron qaydada qəbulu və təqdimatı məsələsi DSK-nin informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının inkişafına xüsusi önəm verdiyini göstərir.

Eyni zamanda, hesabatlarla bağlı elektron xidmətlərin yaradılması kargüzarlığın ləğvi, əlavə xərclərin, əməyin və vaxt itkisinin qarşısının alınması baxımından təqdirəlayiqdir. Eyni zamanda, müasir informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi əsasında rəsmi statistika orqanlarında statistik informasiyaların toplanması, işlənməsi, saxlanması və yayılması statistika sisteminin yeniləşdirilməsinə, statistik informasiyanın istifadəçiləri ilə qarşılıqlı əlaqə sisteminin inkişafına gətirib çıxarıb. Bunlardan əlavə, statistika sistemində informasiya-kommunikasiya texnologiyaları avadanlıqlarının yeniləşdirilməsi, daha müasir standart proqram təminatı paketlərinin, informasiya bazalarının, məlumat bazalarının idarə edilməsi sistemlərinin alınması və tətbiq edilməsi də statistika sahəsində uğurlu nailiyyətlərin əldə edilməsi ilə nəticələnib və bu sahədə uğurların davamlı olacağı gözlənir.

Xatırladaq ki, Azərbaycanın statistika təcrübəsində öz miqyasına görə mürəkkəb və xüsusilə irihəcmli iş sayılan siyahıyaalmalardan da geniş istifadə edilib. 1990-cı ildən üzü bəri əhalinin, istehsal və qeyri-istehsal təyinatlı tikililərin və turizm obyektlərinin, kənd təsərrüfatının, elmi təşkilatların və fərdi sahibkarların və hüquqi şəxslərin və sairin siyahıyaalmalarının keçirilməsi nəticəsində əldə olunmuş məlumatlardan ölkənin sosial-iqtisadi inkişafının, həmçinin demoqrafik proseslərin proqnozlaşdırılmasında geniş istifadə edilib. Bu da statistikanın ölkəmiz üçün xüsusi əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir.

Azərbaycanın dünya iqtisadi sisteminə və dünya birliyinə fəal inteqrasiyası, respublikamızda beynəlxalq standartlara cavab verən rəsmi statistikanın formalaşdırılması, istifadəçilərin düzgün və müfəssəl məlumatlara olan tələbatlarının ödənilməsi, statistik müşahidələrin aparılmasında yerli təcrübədə qəbul edilmiş prinsiplərlə yanaşı, beynəlxalq standartlardan da istifadə edilməsi, həmçinin ölkəmizin rəsmi statistikasının daha da təkmilləşdirilməsi üçün DSK beynəlxalq əməkdaşlığın qurulmasına daim maraq göstərib.

Beynəlxalq statistika təşkilatları və digər ölkələrin milli statistika idarələri ilə əməkdaşlığın qurulması və davam etdirilməsi isə məhz statistika sahəsində müasir metodologiyanın və beynəlxalq standartların mənimsənilməsinə xidmət edir.

Heç şübhəsiz ki, Azərbaycan statistikləri də qarşılarında duran məsul vəzifələri dərindən dərk edir. Onlar inanırlar ki, dünya standartlarına uyğunlaşdırılan, bütün ölkə əhalisi tərəfindən dəstəklənən keyfiyyətli və obyektiv statistikanın yaradılması işi yaxın gələcəkdə başa çatdırılacaq. Bu işdə istiqamətverici sənəd 1999-cu il iyulun 1-də qüvvəyə minmiş "Avropa Birliyi ilə Azərbaycan arasında tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq haqqında razılıq"ın 68-ci, "Statistika sahəsində əməkdaşlıq maddəsi, Azərbaycan hökuməti tərəfindən 2006-cı il noyabrın 14-də qəbul olunan Avropa qonşuluq siyasəti çərçivəsində Azərbaycan və Avropa İttifaqı arasında Fəaliyyət Planının statistikaya həsr olunan bölməsi, statistikanın inkişafına dair hər 5 ildən bir qəbul edilən dövlət proqramları və digər mühüm konsepsiyalar olacaq.

Yuxarıda göstərilənlərin həyata keçirilməsi nəticəsində dövlət statistika sistemində işlərin daha yüksək səviyyədə yerinə yetirilməsinə, gələcəkdə günün tələblərinə uyğun layihələrin hazırlanmasına və reallaşdırılmasına peşəkar mütəxəssislər və gənc kadrlar sayəsində müvəffəq olunacaq.

İnanırıq ki, məhz görülən işlər və həyata keçiriləcək tədbirlər sayəsində Azərbaycanda yaxın gələcəkdə dünya standartlarına uyğunlaşdırılmış, bütün ölkə əhalisi tərəfindən dəstəklənən keyfiyyətli və obyektiv statistikanın yaradılması işi başa çatdırılacaq, məhz təkmilləşdirilmiş statistika ölkəmizin və xalqımızın həyatında yeni bir mərhələnin başlanğıcını qoyacaq.

Məhəmmədəli QƏRİBLİ

Yazı Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 16:35

Beyləqanın Əlinəzərli kəndində fermerlər üçün aqrar sığorta təlimi keçirilib

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...