Daha təkmil statistika - daha yaxşı həyat

Tarix: 13.10.2015 / 02:09
Bölmə: İqtisadiyyat

Müasir dövrdə statistika iqtisadiyyatın özəyini təşkil edir. Bunu şərtləndirən bir sıra faktorlar var. Məsələ ondadır ki, məhz statistik məlumatlar əsasında iqtisadiyyatın ayrı-ayrı sektorları öz fəaliyyətini qururlar. Müasir dünyada sosial-iqtisadi proseslərin öyrənilməsində statistika mühüm və əhəmiyyətli vasitələrdən biridir. Yaşadığımız həyatı statistikasız təsəvvür etmək mümkün deyil. Beynəlxalq iqtisadi qurumların hesabatlarında statistik məlumatlar önəmli yer tutur.

İqtisadi inkişafın faktiki vəziyyətinin güzgüsü olan statistika ölkədə baş verən sosial-iqtisadi prosesləri sistemli şəkildə araşdırıb cəmiyyəti və lazımi qurumları informasiya ilə təmin edən əsas vasitə hesab olunur. Kəmiyyət məlumatı kimi başa düşülən statistik məlumatlar informasiya istehlakçılarına "rəqəm dili" ilə təqdim olunur. Məlum olduğu kimi, statistik məlumatlar ölkə həyatının rəqəmlə ifadə oluna bilən hər bir sahəsinə aid tərtib olunur. Bu baxımdan cari dövr (ay, rüb, yarımil və ya il) üçün tərtib olunmuş informasiya, onun əvvəlki illə və dövrlə müqayisəsi, həmçinin gələcək il və ya illər üçün proqnozlar həm sıravi vətəndaşlar üçün, həm də böyük şirkətlər və investorlar üçün maraq və əhəmiyyət kəsb edir. Bir sözlə, statistika olmasa, dünya və ayrı-ayrılıqda ölkə iqtisadiyyatını qurmaq qeyri-mümkün olar.

Mərhum prezident Heydər Əliyev dövlət siyasətində statistikanın əhəmiyyətini hər zaman yüksək qiymətləndirirdi. Ötən əsrin 70-80-ci illərində respublikamızda uzaqgörən siyasətçi Heydər Əliyevin təşəbbüsü və bilavasitə rəhbərliyi ilə mərkəzi statistika qurumunun və onun yerli orqanlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və nüfuzunun yüksəldilməsi istiqamətində bir sıra təşkilati-hüquqi tədbirlər həyata keçirilib. Bu sırada respublikamızda 1972-ci ilədək Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında fəaliyyət göstərən Mərkəzi Statistika İdarəsinin statusunun yüksəldilməsini xüsusi vurğulamaq lazımdır. 1973-cü ilin noyabrında onun təşəbbüsü ilə Mərkəzi Statistika İdarəsi, Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, DQMV, şəhər və rayon statistika orqanları haqqında əsasnamə yenidən təsdiq edildi. Nazirlər Soveti yanında MSİ-nin Azərbaycan SSR MSİ-yə çevrilərək respublika nazirliklərinin və dövlət komitələrinin sırasına daxil edilməsi milli statistika orqanlarının həyatında çox əlamətdar hadisə idi. 1972-ci ildə isə MSİ üçün yeni inzibati bina istifadəyə verildi. Heydər Əliyevin çox böyük səyləri hesabına yaradılan güclü maddi-texniki baza və qanunvericilik bazası Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra respublikamızda milli statistika sisteminin yeni dövrün, bazar iqtisadiyyatının prinsiplərinə uyğunlaşmasında etibarlı baza rolunu oynadı. 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə Azərbaycanın siyasi rəhbərliyinə qayıdan Heydər Əliyev ölkə həyatının bütün istiqamətlərində olduğu kimi, statistika sahəsində də islahatlara start verilməsinə siyasi iradə nümayiş etdirdi. Onun tövsiyəsi belə idi ki, statistika sisteminin fəaliyyəti də ölkədə yeni formalaşan bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə adekvat olmalıdır. Bu baxımdan mərhum prezident Heydər Əliyevin 18 fevral 1994-cü ildə "Statistika haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununu imzalaması böyük tarixi əhəmiyyət daşıyır. Qanunda Avropa İqtisadi Komissiyasının 1992-ci il aprelin 15-də Cenevrədə keçirilən 47-ci sessiyasının qərarı ilə təsdiq edilmiş "Avropa İqtisadi Komissiyası regionunda rəsmi statistikanın əsas prinsipləri"nin bütün tələbləri nəzərə alınıb. Heydər Əliyevin rəhbərlik etdiyi illərdə statistika orqanlarının fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılmasında həmçinin "1998-2002-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının dövlət statistika sistemində islahatların aparılmasına dair Dövlət Proqramı"nın da böyük rolu olub.

Müstəqil Azərbaycanda da dövlət siyasətinin prioritet istiqamətləri müəyyənləşdirilərkən beynəlxalq təcrübə və standartlar nəzərə alınmaqla hazırlanan təkmil statistik hesabatlara istinad olunur.

Son 12 ildə ölkədə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə müxtəlif istiqamətləri əhatə edən ayrı-ayrı dövlət proqramları uğurla tamamlanıb və yeniləri qəbul olunub. Bu dövlət proqramlarının hazırlanmasında və qəbul edilməsində, bir qayda olaraq, ölkəmizin reallıqları və statistik göstəricilər əsas götürülür. Bunun təsdiqi kimi, Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsinə uyğun olaraq regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair dövlət proqramlarının qəbul edilməsini misal göstərmək mümkündür. Regionların sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı 2004-2008-ci illəri əhatə edən ilk Dövlət Proqramının qəbul edildiyi dövrün statistik hesabatlarında bölgələrin inkişaf göstəricilərinin ölkənin ümumi inkişaf göstəricilərindən geri qaldığı aydın nəzərə çarpır. Həmin dövrdə regionlarda işsizliklə bağlı statistika da kifayət qədər kədərli idi. Bütün bunları nəzərə alan Prezident İlham Əliyev regionların sosial-iqtisadi inkişafının təmin edilməsi ilə bağlı güclü siyasi iradə ortaya qoydu.

