Son günlərdə rus rublunun yenidən dollar və avro qarşısında sürətlə dəyər qazanması müşahidə olunur. Azərbaycanın Rusiya ilə böyük ticarət əlaqələrinə malik olması fonunda proses ölkəmizdə də diqqətlə izlənir. Bu barədə danışmazdan öncə bildirək ki, rublun məzənnəsi dollar və avro qarşısında 2 ay ərzində ən yaxşı göstəriciyə yüksəlib. Moskva birjasında 1 dolların kursu 50 qəpik azalıb və 10 avqustdan bu yana ilk dəfə 62 rubldan ucuz olub. 1 avro isə 65 qəpik dəyər itirərək avqustun 13-dən bu yana ilk dəfə 70 rubla yaxınlaşıb.
Ölkəmizdə də rublun bahalaşması müşahidə olunur. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, rus rublunun məzənnəsi 1,68 qəpikdən 1,71 qəpiyə qalxıb. Bahalaşmanın müəyyən müddət davam etməsi isə istisna deyil. Hesab olunur ki, neftin qiymətinin artması fonunda rubl daha da bahalaşacaq. Xatırladaq ki, bu günlərdə "Royal Dutch Shell"in baş icraçı direktoru Ben van Beurden də diqqətə çatdırıb ki, artıq neftin qiymətinin uzunmüddətli artımının ilkin əlamətləri görünür. Onun sözlərinə görə, bazarda qiymətlər yavaş-yavaş artacaq. Qiymətin artması üçün daha çox vaxtın lazım olduğunu deyən B.Beurden bildirib ki, tələb - təklif balansı vacib şərtdir. Qiymət artdıqca neft hasil edən ölkələrin, o cümlədən rus rublunun, Azərbaycan manatının daha da bahalaşması gözlənir.
Təbii ki, son günlər Rusiyada rublun avro və dollara nisbətən möhkəmlənməsinin digər bir neçə səbəbi də var. Əvvəla, Rusiya bazarı artıq valyuta ilə bağlı panikaya daha dözümlüdür. İkinci amil ondan ibarətdir ki, Rusiyada çox ciddi valyuta ehtiyatları olan böyük şirkətlər var. Həm dövlət, həm də kommersiya şirkətləri xarici ticarətlərini valyuta ilə həyata keçirir və onların dollar və avroda çox böyük ehtiyatları var. Rusiyada hazırda belə oyunçular çoxdur. Hökumət həmin oyunçulara valyuta ilə olan dövriyyələrinin bir hissəsini mütəmadi olaraq bazara çıxarmaq haqqında göstəriş verib. Belə böyük şirkətlər dollarla olan valyutalarının bir hissəsini birjalara çıxararaq rubla çevirmək haqqında öhdəlik götürüblər. İndi də mütəmadi bazara çıxardıqları valyuta ehtiyatları rublun möhkəmlənməsinə kömək edir. Enerji daşıyıcılarının qiymət artımı isə rublun daha da möhkəmlənməsinə təsir edir.
Rusiyada rublun bahalaşması isə manatın xeyrinədir. Bu, Azərbaycandan Rusiyaya ixracı daha da artıracaq. Xüsusən də aqrar məhsulların. Xatırladaq ki, son illər bu istiqamətdə çox böyük irəliləyişlər əldə olunub. Bundan əlavə, kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı verilən sərəncamlar və aparılan islahatlar deməyə əsas verir ki, bu sahədə daha sürətli inkişafa nail olunacaq. Real olaraq, bu sahədə struktur islahatları da gedir və iri fermer təsərrüfatlarının fəaliyyəti genişlənir. Məsələn, 30 min hektar sahədə 19 iri fermer təsərrüfatının yaradılması prosesi gedir ki, bu da özümüzü tam şəkildə taxılla təmin etməyə kömək edəcək. Belə vəziyyət Rusiyaya ixracı daha çox artırmağa imkan verir. Hazırda ixrac olunan əsas kənd təsərrüfatı və qida məhsullarına meyvə və tərəvəz, şəkər, bitki yağı, spirtli və spirtsiz içkilər daxildir. Bundan əlavə Azərbaycan, Qərbin sanksiyalarına cavab olaraq, xaricdən ərzaq məhsulları almağı dayandırmış Rusiya ilə bu ölkəyə ət və quş əti məhsulları ixrac etmək barədə razılaşma əldə edib. İş adamları əsasən quş ətinin Rusiya bazarına çıxarılmasına çalışır və bununla bağlı danışıqlar aparılır. Bundan əlavə, iqtisadçılar qeyd edir ki, ət məhsulları istehsalının genişləndirilməsi də onların ixracı məsələsini gündəmə gətirir.
Hazırda Azərbaycan Rusiya bazarına kənd təsərrüfatı məhsullarının tədarükündə əsas yerlərdən birini tutur. Məsələn, Rusiyanın rəsmi statistik məlumatlarına görə, 2014-2015-ci illərin payız-qış mövsümündə Azərbaycan Rusiyaya 33 min ton alma ixrac edib. Bu, Azərbaycanın tədarükçü ölkələr arasında ilk üçlüyə daxil olmasına imkan verib. Rublun bahalaşması isə bu prosesi daha da sürətləndirəcək. Rublla bağlı baş verən istənilən proses az keçmədən Azərbaycanın əmlak bazarında özünü göstərir. Rubl bahalaşan kimi Rusiyada çalışan azərbaycanlı miqrantlar pullarını dollara çevirərək Azərbaycanın əmlak bazarına sərmayə yatırmağa meyl edir. Bu fonda rublun bahalaşması ilə əəlaqədar Azərbaycanın əmlak bazarında fəallığın artacağını gözləmək olar.
Tahir TAĞIYEV
