Avro yunanlarla birlikdə çökür

Tarix: 02.06.2015 / 01:48
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünyanın əksər ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da avro dəyər itirməkdə davam edir. Mərkəzi Bankın məlumatına əsasən, avronun məzənnəsində yenidən ucuzlaşma qeydə alınıb. Belə ki, Avropanın vahid valyutası 1,1498-dən 1,1493 manata qədər azalıb. Ekspertlər isə yunan amilinə görə avronun hələ bundan sonra daha çox dəyər itirəcəyini proqnozlaşdırır. Belə ki, Yunanıstanın avrozonadan çıxması halında avronun daha sürətlə dəyər itirməsi gözlənil.

Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) prezidenti Kristina Laqard isə hesab edir ki, Yunanıstanın avrozonadan çıxması mümkündür. O, Yunanıstanın avrozonadan çıxma ehtimalını belə qiymətləndirib: «Yunanıstanın avrozonadan çıxması mümkündür. Amma bu, çox güman ki, avronun sonunu gətirməyəcək». Yaponiya Mərkəzi Bankının rəhbəri Haruhiko Kuroda isə bir ölkənin ilk dəfə avrozonadan çıxma mərhələsinə gəldiyini və avronun artıq əvvəlki sabitliyi qoruya bilməyəcəyini açıqlayıb. Bütün bunlar fonunda dünya maliyyə bazarlarında avronun dəyər itirməsi olduqca sürətlənib. «Reuters» agentliyinə danışan mənbələr isə qeyd edir ki, Yunanıstanla kreditorları arasında keçirilən son danışıqlardan da nəticə çıxmayıb. Bu isə Yunanıstanın defolt olma ehtimalını artırır və ölkənin avrozonadan çıxışını qaçılmaz edir. Yunanıstanın bu gedişlə yeni kreditlər cəlb etmə ehtimalı da əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Düzdür, Yunanıstan yardım müzakirələri barədə nikbinliyini qoruyur. Ölkənin daxili işlər naziri Nikos Voutsis kreditorlarla bu həftə anlaşacaqlarına inandığını deyib. Yunan mediasına müsahibə verən Voutsis razılaşmaya nail olmaq üçün öz iqtisadi proqramlarındakı bəzi hissələrin 6-12 ay təxirə salına biləcəyini qeyd edib.

Lakin «Financial Times» qəzeti bunu mümkünsüz sayır. Qəzet xatırladır ki, Yunanıstanın baş naziri Aleksis Çipras kreditorları cəfəng tələblər etməkdə günahlandıraraq razılaşmanın əldə olunmasının daha da çətinləşdiyini bəyan edib. Qəzet xatırladır ki, iyunun ilk həftəsində Afina Beynəlxalq Valyuta Fonduna 300 milyon avroluq borc geri ödəməlidir. Ay sonuna qədər ödənilməsi lazım olan borc isə 1,6 milyard avrodur. Lakin ölkənin pulu yoxdur və borclar ödənilməyəcək. Qeyri-müəyyənlik isə yunan banklarından böyük miqyaslı əmanət çıxışına səbəb olub. Ötən həftənin son iki günündə əmanət çıxışı 800 milyon avronu aşıb. Bütün bunlar avrozonanın Yunanıstandan başlayaraq dağılma ehtimalını artırır və belə vəziyyət avro üçün müsbət heç nə vəd etmir. Baş verənlər hətta ABŞ-ı da ciddi narahat edir. Yunanıstan böhranında ABŞ indiyə qədər səssiz idi və prezident Barak Obama, onun ən yüksək səviyyəli maliyyə məsləhətçiləri Yunanıstanın borc böhranı ilə bağlı yalnız bir neçə bəyanat verməklə kifayətlənmişdilər. Ancaq vəziyyət dəyişir. ABŞ-ın maliyyə naziri Yakob Lyu Yunanıstan və avropalı kreditorları arasında danışıqların çıxılmaz həddə gəlməsi ilə bağlı narahat olduqlarını dilə gətirib. Məsələ burasındadır ki, avrozonada iqtisadi durum Yunanıstanın düşdüyü böhran üzündən dərinləşərsə, bu, ABŞ-dan Avropaya məhsul ixracına da mənfi istiqamətdə ciddi təsir göstərə bilər. ABŞ-ın «Goldman Sachs» investisiya bankı da Yunanıstanın avrozonadan ayrılma risqinin xeyli artdığını bəyan edib. O da qeyd olunur ki, Yunanıstan kreditorlarla anlaşma əldə etsə belə, ölkənin ümumi daxili məhsul artımı ciddi zərbə alacaq və bu səbəbdən avrodan pul vahidi kimi istifadə imkansız olacaq. Hazırda Yunanıstan üçün növbəti addımlar arasında avronun saxlanmasından imtinaya qədər, xarici borcların ödənilməsi üçün yardımlardan yenidən istifadə etməklə birdən çox valyutanın dövriyyədə saxlanması kimi tədbirlər var. Yeni valyutanın dəstəklənməsi və istiqrazlarla BVF borcusunun saxlanması kimi məqamlar hələlik ehtiyat planda yer alır. Lakin bu plan işə düşərsə, hesab edilir ki, Yunanıstanda ikinci iqtisadi böhran başlayacaq. Belə vəziyyətdə avronun mövqeyi qlobal bazarlarda daha çox zəifləməyə başlayacaq.

Artıq məlum olduğu kimi, zəifləyən avro dünyada yeni problemlərə yol açır və bu, ölkəmizə də təsirsiz ötüşmür. Çünki həm Neft Fondunun, həm də Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının bir hissəsi avro ilə saxlanır. Avronun ucuzlaşması bu valyuta ilə saxlanan vəsaitlərin də dəyər itirməsinə səbəb olur. Artıq valyuta ehtiyatlarının tərkibində avronun payının azalması vacib sayılır. Avronun ucuzlaşmasının ölkəmiz üçün digər bir ziyanlı cəhəti odur ki, Azərbaycanın Avropaya ixrac etdiyi qeyri-neft məhsulları bahalaşa bilər. Düzdür, bu məhsulların həcmi o qədər də çox deyil. Ancaq bu, ölkə iqtisadiyyatına təsir edə bilər. Avro dəyər itirməkdə davam edərsə, Azərbaycan mallarının Avropa bazarında rəqabətə davamlılığı zəifləyəcək. Lakin bu, ölkəmizə Avropadan gətirilən məhsulların, o cümlədən avtomobillərin qiymətlərinin aşağı düşməsinə də səbəb olacaq. Xüsusən də qarşıdakı aylarda bu tendensiya özünü qabarıq göstərə bilər.