Onu da qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev 2012-ci il dekabrın 21-də ölkədə statistik məlumatlarla təminatın daha da yaxşılaşdırılmasını, milli statistika sisteminin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması işinin sürətləndirilməsini və dövlət statistika orqanlarının vahid informasiya sisteminin, o cümlədən "e-statistika"nın inkişafını təmin etmək məqsədilə sərəncam imzalayıb. Sərəncama əsasən, qəbul olunmuş Dövlət Proqramının əsas məqsədi ölkədə statistika sahəsində işlərin təkmilləşdirilməsi, o cümlədən statistik məlumatlarla təminatın daha da yaxşılaşdırılması və milli statistik göstəricilər sisteminin dünya standartları səviyyəsinə çatdırılması olub. Dövlət Proqramının əsas istiqamətləri milli hesablar sisteminin təkmilləşdirilməsi, kənd təsərrüfatı, meşəçilik və ətraf mühit statistikası sahəsində rəsmi statistikanın inkişaf strategiyası, geniş istifadəçi dairəsinin keyfiyyətli məlumat təminatına yönəldilmiş kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsi, beynəlxalq standartlara cavab verən turizm statistikasının inkişaf etdirilməsi, gənclərin ölkə iqtisadiyyatında iştirakını öyrənmək, ölkə əhalisinin informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından istifadəsinə dair seçmə statistik müayinələr aparmaq olub.

Sərəncamda o da göstərilib ki, Dövlət Proqramının həyata keçirilməsinin maliyyə təminatı dövlət büdcəsində Dövlət Statistika Komitəsi üçün nəzərdə tutulan vəsait və qanunvericiliyə zidd olmayan digər xarici və daxili mənbələr hesabına maliyyələşdiriləcək. Maliyyə vəsaitlərindən əsasən Dövlət Proqramında nəzərdə tutulmuş müayinələrin təşkili, struktur bölmələrinin rəhbər kadrlarının və mütəxəssislərinin xarici dövlətlərdə və ölkə daxilində təcrübə keçməsinin təşkili, Komitə sistemində istifadə olunan hesablama texnikasının, telekommunikasiya və digər avadanlıqların, proqram təminatının yeniləşdirilməsi və modernləşdirilməsi üçün istifadə ediləcək. Sözügedən sərəncam bu sahənin daha təkmil qurulmasında mühüm rol oynayıb. Xüsusən də müasir dövrün tələblərinə uyğun informasiya bazasının yaradılması qeyd olunmalıdır.

İndiyədək ölkədə regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair iki Dövlət Proqramı uğurla yekunlaşıb və 2014-2018-ci illəri əhatə edən üçüncü Dövlət Proqramı da böyük müvəffəqiyyətlə yerinə yetirilir. Nəticədə Azərbaycanın regionları iqtisadi güc amilinə çevrilib. Regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair ilk Dövlət Proqramının icrasına start veriləndən indiyədək Azərbaycanın bölgələrində 60 mindən çox müəssisə fəaliyyətə başlayıb.

Bu müddət ərzində regionlarda ümumi məhsul buraxılışı 3,2, sənaye məhsulu 3,1, rabitə xidmətləri 6,1, əhalinin gəlirləri 6,3, orta aylıq əməkhaqqı 7,3, əhaliyə göstərilən pullu xidmətlər 6 dəfə artıb. Dövlət proqramlarının uğurlu icrası nəticəsində son 12 ildə respublikada 1,4 milyon yeni iş yeri açılıb. Yeri gəlmişkən, Prezident İlham Əliyev ölkəmizdəki müsbət demoqrafik vəziyyət və əhali artımı ilə bağlı statistikaya əsaslanaraq yeni iş yerlərinin yaradılmasının daimi prosesə çevrilməsi ilə bağlı yeni hədəflər müəyyənləşdirib.

Məlumdur ki, dünya üçün çətin keçən illərdə də Azərbaycan öz iqtisadi potensialını artırmağa və buna müvafiq surətdə dərin məzmunlu sosial tədbirlər reallaşdırmağa nail olur. Təbii ki, belə bir şəraitdə statistik hesabatların hazırlanması və ictimaiyyətə çatdırılması da ölkəmizin dinamik inkişafına və Prezident İlham Əliyevin müəyyənləşdirdiyi Azərbaycanın müasirləşdirilməsi siyasətinə adekvat olmalıdır. Müstəqil Azərbaycanda statistika sahəsində dövlət siyasətini və tənzimlənməsini həyata keçirən Dövlət Statistika Komitəsi öz fəaliyyətini məhz bu prinsipə uyğun qurub. Bu gün öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını və digər normativ-hüquqi sənədləri rəhbər tutaraq fəaliyyət göstərən Dövlət Statistika Komitəsi güclü maddi-texniki bazaya və kifayət qədər səriştəli kadr potensialına malikdir. Bunun da sayəsində Komitənin fəaliyyətinin səmərəliliyi və çevikliyi təmin olunur. Müstəqil Azərbaycanın milli statistika qurumu belə yüksək inkişaf səviyyəsinə çatanadək bir sıra inkişaf mərhələlərindən keçib.

Vidadi XUDAŞOV

Yazı Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 16:35

Beyləqanın Əlinəzərli kəndində fermerlər üçün aqrar sığorta təlimi keçirilib

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...