Son 4 gündə dünya bazarında neftin qiymətində bahalaşma müşahidə olunur. Belə ki, bundan əvvəl neftin qiyməti 47-50 dollar arasında dəyişirdisə, son məlumatlara görə, qiymət 54 dollardır. Bahalaşmada mövsümi amillərin də rolu var. Çünki yay mövsümü artıq arxada qalıb, havalar getdikcə soyuyur və bu, Qərb ölkələrində yanacaq məhsullarına tələbatı artırır.
Əsas ABŞ bazarındakı tələbdir. Ancaq neftin bahalaşmasında siyasi amillərin də təsirinin olduğunu danmaq olmaz. Çünki məhz Rusiyanın Suriyada apardığı hərbi əməliyyatlardan sonra neftin qiyməti 50 dollardan yuxarı qalxmağa başladı. Bütün hallarda, müşahidə olunan tendensiya Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyətlidir. Həm bu il əldə olunan təcrübə, həm də gələn il üzrə söylənilən ən pessimist və optimist gözləntilərə əsasən, ölkə üçün neftin dünya bazar qiymətləri 50 dollardan nə qədər çox yuxarıda olsa, bir o qədər yaxşıdır. Əsas odur ki, 40 dollara düşməsin.
Qeyd edək ki, 4 gündür davam edən qiymət artımı sayəsində Azərbaycanın Supsa, Batumi və Ceyhan limanları vasitəsilə dünya bazarına çıxararaq satdığı "Azeri LT CIF" markalı xam nefti təqribən 4,2%-ə qədər bahalaşıb. Hazırda "Azeri LT CIF" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 54,18 dollara bərabərdir.
Bütün hallarda, Suriyada münaqişənin davam etməsi fonunda neftin qiyməti hansı həddə qədər bahalaşa bilər? Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, konkret proqnoz vermək çətindir: "Ancaq neftin bahalaşmasında bir sıra amillərin rolu var. Oktyabr ayında dünya bazarında brent markalı neftin qiyməti 11 faizə yaxın yüksəlib. 9 gündə ikirəqəmli qiymət yüksəlişinə imza atan xam neft məhsulları son dövrün rekord artımını rəsmiləşdirib. Neftin dünya bazar qiymətində artımlar davam edir. Bununla da neftin dünya bazar qiyməti son 2 ayda ən baha qiymətə satılır. Qiymət artımına əsas kimi ABŞ-da açıqlanan iqtisadi göstəricilər qeyd edilir. Belə ki, Birləşmiş Ştatlarda benzin tələbatının yüksəlməsi və bir sıra neft buruqlarının bağlanması da enerji bazarına ciddi təsir göstərib. Beynəlxalq Enerji Akademiyasının məlumatına görə, ötən ay ABŞ-da neft hasilatı gündəlik 120 min barrel azalıb. Bu, son 1 ildə ABŞ-da qeydə alınan ən aşağı istehsal göstəricisidir. Eyni zamanda, Birləşmiş Ştatlarda hasilatın azalacağı ilə bağlı proqnozlar verilməkdədir. Digər tərəfdən, investorların yalnız ABŞ-da deyil, eyni zamanda digər neft bölgələrində də sərmayə qoyuluşunu azaltması müşahidə olunur. Bu da neftin potensial təklifinə təsir göstərməkdədir. Digər əsas səbəb isə Rusiyanın Suriyada apardığı hərbi əməliyyatlardan sonra dünyanın ən böyük enerji hasilatçılarından olan Yaxın Şərqdə qeyri-stabilliyin yaranacağı ilə bağlı narahatlıqdır. NATO-nun son münaqişə ilə bağlı açıqlamaları və Rusiyanın regionda qalmaq istəyi hərbi əməliyyatların bütün Yaxın Şərqə yayılması təhlükəsi yaradıb. Bu isə potensial neft təklifinin azalacağı ilə bağlı investorlar arasında ciddi narahatlıq formalaşdırıb. Neftin dünya bazar qiymətinin yüksəlməsi Azərbaycan üçün olduqca faydalıdır. Bu, ölkəyə daxil olan valyutanın həcminin artmasının, büdcə gəlirlərinin çoxalmasının, monetar stabilliyin və dövlət rezervlərinin həcminin qorunub saxlanmasının əsas şərtlərindən hesab edilir".
Vidadi ORDAHALLI
